धाळ्यो [डो. झीटा लॊबो]

[कविता]  धाळ्यो [डो. झीटा लॊबो]

’म्हज्या घरा बारा जोतां, पूण हांव मात्र मागोन खातां’ ही माल्घड्यांची सांग्णी फट्किरी न्हय. आय्च्या कोंकणी वर्तुळांत ही जोक्ति. भारत दॆशाच्या संविदानान मान्यता दिलेल्या कोंकणी भासेंत आसुंक आम्चेलागीं सग्ळें (व चड्तिक) आसा, पांच लिपियांनी कोंकणी बरय्तात, च्यार राज्यांनी लोकांनी उलंव्ची प्रमुख भास म्हणुन वर्साक ऎक पाव्टीं तर्‌यी वेदिचेर चड्‌ल्ले मुक्काल अक्कलाचे मानाचे सय्रे बोबाट्तात आनी हर्दें पेट्तात आनी समोर आस्चीं पांच बोडां ताळियो पेट्तात. तित्ल्यार संप्ता आम्चो जागतिक कोंकणी स्पिरित. वेदिथाव्न सक्ला देंव्तच सुरु जाता चोरे: प्रांत्याचे नारे, लिपिचे दोरे आनी बोलिचे च्युरार च्युरे. एका बोलिंत सय्त तीन-च्यार काजुले अमिंच सूऱ्या म्हणुन गाजय्ताना हास्चेंगी वा सोस्चेंगी सम्जना.

कांय तेंपादीं इंग्लिश दॆश ब्रिटनांत कोंकणी भासेंत घॊषण (Announcement) केलें म्हणुन आम्च्या कोंकण दॆशांत ह्याच काजुल्यांनी हर्दें पेट्लें. कोंकणिक ऊंच उभार्‌ल्ल्याक दांग्रो मार्लो, आनी मत/गत नातेल्या चम्चांनी उडी मारुंक धर्लें. पुण कोणेंय एक्ल्या पुनेगेल्ल्यान तें घॊषण कसलें म्हळ्ळें सम्जोंचें प्रयत्न केलेंना. कंय गेल्या आम्च्या जागतिक भासेची वय्चारिकता? अरे बाबा हें घॊषण जाव्नास्लें ’नवें वरस येंव्च्यार आसा देकुन लोकांक हें सूचित कर्तांव, कोणेंय पियेव्न ड्राय्व कर्चें वा चोरि/लूट अप्रादांत पड्चें न्हय’. नाक्शे इड्यांत इल्ली लज आस्च्यांनी हें समुंक पय्लें प्रॆतन करिजे, असलें घॊषण करुंक जर कोंकणी व्हापार्ली तर आमी उंचायेर आसांव वा कीळ म्हळ्ळें बूद्‌जीवी (आसात तर) चिंतुंदित.

आतां पांच लिपिंनी कोंकणी बरय्तेल्यांक/वाच्तेल्यां पय्किच्यांक च्यार सर्कारी अकाडेमी आसात; नागरि/मलयाळं लिपिच्या कोंकणिक कॆरळांत कोंकणी अकाडेमी आसा, कन्नड लिपिंत कोंकणी बरय्तेल्यांक कर्नाटक कोंकणी साहित्य अकाडेमी आसा, गोंयांत रॊमी लिपिंत कोंकणी बरय्तेल्यांक दल्गादो कोंकणी अकाडेमी आसा, नागरी लिपिंत कोंकणी बरय्तेल्यांक गोंय कोंकणी अकाडेमी आसा. बरें न्हय? ऎक पाव्टीं परत हर्दें पेट्च्यादीं पय्लीं मुळावीं प्रस्नांचेर नियाळ कर्यां; जागतिक कोंकणिच्यो बोली कित्ल्यो वा खंच्यो म्हणुन कोणेंय आज पर्यांत काम केलां? आतां ’ताणें/हाणें केलां’ म्हणुन वार्यार उलंव्चें नाका. सत ओपुन घेंव्चें धय्र तर्‌यी घेव्यां. जागतिक कोंकणी सोड्यां, आम्ची नदर आम्चो तळ्हात उत्रोन वचाना तर जागतिक कोंकणिक कोलो व्हरुं. कित्याक म्हळ्यार कॆरळ कोंकणी फकत कॆरळाक सीमित, कर्नाटक कोंकणी फकत कर्नाटकाक सीमित, गोंय्च्यो अकाडेमी फकत त्या त्या लिपिंक सीमित शिवाय समग्र/अखिल/जागतिक म्हळ्ळे सब्ध फकत वर्साक ऎक पाव्टीं व्हाप्रुंक मेळ्चे फकत सब्ध जाल्यात.

धाळ्यो सब्ध ह्या परिगतेचेर परिपूर्ण अर्थाचो सब्ध. सुकिदाड आसा, चिंत्पाची सुकिदाड, वय्चारिकतेची सुकिदाड. आमी मुकार वेच्याकी पाटीं वचुन आसांव, आनी कोणाक्‌च हें उग्त्यान सांगुंक धय्र ना. कांय मेळुंक आस्ची बिस्कुट चुक्ताकाय म्हळ्ळी भिरांत आस्येत. मुकार कोण्‌यी आय्लो तर तांकां फातोर मार्तांव आनी कशें पुणीं आवाज बंध करंव्चीं यत्नां कर्तांव. देकुन फकत काग्दांनी आमीं अम्कांच पाटोसाक चडव्न भितर्ले भितर पोकोळ जातेच आसांव.

[कविता]  धाळ्यो [डो. झीटा लॊबो]

धाळ्यो

आम्ची कोंकणी भुंय सुपीक

कुडुंबी, सिद्दी, खार्वी, गाव्ली गोमांतक

ख्रिस्ती, कोमार्‌पंत, आचारी, गाबित

जमायती, नवायती, पाड्ती शाबित

आनीकी सोध्ल्यार पाव्स शेणय्ल्यार

संस्कृती सारें भरान घात्ल्यार

व्हाजांत्री, मॆस्त, दाल्दी, चाप्डेकार

गोसाव्याक,यतॆष्ट पीक भरात सास्णाक

तमणे, घुमटांचो तरी, साद म्हजो

काळ्जांत्ली काणी म्हजिच, बांय्त्‌लीं गाणांय म्हजीं तरी

कोंकणी मायेच्या कातीर घात्ल्यात स्वार्थान धाळियो

पाळां पानां फांटियेक, अब्लेशाचे घोंटेर

सुकिदाड उग्ते, गूंड खड्डे कांव्णी करी यॆत?

भुंय बाव्डॆन घामान भिजुन, पालंव पिळुन

पाव्साची काणी विणुन चिकट माती एक्टांव्न

एकाच वार्‍यान एकाच उभॆन एकाच झरीन

मेक्ळाल्ले झडा मांडे उबे वाडोन

धाळ्यांच्या व्हाळ्‌वांटी, सुकिधाडिनिं

कोंकण काणी, किणिकिणी नाच, कविता काग्दा फाळ्यांनी,

म्होर नाचुन, कोगुळ्यो गावुंदीत, उत्रां उसोंव्‌दीत

दालीं दालीं कोंक्णी फुलां, पीक धोधोल भरुन वोम्तोंदीत

- डो. झीटा लॊबो  [फेब्रेर, २०२३]

डो. झीटा लॊबो: वृत्तेन इंग्लिश प्राध्यापकी, शिक्षण शेतांत हिणें खूप वाव्र केला. इंग्लिश भासेंत हिणें बरयिल्ल्या मोटव्या काणियांक दो.विल्ली डिसिल्वान कोंकणीक तर्जण करुन ’कम्राबांद’ म्हळ्ळें पुस्तक पर्गट्लां. कथा, कादंबरि, लॆखनां तशेंच अप्रूप कविता बरयता.