[संपादकीय - ३०] कोंकणी नाटक - एक विचार
कोंकणी नाटक - एक विचार
१८९० इस्वेंत गोंयकार भाव लुकाजिन्हो रिबेरियो (बार्देसांतल्या अशगांवचो) बोंबोय पावताना २७ वर्सांचो तर्नाटो. इटालियन ओपेरा कंपनेंत नवकरी करुंक म्हण तो बोंबोय पावल्लो.
१८९२ इस्वेच्या एपरील १७ तारिकेर जोआओ अगोसतिनो फेर्नांडीस आनी हेर तेगां इसटांसवें, न्यू आलफ्रेड थियेटरांत रिबेरियोन पयलेपावटीं रंग-मांचियेर प्रदर्शीत केलो. आनी लोकान इतलोय पसंद केलोकी १८९४ इस्वेच्या जनेर १ तारिकेर गोंयच्या रंगमांचियेर खेळयलो. इटालियन ओपेराक ’इतालियन भुरगो’ म्हळ्ळो तियात्र जावन परिवतन केल्लोच तियात्र कोंकणिंतलो पयलो तियात्र.
मडगांवच्या जोआओ अगोसतिनो फेर्नांडिसान त्ये उपरांत सभार तियात्र बरयले तशेच खेळवन दाकयले तशेंच तियात्राचे बूक सयत छापले. अशें हाका ’तियात्रांचो बापूय’ म्हणून कोंकणी लोक व्हळकता.
कर्नाटक मुळाचो कोंकणी लोक बोंबोंयत जियेतालो तरयी, कोंकणी नाटकांची सुर्वात जाल्लेविशीं चडतीक वाचुंक मेळाना. पूण कोंकणी नाटकांक नवो जीव दिल्लो नाटकिसत कवी बाब चा.फ्रा.दे’कोसता. तो बोंबोंयत काम करून आसलेवेळार, मराठी, अनी हेर नाटक पळेवन, समीक्षा करून, बरयिल्ले कोंकणी नाटक खरेच जावन कोंकणी भासेची सोभाय, तशेंच नवेंसांवाक लागून आज पासून जायतो लोक मांदता.
बोंबोय नाटक शेतांत चा.फ्रा.दे’कोसता उपरांत जायत्यांनी खूब रितिचो वावर केला. आसटीन डी’सोजा प्रभुच्या मुखेलपणाखाल १९७२ इस्वेंत मंगळुरांत सुरू जाल्लें कला-संपत संस्थो. ह्या कला-संपत संस्थ्यान वर्सान वरस कोंकणी नाटकांचो स्पर्धो मांडून हाडून १९७८ थावन १९९४ पऱ्यांत दियेसिजे मट्टार वर्साळे कोंकणी नाटक स्पर्दे मांडून हाडले आनी कोंकणिचे भोव उत्तीम नाटक हेच वेळार प्रदर्शीत जाल्ले.
नाटक म्हळ्यार एक कला, जशें साहित्य एक कल. हांगासर फकत हव्यास एक मात्र पावाना, कठीण मिनत, वाचप, अध्ययन तशेंच दिश्टावो गर्जेचो. एका तेंपादीं बोंबोंयत हऱ्येका हफ्त्यांत वेवगळ्या सालांनी नाटक खेळयताले आनी ते नाटक पळेवंक येंवचो लोकयी खूब मापान येतलो. तेदना टिवी/मोबायलां नातलीं म्हणून सलीसायेन सांग्येत पूण त्ये वेळार कोंकणी पत्रां, कोंकणी बूक वाचतलो लोक तशेंच नाटक सयत समाजीक स्पंदन कर्चे नाटक आसल्ले म्हळ्ळें सत नेगारुंक जायना.
पूण काळ मुकार गेल्लेपरिंच जसें कन्नडांत एक सांगणी आसा; ’बरू बरुत्ता रायर कुदुरे कत्तेयायितू’ (मुकार अयिल्लेपरिंच रायाचो घोडो गाडंव जालो) हव्यासी वर्गान ह्या कलेचेर धाड घाली. नाटक जांव, साहित्य जांव, ताळ-मूळ नेणासले सयत दुडवाच्या वा तांचेतसल्या मत-गत नातलेल्यांक एकटांवन ह्या कलेचोच अक्मान करुंक लागले. वेदिचेर चडून ताळो पिंजून बोबाटचेंच संगीत म्हणाले, पोजड्या/कीळ उत्रांनी उलंवचेंच हास्य म्हणाले. आनी ताका व्हय म्हणून सांगचेय मुकार आयले म्हणताना जो लोक कला, साहित्य समजल्ले दिसानदीस पयस गेले. आनी कलेची अभिरूच असच्यांनी हेर भासेंत ती कला सोधुंक धरली. अशें हळतार असकत जाल्ल्या कोंकणी नाटक-साहित्याक लाचार करून सोडलें. आनी आज बोंबोय कोंकणिचें पेंकड मोडलां तर असल्याच हव्यासी वर्गाच्या बिंग्री चिंत्पान म्हळ्ळेंय अपूट सत.
एका तेंपार बोंबोंयत कोंकणिचीं फळां उदेतालीं, त्या रुकाचीं पाळां-मुळां खंय थावनयी येंव; जांव गोंय, जांव कार्वार, जांव मंगळूर, जांव हेर प्रांत्य. कोंकणी पत्रिकुध्यमाची सुर्वात जाल्ली पुणेंत, कोंकणी चळवळेची बुन्याद सयत जाल्ली बोंबोंयत, कोंकणी नाटक, तियात्र, संगीत अशें चडताव शेतांनी कोंकणी फुलोन आयिल्ल्या बोंबोंयत आयची परिगत बरी ना. नांवातेकीद कोंकणी संघटनां आसात पूण हांतल्या चडताव हुद्देदारांक कोंकणी उलवंक/वाचुंक येना. तांचीं भुर्गीं इंगलीश माध्यांनी शिक्तात. घरांत कोंकणिचो पर्मळच ना. हांकां वर्साक एक पावटीं मोंती फेसतावेळार लोकाक रास कर्चें आनी जेवण वाडचेंच कोंकणी सेवा जाल्या. आनी थोडो पोटारी लोकयी हीच कोंकणी सेवा म्हणून लेक्ता. कोंकणी लोकाक खरोच स्वाभिमान आसतो तर कोंकणी पत्रां बंध पडतिंनांत, कोंकणी संगीत कोवळ्यो, बूक काडतेले रिणांत बुडतेनांत. भोव व्हड दुरंत म्हळ्यार चा.फ्रा.देकोसतातसल्या नाटकिसताचे नाटक आमकां समजनांत म्हळ्ळे हडबे आयच्या काळारयी आसात म्हणताना गोड्यासमोर गाडी आसची कुरू हेर खंची दिव्येता?
मंगळुरांत चा. फ्रा. दे’कोसता, विलफी रेबिंबस, एडी सिकेर, मीकम्याक्स आनी थोड्या हेरांनी कोंकणी नाटक शेताक खूब महत्वाची देणगी दिल्या. कर्नाटकांत, प्रत्येक जावन होन्नावरांत, मंगळुरांत आयलेवार ह्या दिशेन नव्यो आंकऱ्यो फुलून येतात तें कोंकणिच्या मट्टार भर्वस्याचेंच. होन्नावरांत स्याम्सन लोपेज आनी सांगात्यांनी कोंकणी तियात्रांक मुकार हाडचें मिसांव करून आसात. कांय शेंबोरांलागीं प्रदर्शनां हाणीं दिल्यांत. मंगळुरांत पातल्या थोड्या वर्सांनी कोंकणी नाटकांनी बरे प्रयोग जाल्यात, जावनच आसात. मा|आलवीन सेरावो आनी नीनासमाचो क्रिसटोफर हांच्या मुखेलपणाखाल वेवेगळे प्रयोग जावन आसात. आनी हे प्रयोग फकत मंगळुरांत मात्र न्हय, मंगळुराभायर सयत जावंक लागल्यात. पर्गांवांनी, मुंबंयत सयत असले प्रयोग लोकाक पळेवंक मेळतात म्हळ्ळें कोंकणी कलामोगिंक खरेंच दाधोसकायेचें.
जोन पेर्मन्नूर, नेल्लू पेर्मन्नूर, जो.सी.सिद्दकट्टे, अरूणराज आनी हेर थोड्यांनी कोंकणी रंग-मांचियेर नवे प्रयोग केल्यात. जेसन सिकवेरा आनी तालेंतवंत यूव पंगड कोंकणी संगीताक मुकार हाडचेदिशेन वावर करून आसचें दाधोसकायेचें.
नाटकांनी नवे प्रयोग जावन आसात म्हणतच ते सगळे प्रयोग कोंकणी समाजेक नवी दिशा दायतात म्हळ्ळें हांव सांगिना. तें वेळ सांग्तलो. पूण ह्या प्रयोगांक कोंकणी समाजेन पाटिंबो दिंवचो सहज, आनी भोव गर्जेचो. असल्या एका प्रयोगाक; ’नागडीं’ म्हळ्ळ्या नाटकाचेर सेवक आनी उज्वाड पत्राचो आधलो संपादक, वयचारीक समीक्षक मा|चेतन लोबो कितें म्हणता म्हळ्ळें आमीं हांगासर दिलां.
- वल्ली क्वाड्रस [मार्च, २०२०]
[Sompadoki-i - 30] Konkonni nattok - ek vichar
Konkonni nattok - ek vichar
