रमॆश बाब वेळुस्कार स्मारक मयन्याची कविता

कवी आनी हक्क-मान - ३.

रमॆश बाब वेळुस्कार स्मारक मयन्याची कविता

पावस घोग्यांनी पडटा. जळामळाक उदक तुंबून उरिल्ल्यान हुंवाराची परस्थिती निर्माण जाल्ल्या. अशा ह्या वातावरणांत 'हुंवार' ही ह्या म्हयन्याच्या कवी हक्क आणि मान सर्तीची जैतिवंत कविता एका वेगळ्या हुंवाराचें दर्शन घडयता.

मनशाचो लोभ आनी पर्यावरण नाश हे परस्पर संबंदीत प्रस्न जांचो आमच्या ग्रहाचेर हानिकारक परिणाम जाला. गिरेस्तकाय, सत्ता वा संपत्तीची तीव्र इत्सा आनी लोभाक लागून दीर्घकाळांतल्या परिणामांचो विचार करिनासतना, सैमीक संपत्तीचें शोशण थांबनासतना चालू आसा. मनशाच्या लोभाचें एक मुखेल प्रकटीकरण म्हळ्यार साधनसंपत्तीचो चड वापर. समाज आनी अर्थवेवस्था जशी जशी वाडली तशी तशी वस्तू आनी सेवा हांची मागणी वाडली. हाका लागून जीवाश्म इंधन, खनिजां, लांकूड हांचे मर्यादीत सांठे उणे जायत आसात. ह्या ' ग्लोबल' परिणामांचें पडबिम्ब 'लोकल' पावंड्याचेर दोळ्यांमुखार दिसता पूण तें प्रभावीपणान व्यक्त करूंक कवीचें मन आनी प्रतिभा लागता.

म्हज्या मुखार शेत

नदर पावना इतलें

बैलांच्या मानेर दवरूंन जूं

तो - ओडटा नांगर

म्हज्या मुखार रान

नदर पावना इतलें

तोडटा झाड आरपार

तो - कुराडीची धार

कुराडीची धार आशिल्लीं कवीचीं धारदार उतरां सुर्वेच्याच ओळींनी वाचप्याचें काळीज चिरून उडयता. कवीच्या उतरांतली उत्कटाय अणभवचे खातीर संवेदनशील मन गरजेचें, पूण जांचीं मनां भौतिक सुखांच्या खिणयाळ्या, भोगवादी अट्टाहासान निबर जाल्यांत अश्या लोकांच्या हातांत सत्तेच्यो, निर्णय घेवपाच्यो चावयो. देखून रानां कापून पर्यावरण यंत्रणा नश्ट करप आनी जैवविविधतायेचें सासणांचें लुकसाण करप हें सदां काळ फायद्याच्या सोदांत आशिल्ल्या अल्पबुद्दीच्या जाळणदारांक कशें समजावचें ह्या विचारान कवी खंती जाता आनी स्वताची वेदना उक्तायता,

मळब फुट्टा आंगभर...

घामाचो पावस दंव जावन

सुयेच्या तोंकायेदी रिमझीम

देंवता नांगरार, कुराडीचे धारेर

कवीचें काळीज रडटा. अज्ञान, अल्पकाळाचे विचार, सैमाकडेन परकीपण, दीर्घकाळ टिकावूपणापरस मनशाच्यो तात्काळ गरजो आनी इत्सा हांकां प्राधान्य दिवप, फकत अर्थीक वाड आनी भौतिक सुख हांका म्हत्व दिवन संसाधनां उणीं करप हें भांडवलशायी समाजाचें खाशेलपण. भांडवलशायी समाजांत अर्थीक असमानताय दिसून येता, तातूंत गिरेस्तकाय आनी सत्तेची मक्तेदारी थोड्याच लोकांच्या हातांत आसता. पर्यावरणाची राखण करपाक वा प्रदुशणाचो परिणाम उणो करपाक साधनसुविधा आनी राजकी प्रभाव नाशिल्ल्या कुशीक काडिल्ल्या समाजांचेर विपरीत प्रमाणांत परिणाम जावपाची भिरांत आसता. हाका लागून पर्यावरणीय अन्याय निर्माण जाता आनी समाजीक असमानताय वाडटा. अशे परिस्थितींत समाजीक जाणीव जागी दवरून समाजांतल्या सगळ्या घटकांच्या हिताचो विचार जावंक शकना. कवी निरशेता आनी आपल्या दोळ्यांमुखार ह्याच न्हय तर फुडल्या पिळग्यांच्या ना नापयत जावपी फुडाराचें आपल्या उतरांनी भयानक चित्र रंगयता.

पाणी दोळ्या दोळ्यांत

दोळ्यांतल्या त्याच पाणयांत

आभासी सपनांनी

आयजूच जीव दिलो!

गिरायकवाद वा कंझ्यूमरिझम हो एक नवो रोग, जाचो उद्देश म्हळ्यार फकत संसाधनांचो उपभोग. भांडवलशाय गिरायकवादाचेर फुलता. ती वस्तू आनी सेवा हांचे सतत उत्पादन आनी उपभोगाक प्रोत्साहन दिता. सतत अर्थीक वाड आनी उपभोगाची ही चाल सैमीक संपत्ती आनी पर्यावरण यंत्रणेचेर दबाव हाडटा. ताका लागून चड कोयर निर्माण जाता. ह्या कोयराच्या राशीपोंदा चिड्डून गेल्ल्या समाजाची तान खंयचोच पावस पयस करूंक शकना. फुडारांतले म्हाझूज हें उदकाक लागून आसतलें अशें भाकीत अनेक पर्यावरण तज्ज्ञांनी केलां. परिस्थिती बदलपाची कसलीच सुलूस लागना. दोळ्यांक उदक लावचेखातीर वनमहोत्सवासारकीं नाटकां करचीं पडटात. अशा ह्या दांभिक समाजांत फकत पयसो जोडप आनी तो भौतिक सुखांचेर मोडप हाचे पलतडीं विचार जायना.

असोय एक पावस : पूण तरीय तानसोर

कालची खबर : रक्ताचो शिंताडो उदकाखातीर

वनमहोत्सव : अंदूय त्याच फोंडांत नवो फागूर

गांवच्या गांव तळाक व्हरपी : पयशांचो हुंवार

उपरोधिक सुरांत ही कविता सोंपयतना कवी समाजमनाक एक चिमटो काडटा. पूण गांवच्या गांव तळाक व्हरपी पैशांच्या हुंवाराची जांकां पर्वा ना ते ह्या हुंवारांत आपलीं तारवां भोवंडावन 'जलपर्यटनाचो' आनंद अणभवतले. न्हिदेचें सवंग करतल्यांक कोणाच्यान जागंव येता?

[कविता] रहीमागेर दिवाळी (प्रकाश द. नाय्क)

हुंवार

म्हज्या मुखार शेंत

नदर पावना इतलें

बैलांच्या मानेर दवरूंन जूं

तो - ओडटा नांगर

म्हज्या मुखार रान

नदर पावना इतलें

तोडटा झाड आरपार

तो - कुराडीची धार

मळब फुट्टा आंगभर...

घामाचो पावस दंव जावन

सुयेच्या तोंकायेदी रिमझीम

देंवता नांगरार, कुराडीचे धारेर

पाणी दोळ्या दोळ्यांत

दोळ्यांतल्या त्याच पाणयांत

आभासी सपनांनी

आयजूच जीव दिलो!

असोय एक पावस : पूण तरीय तानसोर

कालची खबर : रक्ताचो शिंताडो उदकाखातीर

वनमहोत्सव : अंदूय त्याच फोंडांत नवो फागूर

गांवच्या गांव तळाक व्हरपी : पयशांचो हुंवार

-  प्रकाश द. नाय्क [अगॊस्त, २०२३]