र.वि. बाब पंडीत स्मारक मयन्याची कविता

कवी आनी हक्क-मान - ५.

र.वि. बाब पंडीत स्मारक मयन्याची कविता

मनीस बरेच फावट वेगवेगळ्या कारणांक लागून कुटुंबीक बंधनांखाला चिड्डून आपले जिणेंत निरशेणेचो बळी जाता. हे अणभव गुंतागुंतीचो आनी खोलायेन वैयक्तीक आसूं येतात हें समजून घेवप म्हत्वाचें. ह्या म्हयन्याची कवी हक्क आनी मान फाव जाल्ली पुरायतरेन व्यक्तिवादी स्वरूपाची कविता कुटुंबातल्या आपल्या लागींच्या मनशांविशीं जाल्लो भ्रमनिरास मेजक्या पूण प्रभावी उतरांनी व्यक्त करता.

जायत्या व्यक्तींकडल्यान आपल्या कुटुंबांतल्या वांगड्यांक अर्थीक वा हेर कसलोय आदार दिवपाची अपेक्षा आसता, खास करून ज्या संस्कृतायांनी ती एक घट परंपरा आसा. हातूंतल्यान ताण आनी अर्थीक जापसालदारकेच्या वजनाक लागून आपल्याक हेरांनी रेवाडो घालून पिळून काडला अशी भावना निर्माण जावंक शकता. तेभायर वैयक्तीक जिवीत आनी कुटुंबीक वचनबद्धताय हांचे मदीं समतोल दवरप आव्हानात्मक आसूं येता. कांय जाणांक जेन्ना आपलो म्हत्वाचो वेळ कुटुंबांतल्या वांगड्यांची जतनाय घेवपाक दिवचो पडटा तेन्ना तांचेर ताण येवपाची भावना आसूं येता, जाका लागून स्वताचे गरजे खातीर आनी आवडी खातीर उणोच वेळ उरता. देखून सुरवातीच्या ओळींनी कवी म्हण्टा:

कुटमा संभंदानीं

घाला मका रेवोड

कुमके हात रोसाळ जाला

खुद्द जाल्यां चिंवोड

भारतीय परंपरेप्रमाणें कुटुंबातल्या सगळ्यांत व्हडल्या भुरग्याचेर चड जापसालदारकी आसता अशें मानतात. देखून कवीआपलो जल्म हो आपलो गुन्यांव काय असो प्रस्न विचारता आनी सगळ्यांचो भारआपल्या माथ्यार कसो पडला हेविशीं खंत परगटायता.

जिणेंत आपल्या वांगडा सुख- दुख्खा भितर वांटेकार जावपी एक सांगाती सोदुन संवसार करपाची आनी कुटुंबाची आकांक्षा ही संवसारभरांतल्या जायत्या जाणांचें एक सादारण तशेंच खोलायेन वैयक्तीक ध्येय. तो एक म्हत्वाचो जिणेचो मार्ग दाखवपी फातर, जाचो फाटलाव करपी व्यक्तींक खोस, पूर्णताय आनी उद्देशाची भावना हाडूंक शकता. मोगाळ भागीदारी करून, भुरगीं वाडोवन कुटुंब निर्माण करूंक तांकां व्हड वैयक्तीक समाधान मेळटा. जोडीदाराकडेन आशिल्लो खोलायेन भावनीक संबंद आनी वचनबद्धताय हांतूंतल्यान सोबितकायेची, मोगाची आनी आदाराची खोलायेन जाणविकाय मेळूंक शकता. आपले जिणेक एक नवी दिशा मेळटली अशी आस्त हातूंत दिसता. कवीय तशेंच चिंतता. जोडप्यान वांटून घेतिल्ली वचनबद्धताय भागीदारांमदलें नातें घटमूट करूंक शकता.

पूण निराशा अणभवप, आशेचो शेवट जाला अशी भावना अविश्वसनीय आव्हानात्मक आनी भावनीक वेदनादायक आसता. ह्यो भावना जिणेचो सैमीक भाग, आनी दरेकल्याक तांकां तोंड दिवचेंच पडटा. हेरांक ताचेविशीं समजावप सोपें पूण स्वताचेर तसो प्रसंग येता तेन्ना मनीस पुरायपणान मोडून वता.देखून कवी बरयता:

एकाच्च लारान स्वपणां रावळेरां

उदका वाळ्याक वाळोन गेलीं

जिण्ये वादाळाक अपटोन

निशानी नासतां नास जालीं

कठीण काळांतल्यान वचपी कुटुंबांतल्या वांगड्यांक भावनीक आदार दिवप भावनीक रितीन मन नितळ करपाक शकता. पूण हो भार हेरांखातीर उखलपाची सतत गरज पडिल्ल्यान निरर्थक पणाची भावना निर्माण जावंक शकता. कांय संस्कृतायांनी व्यक्तींनी आपल्या कुटुंबाक सगळ्यां परस चड प्राधान्य दिवचें अशी खर अपेक्षा आसा. हाका लागून गुन्यांवकारपणाची वा कर्तव्याची भावना निर्माण जावंक शकता, जाका लागून व्यक्तींक स्वताचीं ध्येयां आनी इत्सा साध्य करप कठीण जाता. कुटुंबीक बंधनां केन्ना केन्नाय व्यक्तीच्या जिविता विशीं स्वतंत्र निर्णय घेवपाचे क्षमतेक मर्यादा घालूंक शकतात. स्वायत्ततेचो हो उणाव घुस्मटमार करता आनी ताका लागून आडखळून पडपाची भावना निर्माण जावंक शकता. जेन्ना वैयक्तीक ध्येय आनी महत्वाकांक्षा परस कुटुंबीक कर्तव्यांक प्राधान्य दितात तेन्ना व्यक्तींक आपूण स्वताच्या सपनांचो आनी आकांक्षा बळी दिता अशें दिसूं येता, देखून निराशा आनी तिडक हांची भावना निर्माण जावंक शकता.

जेन्ना लोकांक तुमची उपयुक्तताय सोंपल्या अशें दिसता तेन्ना तुमचे कडेन तांची वागणूक बदलता आनी तुमचेकडेन वा तुमचे गरजे कडेन दुर्लक्ष करपाक सुरवात जाता. लोक तुमचे कडल्यान भावनीक वा शारिरीक अंतर दवरतात. कारण तांकां आतां तुमकां तांच्या जिवितांत आस्पाव करपाचें कारण दिसना. कांय व्यक्ती तुमचेर चड टिका करपाक लागतात, तुमच्या दोशांचेर वा चुकांचेर भर दिवंक शकतात. जाका लागून तुमकां हेरां कडेन संबंद दवरप चड आव्हानात्मक जाता. ह्या एकसुरेपणाक लागून तुमची मोलाची भावना आनीक उणी जावंक शकता. देखून निमण्या दोन कडव्यांनी ह्यो भावना उक्तायतना कवी एकसूरपणाचें दुख्ख कितलें खर आसूं येता हें वाचप्याच्या थेट काळजामेरेन पावयता.

[कविता] चिंवोड (मोनिका शांतिपूर)

चिंवोड

कुटमा संबंधानीं

घाला म्हाका रेवोड

कुमके हात रोसाळ जाला

खुद्द जाल्या चिंवोड

मालघडें जावन जल्मल्ली

म्हजी चूक कितें?

कुटमा वोजें वाववन

अपणाक‌च केलां सातें

जिण्ये सांगात्यासंगीं म्हाकाय

कुटम भांदची आशा

दोळे सोधून आसात

नशिबांतली नवी दिशा

एकाच ल्हारान स्वपणां रावळेरां

उदका वाळ्याक व्हाळून गेलीं

जिण्ये वादाळाक आपटोन

निशानी नासतां नास जालीं

गोडसाण सेवून कोडसाण वोंकच्यांक

कितें म्हण वोलांय

म्हाकाच ताणीं वीकऱ्याक घालां

तांकां हांव कशें मोलांव?

रोसावीण चिंवोड हांव

आज मुसांचें खाण जाल्यां

कूड पीळन रोस पियेल्ल्या

अपल्यानिंच ओळकोंक इनकार केलां.

-  मोनिका शांतिपूर [अक्तॊबर, २०२३]