ಕವಿತಾकविताPoem
ಲಾರೆನ್ಸ್ ವಿ. ಬಾರ್ಬೋಜ್
ಮ್ಹಾಕಾ ಉಸ್ವಾಸ್ ಕಾಡುಂಕ್ ಜಾಯ್ನಾ
ಕಾಜುಲ್ಯಾಚೊ ಉಜ್ವಾಡ್, ಪಾಟ್ಲೊ ಕಾಳೊಕ್ ನಾಕಾ
ಕೊಗೂಳೆಚೊ ಅವಾಚ್, ತಿಚೊ ರಂಗ್ ನಾಕಾ
ಸಾವ್ಳಿ ಕಾಳಿ, ಕಾತಿಚಾ ರಂಗಾಚಿ ಪರ್ವಾನಾ
ಗೊಮ್ಟ್ಯಾಚೆರ್ ಪಾಂಯ್ ನಾಕಾ
ಮ್ಹಾಕಾ ’ಉಸ್ವಾಸ್ ಕಾಡುಂಕ್ ಜಾಯ್ನಾ’
’ಮೊಮೊ ಸೆಲ್ಲರ್’ ’ಚಿಂಕಿಸ್’ ’ಚೈನೀಸ್’
ರುಕಾಕ್ ಲಾಗಲ್ಲಿ ಬೆಂದರ್ ನ್ಹಯ್
ಭಾಗಿಂತ್ಲಿಂ ವೆಗ್-ವೆಗಳಿಂ ಫುಲಾಂ ತಿಂ
ಗೊಮ್ಟ್ಯಾಚೆರ್ ಪಾಂಯ್ ನಾಕಾ
ಮ್ಹಾಕಾ ’ಉಸ್ವಾಸ್ ಕಾಡುಂಕ್ ಜಾಯ್ನಾ’
ಮುಸ್ಲಿಮ್, ಹಿಂದು, ತಾಂಚೊ ಗಾಂವ್ ಕಳಿತ್ ನಾ
ಸೊಸಾಯ್ಟಿಂತ್ ಆಮ್ಚಿಂ ಮಾತ್ರ್
ಭುಕೆಲ್ಲ್ಯಾ ಪೊಟಾಕ್, ಜಾತ್-ಜಾಗ್ಯಾಚಿ ಖೊಟ್
ಗೊಮ್ಟ್ಯಾಚೆರ್ ಪಾಂಯ್ ನಾಕಾ
ಮ್ಹಾಕಾ ’ಉಸ್ವಾಸ್ ಕಾಡುಂಕ್ ಜಾಯ್ನಾ’
ಹೊಕಾಲ್ ಪಳೆ ಗೊರಿ, ಬಾಪಯ್ಚೆರ್ ಗೆಲ್ಯಾ
ನೊವ್ರೊ ಕಾಳೊ ಫಾತರ್, ಅವಯ್ಚೆಂ ಕುಟಮ್ ಕಾಳೆಂ
ಮೊಗಾಚ್ಯಾ ಕೆಂಡಾಕ್..ರಂಗಾಚೊ ಗೊಬೊರ್
ಗೊಮ್ಟ್ಯಾಚೆರ್ ಪಾಂಯ್ ನಾಕಾ
ಮ್ಹಾಕಾ ’ಉಸ್ವಾಸ್ ಕಾಡುಂಕ್ ಜಾಯ್ನಾ’
ತೆಂಚ್ ವಾರೆ, ಮಾತಿ ವಾ ಉಜೊ
ಅಜ್ ಹಾಂವ್, ಫಾಲ್ಯಾ ತುಂ, ಪೊರ್ವಾಂ ತಿಂ
ಮೆಲ್ಯಾ ಉಪ್ರಾಂತ್ ಸರ್ವ್ ’ಮೊಡಿಂ’ ವಾ 'ಡೆಡ್-ಬಾಡಿ'
ಗೊಮ್ಟ್ಯಾಚೆರ್ ಪಾಂಯ್ ನಾಕಾ
ಮ್ಹಾಕಾ ’ಉಸ್ವಾಸ್ ಕಾಡುಂಕ್ ಜಾಯ್ನಾ’
ಆಬ್ರಹಾಮ್ ಮಾಸ್ಲೋಚ್ಯಾ ’ಗರ್ಜಾಂಚ್ಯಾ ತ್ರಿಕೊಣಾ’ಖಾಲ್ (Hierarchy of Needs) ಮನಶಾಕ್ ಪಯ್ಲಿ ಗರ್ಜ್ ಆಸ್ತಾ ಸೆಂವ್ಕ್ ವಾರೆಂ, ಪಿಂಯೆಂವ್ಕ್ ಉದಕ್, ರಾವುಂಕ್ ಬಿಡಾರ್, ನೀದ್ ತಶೆಂಚ್ ನ್ಹೆಸುಂಕ್ ಮುಸ್ತಾಯ್ಕಿ. ಹಿ ದರೇಕಾ ಮನಶಾಚಿ ಪಯ್ಲಿ ಮುಳಾವಿ ಗರ್ಜ್.
ಹಾಚೆ ಉಪ್ರಾಂತ್ ಮನಶಾಕ್ ಭದ್ರತಿ, ಕಾಮ್, ಸವ್ಲತಾಯೊ, ಭಲಾಯ್ಕಿ - ಹಿ ದುಸ್ರಿ ಮುಳಾವಿ ಗರ್ಜ್.
ಉಪರಾಂತ್ ಮನಶಾಕ್ ಇಶ್ಟಾಗತ್, ಮೋಗ್, ಬಂದ್ವಾಂ, ನಾತಿಂ, ಕುಟಮ್ - ಹಿ ತಿಸ್ರಿ ಮುಳಾವಿ ಗರ್ಜ್.
ಉಪ್ರಾಂತ್ ಮನಶಾಕ್ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ್, ಪ್ರತಿಶ್ಟಾ, ಸ್ಥಾನ್-ಮಾನ್, ಸ್ವತಂತ್ರ್ - ಹಿ ಚೊವ್ತಿ ಮುಳಾವಿ ಗರ್ಜ್.
ಆನಿ ಅಖ್ರೇಚಿ ಗರ್ಜ್ ಜಾವ್ನಾಸಾ ಸಮಾಜೆಂತ್ ಉಂಚ್ಲೊ ಪಾಂವ್ಡೊ ಆಪ್ಣಾಂವ್ಚೊ.
ಮನಿಸ್ ಜೆದನಾಂ ಅಪ್ಲಿ ಮುಳಾವಿ ಪಯ್ಲಿ ಗರ್ಜ್ ಸಂಪಂವ್ಕ್ ಸಕಾನಾ; ಮನಶಾಕ್ ಖಾವ್ಪಾಕ್ ನಾ, ನ್ಹೆಸ್ಪಾಕ್ ನಾ, ರಾವುಂಕ್ ಬಿಡಾರ್ ನಾ, ತರ್ ತಾಚೆಲಾಗಿಂ ಎಕ್ಲೊ ಸಮಾಜೆಂತ್ ಉಂಚ್ಲೊ ಪಾಂವ್ಡ್ಯಾಚೊ ಮನಿಸ್ ಜಾಂವ್ಕ್ ಮಾಗ್ತಾ ತರ್ ತಸಲ್ಯಾಕ್ ’ಪಿಸೊ/ಪಿಶಿ’ ನಾಸ್ತಾನಾ ಆನಿ ಕಿತೆಂ ಸಾಂಗ್ಯೆತಾ?
ಹೆಂ ಪ್ರಶ್ನ್ ಹಾಂಗಾಸರ್ ಕಿತ್ಯಾಕ್ ಗರ್ಜೆಚೆಂ ಮ್ಹಳ್ಯಾರ್ ಮನಿಸ್ ಕಾಂಯ್ ದೀಸ್ ಗೆಲ್ಲೆಪರಿಂಚ್ ಸಮಾಜಿಕ್ ವೀಕ್ ಸೆವುನ್ ಜಿಯೆವ್ನ್ ಆಸಾ. ತಾಂಕಾಂ ಕಳಿತ್ಚ್ ನಾ ಆಮಿ ಸೆಂವ್ಚೆಂ ವೀಕ್ ಮನಶಾಪಣಾಕ್ ಲಜೆರ್ ಘಾಲ್ಚೆಂ ಮ್ಹಣುನ್. ಆನಿ ಹ್ಯಾ ವಿಕಾಚೆಂ ಮೂಳ್ ಕಾರಣ್; ಬಹುತ್ವ್ ಸಮಾಜೆಚೆಂ ರಚನ್. ಮ್ಹಳ್ಯಾರ್ ಆಮಿ, ಆಮ್ಚಿಂ, ಆಮ್ಕಾಂ ಜಾಯ್ ಜಾಲ್ಲಿಂ. ಅನ್ಯೇಕಾ ಅರ್ಥಾನ್ ಹಾಚೆಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ್ ದಿಂವ್ಚೆಂ ತರ್; ಆಮಿ, ಆಮ್ಚಿಂ ಮ್ಹಳ್ಯಾರ್ ಆಮ್ಚಿಂ ಸಯ್ರಿಂ, ಬಂದ್ವಾಂ, ಆಮ್ಚ್ಯಾ ಧರ್ಮಾಚಿಂ, ಆಮ್ಚ್ಯಾ ಜಾತಿಚಿಂ, ಆಮ್ಚ್ಯಾ ಗೋತ್ರಾಚಿಂ. ಆನಿ ಕೊಣ್ಯೀ ಭಾಯ್ಲಿಂ - ಮ್ಹಳ್ಯಾರ್ ಹೆರ್ ಧರ್ಮಾಚಿಂ, ಹೆರ್ ಜಾತಿಚಿಂ ಆಸ್ಲಿಂ ತರ್ ತಿಂಚ್ ಸಮಾಜೆಚ್ಯಾ ಅಧರ್ಮಾಚೆಂ ಮೂಳ್ ಕಾರಣ್ ಮ್ಹಳ್ಳೆಂ ಚಿಂತಪ್. ಸಂಸಾರಾಂತ್ ಆಜ್ ಅರಾಜಕಾ ಮಿರಯ್ತಾ ತರ್ ಹೆಚ್ ವಿಕಾಳ್ ಚಿಂತ್ಪಾಕ್ ಲಾಗುನ್.
ಥೊಡೆ ತರ್ಯೀ ದಾಕ್ಲೆ ದಿತಾಂ; ತುಂ ಆತಾಂ ಸಕಾಳಿಂ ಬಜಾರಾಕ್ ವೆತಾನಾ ತುಕಾ ತೇಗ್-ಚೊವ್ಗಾಂನಿ ರಾವವ್ನ್ ತುಜೆಂ ನಾಂವ್, ತುಜಿ ಜಾತ್, ತುಜೊ ಧರ್ಮ್ ಆನಿ ತುಜೆ ರಾಜಕೀಯ್ ವಿಚಾರ್ ವಿಚಾರ್ಲೆ ತರ್ ತುಕಾ ತೆಂ ಆವಡ್ತಾ? ಜರೀ ತುವೆಂ ಜಾಪ್ ದಿಲಿನಾಂಯ್ ತರ್ ತುಂ ತಾಂಚೆ ವಿರೋಧಿ. ಆನಿ ತೆಂ ಪ್ರಶ್ನ್ ವಿಚಾರ್ತೆಲೆ ದೇಶ್ ಭಕ್ತ್. ವ್ಹಾ! ಕಿತ್ಲೆಂ ಸಲೀಸ್ ನ್ಹಯ್ ಎಕ್ಲ್ಯಾಚಿ ದೇಶ್ ಭಕ್ತ್ ಮಾಪ್ಚಿ ರೀತ್?
ಅನ್ಯೇಕ್ ದಾಕ್ಲೊ ದಿತಾಂ - ತುಂ ತುಜ್ಯಾ ಕಾಮಾಕ್ ವೆಚ್ಯಾ ವಾಟೆರ್ ತೇಗ್-ಚೊವ್ಗಾಂನಿ ರಾವವ್ನ್ ತುಕಾ ’ಗಾಯೆಚೆಂ ಮೂತ್’ ಪಿಯೆಂವ್ಕ್ ದಿಲೆಂ ತರ್ ತುಂ ಪಿಯೆಶಿ? ಆತಾಂ ತುಂ ಪಿಯೆನಾಂಯ್ ತರ್, ತುಂ ದೇಶ್ ದ್ರೋಹಿ ಜಾಲೊಯ್, ಆನಿ ತೆಂ ಮೂತ್ ದಿಲ್ಲೆ ದೇಶ್ ಭಕ್ತ್. ನ್ಹಯ್? ವ್ಹಾ! ವೀಕ್ ಅನಿಕ್ಯೀ ಆಸಾ. ಆಮ್ಚ್ಯಾ ಶಿರಾಂ ಶಿರಾಂನಿ ಭರ್ಲಾಂ ತೆಂ ವೀಕ್ ಆಮ್ಕಾಂಚ್ ಕಳ್ಚೆಪರಿಂ ನಾ.
ಜೆದ್ನಾಂ ಸಮಾಜಿಕ್ ಮಾಧ್ಯಮಾ ಆಯ್ಲಿಂ ತೆದ್ನಾಂ ಹೆಂ ವೀಕ್ ವಿಸ್ತಾರ್ಲೆಂ. ಭುರ್ಗಿಂ ಕಶಿಂಯ್ ಬೂದ್ ನಾಸ್ಚಿಂ ಪುಣ್ ಜಾಣ್ತಿಂ, ತಕ್ಲೆಚೆ ಕೇಸ್ ಪಿಕ್ಲೆಲಿಂ ಸಯ್ತ್ ತಾಳ್-ಮೂಳ್ ನಾಸ್ತಾನಾ ಸಮಾಜಿಕ್ ಮಾಧ್ಯಮಾಂನಿ ಪಿಶ್ಯಾಂಪರಿಂ ಮಿರಂವ್ಚೆಂ ಪಳೆತಾನಾ ಕಿತೆಂ ಮ್ಹಣಾಜಯ್? ಪಾಕಿಸ್ತಾನಾಚ್ಯಾ ಆತಂಕ್ವಾದಿಂನಿ ಕಾಶ್ಮೀರಾಕ್ ರಿಗುನ್ ಕಾಂಯ್ ಥೊಡ್ಯಾಂಕ್ ಮಾರ್ಲೆಂ ತರ್ ಹಾಂಗಾ ಹಿಂ ಪಿಶಿಂ ಸಮಾಜಿಕ್ ಮಾಧ್ಯಮಾಂನಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಮುರ್ದಾಬಾದ್ ಮ್ಹಳ್ಳಿ ಬೊಬಾಟ್ ಮಾರ್ತಾತ್. ಆತಾಂ ನವೆಂ ಫೇಶನ್ ಸುರು ಜಾಲಾಂ - ಬಾಲ್ಕನಿಚೆರ್ ತಾಳಿಯೊ ಪೆಟ್ಚೆಂ. ಮಾಫ್ ಕರಾ, ಮುಂಬಯಾಂತ್ ತಾಳಿಯೊ ಪೆಟುನ್ ಭಿಕ್ ಮಾಘ್ತೆಲ್ಯಾಂಕ್ ’ಹಿಜ್ಡೆ/ನಪುಂಸಕ್’ ಮ್ಹಣತಾತ್. ಚಾಯ್ನಾನ್ ಲಡಕಾಂತ್ ಹಲ್ಲೊ ಕೆಲೊ ಆನಿ ಹಾಂಗಾಸರ್ ಕೊಣ್ ಬಾಲ್ಕನಿಂತ್ ಬೋಬ್ ಮಾರುಂಕ್ ಮಾತ್ರ್ ನ್ಹಯ್, ಆಂಗಾವಯ್ಲೆಂ ವಸ್ತುರ್ ಕಾಡ್ನ್ ಉಡವ್ನ್ ಬೋಬ್ ಮರುಂಕ್ಯೀ ತಯಾರ್ ಮ್ಹಣ್ತಾನಾ ಹ್ಯಾ ವಿಕಾಚಿ ಅಂದಜ್ ತುಮಿಂಚ್ ಘಾಲಾ.
ಕೊರೊನಾಚ್ಯಾಕೀ ಭಿರಾಂಕುಳ್ ವಯ್ರಸ್ ಆಮ್ಚ್ಯಾ ದೇಶಾಂತ್ ಕೆದ್ನಾಂಕೀ ಆಯ್ಲಾಂ, ಆಮಿ ಆಮಿ ಸಗ್ಳೆ ತ್ಯಾ ವಾಯ್ರಸಾಕ್ ಆಮ್ಚ್ಯಾ ಕಾಳ್ಜಾ-ಮನಾಂತ್ ಘಾಲುನ್ ಜಿಯೆವ್ನ್ ಆಸಾಂವ್. ದೆಕುನ್ ಸಮಾಜೆಂತ್ ರಾಗ್-ಮೊಸೊರ್-ಹಗೆಂ ಆನಿ ಸಮಾಜೆಕ್ ಚ್ಯುರಾನ್ ಚ್ಯುರೊ ಕರ್ಚೆಂ ಕಾಮ್ ವೆವಸ್ತಿತ್ ರಿತಿನ್ ಚಲುನ್ ಆಸಾ. ಆನಿ ಅನ್ಯೇಕ್ ಮಹಾ-ಹಿಪೋಕ್ರಿಸಿ ಮ್ಹಳ್ಯಾರ್, ಆಮ್ಚ್ಯಾ ದೇಶಾಂತ್ ಕಾಯ್ದೆ ಕಾನುನ್ ಆಸಾತ್ ಆನಿ ಆಮ್ಕಾಂ ತಾಂಚೆರ್ ಪಾತ್ಯೆಣಿ ನಾ. ಕೊರೊನಾ ವಾಯ್ರಸಾಚೆಂ ವ್ಹಕತ್ ಮ್ಹಣುನ್ ಕೊಣೆಂಯ್ ಎಕ್ಲ್ಯಾನ್ ಕಿತೆಂಯ್ ’ವ್ಹಕತ್’ ಮ್ಹಣುನ್ ಲೊಕಾಕ್ ವಿಕುಂಕ್ ದಿಲೆಂ ತರ್ ತಸಲ್ಯಾಂಕ್ ಸಯ್ತ್ ಪಾಟಿಂಬೊ ದಿಂವ್ಚಿಂ ಹಡ್ಬಿಂ ಆಸಾತ್ ಆನಿ ತಸಲ್ಯಾ ವ್ಹಖ್ತಾಕ್ ಪಾಟಿಂಬೊ ದೀಂವ್ಕ್ ಪಿಟಿಶನ್ ಸಾಯ್ನ್ ಕರುಂಕ್ ಮಾಗ್ಚ್ಯಾ ಬೇಕೂಫಾಂಕ್ ಕಿತೆಂ ಕರುಯೆತಾ ಸಾಂಗಾ. ಅರೆ ಬಾಬ ತುಜ್ಯಾ ಕುಟ್ಮಾಕ್ ಕೊಣಾಯ್ಕ್ಯೀ ಕೊರೊನಾ ಪಾಸಿಟಿವ್ ಜಾಲೆಂ ತರ್ ತುಂ ಹೆಂ ಪಿಶೆಂ ವ್ಹಕತ್ ದಿತಾಯ್? ತರ್ ತುಕಾ ತೆಂ ವ್ಹಕತ್ ತುಜ್ಯಾ ನಾತ್ಯಾಂಕ್ ದಿವ್ಪಾಕ್ ನಾಕಾ ತರ್ ಕೊಣಾಕ್ ದಿವ್ಪಾಚೆಂ? ಕಿತ್ಯಾಕ್ ಹೆಂ ಮಾಸ್ಕ್ ನ್ಹೆಸುನ್ ಲೊಕಾಕ್ ತುಜ್ಯಾ ದೇಶ್ಭಕ್ತೆಚೊ ವೇಸ್ ದಾಕಯ್ತಾಯ್?
ಜೆದನಾಂ ಭಾರತ್-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ವಿಂಗಡ್ ಜಾಂವ್ಚೆವೆಳಾರ್ ಕಾಂಯ್ ಲಾಖಾಂನಿ ಲೋಕ್ ಮೆಲೊ. ಅನಿ ತೆದನಾಂ ಖಬ್ರೆವಾಲ್ಯಾಂನಿ ಬರಯ್ಲೆಂ ’ಹಿಂದು ಇತ್ಲೆ ಮೆಲೆ, ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಇತ್ಲೆ ಮೆಲೆ?’ ಆನಿ ತ್ಯಾ ಖಬ್ರೆಕ್ ವಾಚುನ್ ನಾಮ್ನೆಚೊ ಕಥಾಕಾರ್ ಸಾದತ್ ಹಸನ್ ಮಾಂಟೊನ್ ದಿಲ್ಲಿ ಜಾಪ್ ’ಕೊಣೆಂಚ್ ವಿಚಾರ್ಲೆಂ ನಾ ಕಿತ್ಲೆ ಮನಿಸ್ ಮೆಲೆ’. ಆಜ್ ಸಯ್ತ್ ಆಮಿ ಹೆಚ್ ಪಿಶ್ಯಾ ಚಿಂತಪಾನ್ ಜಿಯೆವ್ನ್ ಆಸಾಂವ್. ಆಮ್ಕಾಂ ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕ್ರಿ ಆಸಾ, ಆಮ್ಕಾಂ ರಿಟಾಯರ್ಡ್ ಜಾತಕಚ್ ಪೆನ್ಶನ್ ಮೆಳತಾ ದೆಕುನ್ ಆಮ್ಕಾಂ ’ಪ್ರೋಬ್ಲೆಮ್’ ಮ್ಹಳ್ಳ್ಯಾ ಸಭ್ದಾಚೆಂ ಡೆಫಿನಿಶನ್ಚ್ ಕಳಿತ್ ನಾ. ಪೋಟ್ಭರ್ ಜೆವ್ಪಾಕ್ ಮೆಳತಾ ಆನಿ ಆಮಿ ಬಾಲ್ಕನಿಚೆರ್ ನಾಗ್ದಿಂ ಉಭಿಂ ರಾವುನ್ ತಾಳಿಯೊ ಪೆಟುಂಕ್ ಸಕ್ತಾಂವ್, ದಿವೆ ಕಿತ್ಯಾಕ್, ಸೆಜಾರ್ಚೆಂ ಘರ್ಯೀ ಲಾಸುಂಕ್ ಸಕ್ತಾಂವ್. ಆನಿ ಹೊಚ್ ದೇಶ್ಭಕ್ತ್ ಮ್ಹಣ್ ಚಿಂತೆಲ್ಯಾ ತುಮ್ಚ್ಯಾ ತೊಂಡಾರ್ ಥುಕುಂಕ್ ಫಾವೊ.
ಹ್ಯಾ ಮಾರೆಕಾರ್ ದಿಸಾಂನಿ ಏಕ್ ಘಡಿತ್ ಮನಶಾಪಣಾಕ್ ಲಾಜೆರ್ ಘಾಲ್ಲೆಂ ಜಾವ್ನಾಸಾ ಅಮೆರಿಕಾಂತ್ ಜೋರ್ಜ್ ಫ್ಲೋಯ್ಡಾಚ್ಯಾ ಗೊಮ್ತೆಚೆರ್ ಪಾಂಯ್ ದವರುನ್ ಕೆಲ್ಲಿ ಖುನಿ. ಆನಿ ಅಸಲ್ಯಾ ಅಮಾನುಶ್ ಕರ್ನೆಂಕ್ ಆಯ್ಕುನ್ ಕವಿಮನ್ ಭಿತರ್ಲೆ ಭಿತರ್ ಕೊಸ್ಳೊನ್ ಪಡ್ಚೆಂ ಸಹಜ್. ಆನಿ ಹೆಚ್ ಚಿಂತಪಾಚಿ ಹಿ ಕವಿತಾ ’ಮ್ಹಾಕಾ ಉಸ್ವಾಸ್ ಸೊಡುಂಕ್ ಜಾಯ್ನಾ (I CAN'T BREATH)’..
More in Poinnari
ಕವಿತಾकविताPoem Feb 2025
ಧಾಳ್ಯೊ [ಡೊ. ಝೀಟಾ ಲೋಬೊ]
ಕವಿತಾकविताPoem Oct 2020
ಕೆನ್ನಾಂ ಪುಣಿ ಉಟ್ತೆಲ್ಯಾತ್... (- ವಿಲ್ಮಾ ಬಂಟ್ವಾಳ್)
ಕವಿತಾकविताPoem Nov 2016
ಎಕಾ ಫೊಂಡಾಚಿ ಕಥಾ
Send your comments to author on this writing
This is not a comment box. Nothing you write here appears on the site or is shown to any other reader: it is sent to him by email, privately, and he replies to you directly if a reply is called for.