जे.बी. बाब मोरायस स्मारक मयन्याची कविता

कवी आनी हक्क-मान - ७.

जे.बी. बाब मोरायस स्मारक मयन्याची कविता

वेदनेचें विरेचन वा इंग्लिशींत जाका कॅथरसीस म्हण्टात ती दुख्खाच्या अणभवांतल्यान अभिव्यक्तीवरवीं भावनिक मुक्ती आनी शुध्दीकरणाची संकल्पना. हे संकल्पनेचीं मुळां पुर्विल्ल्या ग्रीक तत्वगिन्यानांत, खास करून अॅरिस्टॉटलाच्या ग्रंथांत मेळटात. दुसऱ्या कोणाकडेन आपली वेदना व्यक्त करून व्यक्तींक भावनीक शुध्दीकरण आनी सवस्तकायेची भावना मेळूंक शकता अशें विरेचन सुचयता.

ही कल्पना चड करून आपल्यो भावना उक्तावप आनी तांकां तोंड दिवपाच्या उपचारात्मक लावाकडेन संबंदीत आसता, जाका लागून भितरल्या भितर दामून दवरिल्ली भावना मेकळेपणान सोडपाक मेळटा. ही प्रक्रिया कला, बरप, हेरां कडेन उलोवप वा भावनिक अभिव्यक्ती खातीर मार्ग दिवपी वेगवेगळ्या माध्यमांतल्यान जावंक शकता.

ह्या म्हयन्याचो कवी हक्क आणि मान फाव जाल्ली 'वाळणी' ही कविता विरेचन आनी दुसऱ्यांची वेदना समजून घेतना स्वताची अवस्था कशी जांव येता हाचेर एक मार्मिक भाश्य. वाळणी हें उतर आमकां नवें न्हय. शीत हें आमचें मुखेल जेवण आनी शीत रांदल्या उपरांत तें वाळप ही एक म्हत्वाची प्रक्रिया. वाळींना जाल्यार ती पेज जाता. कवीन आपले हे कवितेंत ही प्रतिमा परिणामकारक पद्दतीन वापरल्या. जीवितांत आपल्या दुख्खाचें विरेचन करचेपासत आमकां वाळणी जाय पडटा. ही वाळणी नात्यांतल्या माणसाच्या रूपांत वा ईश्टाच्या रूपांत आसूं येता.

विरेचन उपचार पद्दतींत मानसोपचार आनी अभिव्यक्ती उपचारांसयत, व्यक्तींक भावनिक वेदनेचेर प्रक्रिया करपाक आनी तिका तोंड दिवपाक मदत करप जाता. कॅथरसीसाची परिणामकारकता दरेकल्याक वेगवेगळी आसूं येता आनी सगळ्यांकच समान पद्दती वा अणभव येवंक शकना. पूण आपलें दुख्ख व्यक्त करूंक मनीस कोणाचो तरी खांदो सोदीत आसता. कवी साद्या, सोंप्या उतरांनी हें सांगता.

कितलेशेच जाण

आपलीं दुख्खांच घेवन

म्हज्या फुड्यांत येताले.

रान्नीवयलें शीत वाळटात

तशे म्हजेर वाळटाले

दुसऱ्यांक तांच्या आव्हानात्मक वा कठीण टप्प्यांत आदार दिवप ही अर्थपूर्ण आनी दयाळू कृती आसूं येता. कठीण काळांतल्यान वचपी कोणाकूय तुमी आदार दिवंक शकता. मनशाक आपले विचार आनी भावना निवाडो करिनासतना उक्तावपाक दिवप म्हत्वाचें. केन्ना केन्ना, फकत आयकुपाक तयार आशिल्लो कोणूय आसप हेंचअविश्वसनीय रितीन सांत्वन दिवपी थारूंक शकता. दुख्ख सोंसप्याची नदर समजून घेवपाचो यत्न करून आनी तांची भावना मान्य करून त्यो वैध आसात हें तांकां सांगचें पडटा .

दरेकलो वेगवेगळो तरेन सामकार येता हें समजून घेवचें पडटा. कांय जाणांक आपल्या संघर्शा विशीं उक्तेपणान उलोवपाची इत्सा आसूं येता, जाल्यार कांय जाणांक चड गुप्तताय पसंत आसूं येता. तांचे शिमेचो आदर करचो पडटा. आनी देखून ह्या सगळ्या वावराचो आयकुप्याचेर ताण येवप सभावीक. आनी कवी आपले तेच मनस्थिती विशीं फुडल्या कडव्यांत सांगता:

कितली हुनसाण हांवें सोंसची

तांचो खतखतो भायर ओंततना.

तांचे जीणेचो धग शांत करतना.

तांकां आपलेंपण दाखयतना.

हें आनीहाचे फुडलें कडवें वाचून म्हाका ‘खामोशी’ ह्या पोरन्या हिंदी चित्रपटाचो उगडास आयलो. १९७० तल्या असित सेनान दिग्दर्शित केल्ल्या ह्या सिनेमांत वहिदा रेहमान ही मानिकोमांत म्हळ्यार पिश्यांचा हॉस्पिटलांत काम करपी नर्स. आपल्या पेशंटांक मोग आनी करुणा दाखोवन बरे करतां करतां भावनीक नदरेन तांच्या लागीं येता आनी मागीर आपल्या भावनांक तोंड दिवंक शकनाशिल्ल्यान स्वताच विक्षिप्त जाता. आनी विडंबन म्हळ्यार तिका त्याच हॉस्पिटलांत दाखल करतात. देखून हेरांच्या भावनांचेर सावळी घालची न्हय वा स्वता तातूंत व्हावंन वचना हाची जतनाय घेवप गरजेचें. दयाळू आसप आनी मदत करपाक तयार आसप हें केन्ना केन्नाय स्वताचेर खर विपरीत परिणाम करूंक शकता.

हेरांक आदार वा समुपदेशन दिवपी भुमिकेंत काम करपी मनशांक समुपदेशनाची गरज पडटा हें नवें न्हय. हाका मानसशास्त्रांत 'बदलीं आघात'(vicarious trauma ) वा 'करुणेची तकालस' (compassion fatigue )अशें म्हण्टात. हेरांच्या समस्यांक आनी भावनीक आव्हानांक सतत तोंड दिवप हें सोंपें न्हय. स्वताच्या भावनांचेर प्रक्रिया करपाक आनी आनी तांचें वेवस्थापन करपाक सुवात आसप गरजेचें. दरेकल्याचे आपले वैयक्तीक संघर्श आसतात पूण हेरांच्या वेदना आनी दुख्खाचो सतत संपर्क आयल्यार स्वता 'बर्नआउवट' जावंक शकता. मानसीक आनी भावनीक लवचीकपणा दाखोवन स्वताच्या बरेपणाकडेन तडजोड करिनासतना हेरांक प्रभावी आनी सहानुभूतीपूर्ण आदार दिवप हे एक व्हड आव्हान आनी ह्या आव्हानाक तोंड दिवन 'दुख्खाचो निवोळ ओंततना/ जाल्ली जखम भरपाक' कवी निमाणेकडेन स्वताच एक वाळणी सोदता. कविता ल्हान पूण संक्षिप्त उतरांनी आनी जित्या जिव्या प्रतिमांनी ती वाचप्याचेर परिणाम करता.

[कविता] वाळणी (संजय बोरकार)

वाळणी

कितलेशेच जाण

आपलीं दुख्खांच घेवन

म्हज्या फुड्यांत येताले.

रान्नीवयलें शीत वाळटात

तशे म्हजेर वाळटाले.

कितली हुनसाण हांवें सोंसची

तांचो खतखतो भायर ओंततना.

तांचे जीणेचो धग शांत करतना.

तांकां आपलेंपण दाखयतना.

आतां,

म्हाकाय एक वाळणी जाय

मनांतलो खतखतो ओंतपाक.

दुख्खाचो निवोळ ओंततना

जाल्ली जखम भरपाक...

-  संजय बोरकार [दसेंबर, २०२३]