(२५ सेपटेंबर १८९७- ६ जुलाय १९६२)
विलियम फाकनर (William Cuthbert Faulkner)
नोबेल पुरसकार जोडपी अमेरिकाचो साहिती. कादंबरी, मटव्यो काण्यो, कविता, नाटकुळे, फिल्मांक उत्रां तशेंच लेकनां ताणें बरयल्यांत.
William Cuthbert Faulkner
(25 Sep 1897 - 6 Jul 1962)
मूळ काणी: The Tall Men. कोंकणिंत: दीग मानाय
ते व्हड जयत काळक्या काप्सा जिन्नच्या गलेन पाशार जाले. थंयसर ताणी लांप्यांवा उज्वाडाचे घरानी एक दाक्तेराचें ’कुपे’ गेटिलागीं रावंवचें पळेलें आनी शिकारे पेट्यानीं घोंकचेय आयकालें.
"आमीं पावल्यांव!" प्रायवंत डिपटी मार्शलान म्हळें.
"तें कोणाचें कार?" विचारलें मार्शला प्रास उण्या प्रायेच्या, ह्या जाग्यार नवो जावनासच्या सरकारी कड्डाय सैन सेवेच्या तपासणाधिकारीन.
"डाकटर शोफिलडाचें" मार्शल सांगालागलो. "ली मेकलम हाणे आमीं येतांव म्हण फोन केल्ल्या वेळार ताका धाडुंक सांगल्लें".
"म्हळ्यार तुंवे ताका मुन्सूचन दिल्लेंय?" तपासणाधिकारी विचारिलागलो.
"तुंवे पयलेंच त्या दोंगाय चोरांक हांव वारंट घेवन येतां म्हण फोन केल्लेंय? आशेंगी तुंवे संयुक्त आमेरिका सर्काराचो आदेश पाळचो?"
मार्शल शिर्पुटो, नितळ मातारो, दुमटी तोंडांत घोळावन आसचो, ह्याच गांवांत जल्मोन वाडल्लो.
"माका समजाल्ले पर्माणे ह्या दोगी मेकलम चेर्क्यांक बंदी कर्न शहराक वर्चीच तुजी आलोचन" तो म्हणालो.
"व्हय!" तपासणाधिकारीन म्हळें. "पूण आतां तुंवे तांका जाग्रूत कर्न पोळापोळ कर्न घेंवचो आवकास दिलाय. हाचे वर्वीं सैनाक धाडन तांका कैद कर्न वर्चो खर्च तुंवे सर्काराचेर घालोय. तूं खुद्द एका कराराखाल आसाय तें तूं विसरलाय कितें?"
"ना, हांव विस्रोंक ना" मार्शलान म्हळें. "आनी जेफरसन थावन भायर सरल्ले घडिये थावन तुंवेंय विस्रोंक न्हजो जाल्ले तसली संगत सांगचें प्रयत्न हांव करित्त आसां. माका दिसता, हे मेकलमच तुजेर परिणाम घालुंक सक्तेले..... तुजें कार त्या कारा पाटल्यान रावय. पयल्या सुवातेर कोण, कितलो अस्वस्थ आसा तें पळेव्यां".
तपासणाधिकारीन आपलें कार त्या दूसऱ्या कारा म्हणासर वेलें. स्वीच आफ करून लायटय बंद केले. "हे मनीस" ताणे आपल्या इतल्याक म्हळें. उपरांत ताणे चिंतलें; पूण हो अशक्त, दुमटी चाबोन आसचो मातारोय तांचे पयकी एकलो, ताचा हुद्द्याचो गौरव आनी अभिमना वर्वीं ताणे विभिन्न आसाजाय आसल्लें. देकून तो व्हडल्यान उलयलो ना. काराच्यो चावियो काडन, कारा भायर येवन जनेलां वयर कर्न बीग घाल्ताना चिंतुंक लागलो. हे मनीस, परिहार रुपार मेळच्या कामाखातीर, जाग्या आनी आसतिच्या मालकपणा विशांत फट मार्तात या लिपयतात. परिहार कारयें कर्चे विशांत हांका कांयच हुमेद ना. अनी हे तांच्याच कामेली संविधानीक हक्का विरोध, क्षुल्लक आनी पारदर्शक अपरामाणीकपणान इल्लेशा लाभाखातीर आपायक ओळग जावंक तयार आसात आनी थोड्याच फुक्कट खाण आनी उंद्राच्या बिळा सार्को जागो शहरांत मेळचे खातीर आसलें काम सोडुंक, क्रषीक जांवनासोनय आदाय आनी खर्चाचें चूक लेख दीवन, वोंपियां लोन घेवन उपरांत दुरुपयोग कर्न, शिर्कोन पडताना आजाप जाल्लेपरीं व्हड ताळ्यान गाळी-सोव्यानीं प्रतिक्रीया दाकायतात. आनी उपरांत ह्या वर्वी कषटार पडल्ल्या सर्कारान तांचेलागीं भेषटी एक ल्हान संगत, म्हणजे तांची नांवां सैनाक भर्ती जांवच्या लिसटीर घालुंक विचारल्यार ते नेगारतात.
प्रायवंत मार्शल चलत्त आसल्लो. तपासणाधिकारी ताचा पाटल्यान वोये मधें आसच्या गेटी भितर दोन दुरबल देवदार रूकाचे साली मधें आसच्या मोट्या इट्यांचे वोणदी थावन अव्यवस्थीत तसेंच पैंट नातल्ल्या विसतार दोन माळियेंच्या मंद उज्वाड आसच्या उग्त्या होलाक पावले. सकयली माळय रूका कुडक्यानीं बांदल्लेबरीं ताका दिसलें. ताणे मोट्या रंग नातल्ल्या ग्यालरिच्या तिशिल्या पोंतार लाप्यांवा उज्वाडान भरल्लें एक हाल पळेलें. अनी सकयल थावन ताणी पळेल्लो तो शिकारे पेटो घोंकित्त तांचे मुखार येवन रावलो. घरा भितर येवन एका व्यक्तिचो ताळो ताचेलागीं उलयता म्हणासर ताणें तांका आडावन धरलें.
तो ग्यालरिच्या मेटां म्हणासर मार्शलाच्या पाटल्यान गेलो. थंय सुमार ४०-४५ वर्सांचो व्यक्ती बागलालागीं तांका राकोन आसल्लो ताका दिसलो. हो मनीस लांब दीग न्हय तरी, घटमूट, कंदू रंगाचो, शांत मुखामळाचो कामेली जावनासल्लो. ताणें हाका मटव्यान, तीक्ष्ण दिषटीन पळेलें आनी मार्शला लागीं "कितेंगा, गोंबाल्ट, भितर ये" म्हणालो.
"कितेंगा, राफे" मार्शलान विचारलें "कोण अश्वस्थ आसा?"
"बड्डी" दूसऱ्यान म्हळें "आज दोनपरां निस्रोन ह्याम्मर मिल्लांत ताचो पाय शिर्कालो"
"स्थिती पाड आसागी?" मार्शल विचारी.
"माका पाड आसा तसें दिसता" दूसऱ्यान म्हळें "देकून आमीं ताका शहराक वर्च्या बदलाक दाक्तेराकच आपयलें. रगात राववंक आमच्यान जालेनां".
"हें आयकोन माका बेजार जाता", मार्शल म्हणालो. "हो मिसटर पियरसन" पर्तून तपासणाधिकारीक त्या मनश्यान आपणाक पळेंवचें दिसलें. त्या मनश्याचे कंदू रंगाचे शांत तरी सौजन्यशील दोळे, हात घट तरी धर्ताना दुरबल अनी थंड. मार्शल उलयित्त आसल्लो, "जाक्सना थावन, कड्डायेच्या सैन सेवे बोर्डा थावन आयला", आशें म्हणताना मार्शलाच्या ताळ्यांत फरक आसा म्हण तपासणाधिकारीक सुसतालेना.
तपासणाधिकारीक खंयसरय कसलीच बदलावण दिसलिना. ताचा हातांत आसल्लो दुरबल हात त्या व्यक्तीन पाटीं काडलो. आतां तें शांत मुखमळ मार्शला कुशीन घुंवलें.
"म्हणजे झूज सुरुगी"?
"ना", मार्शलान म्हळें.
"सवाल तें न्हय मी. मेकलम" तपासणाधिकारी उलयलो. "ताणी नोंदूक कर्चें गर्जेचें. ह्या पावटीं तांची नांवां येंवची साध्यता उणी. सरासर नियामां पर्माणे नोंदूक करुंक इनकार केल्ल्यान ते सलवले".
"व्हयगी?" दूसऱ्यान म्हळें. तो तपासणाधिकारी कुशीन पळेनातलो. मार्शला लागीं उलयतालो तरी, मार्शला कुशीन पळेतागी, म्हळ्ळें सांगोंकी तपासणाधिकारीक साध्य नातल्लें. "बड्डीक पळेवंक जायगी? आतां ताचेलागीं दाक्तेर असा".
’राव’, तपासणाधिकारी म्हणालो "तुज्या भावाचा आवघडा विशांत माका दूक भग्ता; पूण हांव....." मार्शलान आपल्यो दाट भिसुळ्यो भव्यो पापडून, विनयपूर्वक तरी, सहन नातल्ल्या दिषटीन तपासणाधिकारीक एक घडी पळेलें. आनी तपासणाधिकारीक त्या दूसऱ्या मनशाच्या क्षणीक दिषटी पाटल्यान ऊरल्ल्यांच्या मुखमळार आसल्लोच भाव झळकलो. तपासणाधिकारी सरासर थावन थोडो चड बुद्वंत आसल्लो जाल्ल्यान, ताका हांगासर आसचें वातावरण आपणें चिंतल्ल्या प्रास विंगड आसा तें सुसतालें. पूण सभार वर्सां थावन सर्कारी परिहार कारयांत आसोन गांवटी मनश्यां लागीं हेळल्ल्या वर्वीं, आपूण तांका समा वोळकतां म्हळ्ळी ताची पात्येणी. देकून, मातारया मार्शला कूशीन घुंवोन तो चिंतिलागलो; व्हय, सगळे एकाच कासताचे, हुद्द्याचो अधिकार आनी जवाब्दारी मार्शलाक बदलुंक सकलिना. पर्तून चिंतून, हे मनीस, हे मनीस, "आज जाक्सनाक वेचें रातिंचे ट्रैन घेंवचो म्हजो निर्धार" तो म्हणालो. "म्हजी सीट येदोळच आमानत जाल्या, वारंट दी अनी आमीं चल्यां".
"म्हजे सांगाता ये" प्रायवंत मार्शल म्हणालो, "आमचेलागीं मोसतू वेळ आसा".
ताणे पाटलाव केलो. आपणा वयर या परिस्थिते वयर नियंत्रण कर्चे खातीर राग कर्न, बोबाट घालन प्रयोजन ना. आनी एकावेळा परिस्थिती सांबाळिजाय तर ताणेंच क्रम हातीं घेजाय; कैदिंक वेगिंच थंय थावन वरिजाय जाल्यार आपल्याच अधिकारान शिवाय, मातारो मार्शल ह्या दिशेन कितेंच कर्चोना म्हळ्ळी समजोणी ताका एदोळच आयिल्ली. हो दुरबल प्रायवंत अफिसर हांचे पयकी निमाणो मात्र न्हय, ह्या घरा भितर रीगल्ले वर्विंच आपली आदली स्वाभावीक आळसाय आनी आविस्वास्पणाचा भ्रषटाचाराक सांपडाल्लो तशें दिसतालें. आशें ताचा पाटल्यानंच सकयल्या होलांतल्या बेडरूमाक पावोन आजापान आनी एका रितिच्या भिंयान ताणे भंवतीं पळेलें - व्हडलें सयत कूड, खालीच पैंट नातल्ली धर्ण, खाटियेलागीं एक या दोन कदेलां, सांगाता आन्येक पर्न्या जिन्साची रुकाडाची वसत. पूण तपासणाधिकारीक थंयसर एदोळच भेटल्ल्या मनश्या सार्के आसाधरण मनीस भरोन वोणती फुग्तात तसें भगलें. ते लांबदीग, बळवंत या उत्साहपूर्ण नातल्ले. कांय आवाजनासतां शांत स्वभावान बागलार आसच्या ताकाच पळेताले. तांची तोंडा तद्रूप, रग्ता संबंधाची म्होर मारल्ल्या भासेन दिसतालीं. एकलो बारीक, अशक्त सत्तर वर्सांचो मातारो, सकडां प्रास इल्लो लांब; दुस्रो केस पिकोंक नांत तरी, बागलार मेळल्ल्या व्यक्तिबरिंच दिसचो, तिस्रो तांका पयलें मेळल्ल्या मनश्या सार्को; तोंडार नाजूक तरी ताचा त्या दोळ्यानीं कितेंगी दुरंत आनी उद्रिक्त; आनी दोग खरयान तद्रूप निळश्या दोळ्यांचे तर्नाटे; आनी अक्रेक खाट्ये वयर आसल्लो निळश्या दोळ्यांचो व्यक्ती; जाचे वयर बरो सूट नेसल्लो शहराचो दाक्तेर बाग्वोन आसल्लो. ताणी सर्वांनी तपासणाधिकारी आनी मार्शल भितर रिग्ताना घुंवोन पळेलें. दाक्तेरा बगलेन बेड्डावयर पिंजल्ल्या पेंटा मधें भेसां जाल्लो, रग्तान बूडल्लो पाय पळेवन ताका आडवळोन आयिल्लेबरी भगलें. तपासणाधिकारी बागला भितर सर्न थंयच रावलो. मार्शल खाट्येर नीदल्ल्या मनश्या सर्शीं गेलो- तो मनीस पैप वोडतालो. आनी ताचा खाट्येलागसिल्या मेजार तपासणाधिकारीन आपल्या आबान दवर्चे विसकेचा बोतलिबरीं वोळल्ल्या वालिनीं गुटलायिल्ली बोतल पळेली.
"बड्डी" मार्शल म्हणालो "ही संगत पाड".
"हां न्हय, ही म्हजीच चूक" खाट्ये वयल्या मनश्यान म्हळें "स्टुवर्टान माका हांवे वापार्च्या फ्रेमाविशीं(नक्ष्या सोडोवंक वापार्चें पोळें) विशांत सांगल्लें".
"हें खरें" दूसऱ्या प्रायवंतान म्हळें. तरी ऊरल्ल्यानीं कांयच सांगलेना. ते एक सार्के, शांत रितीन तपासणाधिकारीक पळेवन आसल्ले. मार्शल इल्लो घुंवोन म्हणालो "हो पियरसन, जाक्सना थावन आयला. ताचेलागीं चेड्यांक वारंट आसा".
तवळ खाट्येर आसल्ल्यान विचारलें "वारंट कित्याक?"
"कड्डाय सैन सेवे विशांत बड्डी" मार्शल म्हणालो.
"आमीं आतां झुजा स्थितेर आसांववे?" खाट्ये वयल्या व्यक्तीन विचारलें.
"ना", म्हणालो मार्शल "हें आतांचे नवें कानून, ताणी नोंदण करुंक ना".
"तांका तुमीं कितें कर्तात?"
"हें वारंट बड्डी"
"तसें म्हळ्यार जयल"
"हें एक वारंट मात्र" प्रायवंत मार्शल म्हणालो. तेदनां तपासणाधिकारीन पैप वोडन आसचो खाट्ये वयलो व्यक्ती आपणाक पळेवन आसा तें देकलें.
"माका थोडी विसकी वोत जाक्सन" ताणे म्हळें.
"नाका" दाक्तेर सांगालागलो "तुंवे एदोळच चड घेतल्याय".
"माका इल्ली विसकी वोत जाक्सन" खाट्ये वयल्या व्यक्तीन तिक्के जोरान म्हळें.
तो तपासणाधिकारीक पळेवन पैप वोडित्त आसल्लो, "तूं सर्कारा तर्फेन आयलाय"? ताणें विचारलें.
"व्हय" तपासणाधिकारीन म्हळें "ताणीं नोंदण करिजाय असल्लें, तितलेंच सद्द्याक पुरो आसल्लें, पूण ताणीं केलेना....". आकस्मात ताचो ताळो रावलो कित्याक सात जोडी दोळे ताचे वयरच खंचोन आसल्ले आनी खाट्येवयलो व्यक्ती पैप वोडित्त आसल्लो.
"आमीं थंयसर येते आसल्ल्यांव" खाट्येवयल्या व्यक्तीन म्हळें "आमीं पोळापोळ कर्तेनांव" ताणे तकली घुंवडायली. ते दोग तर्नाटे खाट्येच्या पांयालागीं एकल्याचा बगलेन दुस्रो रावोन आसल्ले.
"अन्से लुसियस" ताणे म्हळें.
तपासणाधिकारीक ताणीं दोगायनीं सांगाता "व्हय बापा" म्हळ्ळेबरीं भगलें.
"हो मानेसत जाक्सना थावन हांगा म्हणासर, सर्कार तुमचे खातीर आयतो आसा म्हण सांगोंक आयला. म्हजे पर्माणे मेंफिसांत सेनाक सेर्वोंक सलीस जातेलें. माळियेर वचो सामान बांदा".
तपासणाधिकारी मुखार येवन ’रावा’ म्हण बोबाटलो. पूण सकडां प्रास व्हडलो जाक्सन तपासणाधिकारिच्या फुडें पावलो. ताणेंय ’रावा’ म्हळें. आतां ते तपासणाधिकारिचा कुशीन पळेनातल्ले, ते दाक्तेराक पळेताले.
"ताचो पाय कितें कर्चो?" जाक्सन विचारी.
"पांयांक पळे" दाक्तेर म्हणालो "ताणे तो खुद्द कातरला, आनी वेळ काडुंक जायना. हांगा थावन ताका वरुंकय कषट. माका कुमकेक एक नर्स, इल्लेशें ईतर आनी ताणे चड विसकी सेवंक ना तर ’अनसतेटीक’ जाय पडतेलें. तुमचे पयकी एकलो म्हज्या कारार शहराक वचा, हांव फोन कर्तां"
"ईतर?" खाट्येवयल्या म्हळें "कित्याक?", तुंवेंच आत्तां म्हळेंय पाय एदोळच कातर्न जाल्लेबरीं दिसता. हांवच आनी दोन पेग्ग घालन पाजल्ल्या जाक्सानाचे कसायी सूरयेन खुद्द कातरतों आसल्लों. चल... पूर्ण कर...
"तूं आनी कसलोच शाक सोसुंक सकचोनांय दाक्तेरान म्हळें.
"आतां विसकी उलवन आसा"
"छेत्त" दूसऱ्यान म्हळें "एक पावटीं फ्रान्सांत आमीं एका गोंवाच्या गाद्यांत धांवोन आसताना हांवे एक मशीन गन्न, गोंवा बेळ्या मधल्यान येंवची पळेली. ती चुकवंक हांवे उडी मारली तरी हांव सुफळ जालोना, आनी हांव धर्णीर शेवटालों. सांज जाताना दूक चडली आनी त्याच वेळार हेल्मेटा पाटल्यान व्हड सुत्त्यान आस्वेलाक मार्चे बरीं जावन जाग जाता म्हणासर माका कितेंच कळ्ळेंना. मयदानाचा त्या कुशीन आमीं एक रास जावन पडल्ल्यांव. दाक्तेराक येवंक वेळ लागल्ल्यान आमीं दूकीन वळवळताल्यांव. आयची दूक त्या दिसाचे दूकी मुखार कांयच न्हय, कित्याक माका विसकी पियेवंक मेळ्ळ्या. तूं तुजें काम कर. स्टुवर्ट आनी राफे कुमोक कर्तेले... माका एक पेग्ग वोत जाक्सन"
आतां दाक्तेरान बोतल उकलून सोरयाचें लेवेल पळेलें. "काल्दी बोतल खाली जाल्या" ताणे म्हळें. "चार वरां थावन तूं काल्दी बोतल विसकी पियेलाय तर, ’अनसतेटीक’ लागातगी म्हळ्ळो दुबाव माका आसा. आतां हांवे तुजो पाय कातरल्यार तुका सोसुंक जायत म्हण तूं चिंतायगी?"
"व्हय, कर्न सोड, "हांवे विभाडलां, माकाच तें सार्कें करुंक जाय".
दाक्तेरान हेरां कुशीन पळेलें, स्तब्द, तद्रूप मुखमळां ताका पळेवन आसल्लीं. "ताका शहराचा आस्पत्रेंत दवरुंक माका जाल्लें तर, एक नर्स पळेवंक आसती तर, ताचा पयिल्ल्या ’शाका’ थावन आनी विसकी भायर काडता म्हणासर हांव राक्तों आसल्लों. पूण आतां ताका वरुंक जांवचेना. आनी आशें ताचें रगात रावोवंकय जायना आनी म्हजेलागीं ईतर या स्थानीय अनसतेटीक आसल्यारयी.... ".
"छेत्त", खाटिये वयल्या व्यक्तीन म्हळें, "देवान बोतलिंत आसल्ल्या प्रास वर्तें स्थानीय या जेराल ’अनसतेटीक’ रचुंक ना. आनी हो पाय जाक्सनाचो, स्टुवर्टाचो, राफेचो या ली-चो न्हय, हो पाय म्हजो. हांवे हें बिजिनेस सुरू केलां, आतां माका जाय तसें हांवे कातर्न सोड्येत".
पूण दाक्तेर आजून जाक्सनाक पळेवन आसल्लो. "मी. मेकलम" ताणे म्हळें "तूं सकडां प्रास व्हडलो".
पूण स्टुवर्टान जाप दिली. "व्हय" ताणे म्हळें "पूर्ण कर, तुका कितें जाय? थोडें हून उदाक जाय म्हण माका दिसता".
"व्हय", दाक्तेर म्हणालो, आनी थोडे नितळ लुगटा कुडके. हाका वर्न निदावंक तुमचेलागीं व्हड मेज आसावे?’
"रांदपा कुडांतले मेज", बागलार भेटल्लो व्यक्ती सांगालागलो, "हांव आनी चेडे...."
’राव’ खाट्ये वयलो उलयलो, "तुका कुमोक करुंक चेड्यांलागीं वेळ आसचोना"
ताणे तांका पर्तून पळेवन ’अन्से लुसियस’ म्हणालो, पर्तून तपासणाधिकारीक ताणी दोगायनीं सांगाता ’हां बापा’ म्हळ्ळेबरी भगलें.
"हांगासर आसच्या मानायाक किरिकिरी जाता तसें दिसता. तुमीं भायर सर्चें बरें, समा चिंतल्यार तुमी प्याक कर्चीय गर्ज दिसाना. एक दोन दिसानीं तुमकां युनिफोर्म मेळतेलें. ट्रक्क घेवन वचा. तुमकां मेंफिसा म्हणासर पाववन ट्रक्क पाटीं हाडुंक हांगासर कोणंच ना. कोणायकी धाडतां म्हणासर गयोसो फीड कंपेनिंत तें सोडा. हांव आसल्ल्या सव्या इंनफेंट्रिंत तुमीं दाखल जायजाय म्हळ्ळी म्हजी इच्चा. पूण माका दिसता, तितली आशा दवर्ची समा न्हय; तुमीम ताणी धाडल्ल्या कडेन वचाजाय. पूण एक पावटीं भितर रिगल्या उपरांत फरक पडाना. सर्कारान म्हज्या वेळार न्याय केला, तुमकांय बरेंच जातेलें. ते तुमकां खंयसर धाडतात या तुमचीं खंयसर गर्ज आसा थंय दाखल जाया. सैनीक कसे जायजाय म्हळ्ळें कळता म्हणासर सारजेंट आनी अधिकारिंक खाल जाया. खाल्ते जाया पूण कुटमाचें नांव आनी मरयाद उडासांत दवर्न. कोणायकी दुग्गू सलाम मारची गर्ज ना. आतां तुमीं वच्येत".
"रावा" तपासणाधिकारी परत बोबाटलो आनी कुडाच्या मदगत वचोन "हांव हाचो विरोध कर्तां, मी. मेकलमाचा आवघडा विशांत माका बेजार आसा; ह्या सर्व घडितां विशांतीय हांव बेजार पावतां. पूण हें सर्व म्हज्या हातांत जांव ताचा हातांत जांव ना. कानूना प्रकार नोंदण करुंक चूकल्ल्या वर्वीं आरोप आयलो आनी वारंटय मेळ्ळां. आतां आशें चुकवन घेवंक जायना. खिंचेय दुस्रें मेट काडच्या आदीं, हांव आयिल्लें काम जायजाय. चेड्यानीं नोंदण करुंक चूकल्ल्या वेळारच ताणीं ह्या विशांत चिंतिजाय आसल्लें. मी. गोंबल्ट वारंट दीवंक इनकार करतासर, हांवंच दितां आनी आरोपाची जाप दिंवचे खातीर हांव खुद्द हांकां जेफरसनाक पाटीं वर्तां. आनी आदेशाची निंदा केल्या म्हळ्ळो उल्लेक कर्तां म्हण हांव गोंबल्टाक जाग्वण दितां".
प्रायवंत मार्शल घुंवलो, ताच्यो दाट भवियो फडपडल्यो. तपासणाधिकारीक ल्हान भुर्गो म्हण लेकल्ल्याभाशेन, "हांव या तूं दोगी खंयी वचानांव म्हळ्ळें तुका अजूनी कळोंक नांगी?" म्हणालो.
"कितें?’, तपासणाधिकारी बोबाटलो. थंयसर आसल्ल्या गंभीर मुखमळांक पळेताना, ते सर्व ताका पयशिली आनी क्रतक मरयाद दितात तशें ताका भगलें. "माका भेषटावन आसातगी?" ताणे बोब घाली.
"तुजे कुशीन कोणी लक्ष्यच दीवन नांत", मार्शल म्हणालो, आतां तूं थोडो वेळ वगोच्च राव; सर्व सार्कें जातेलें. थोड्या वेळान आमीं शहराक वचोंक सक्तेल्यांव".
ताणें आपलें प्रयत्न रावयलें. आतां ताका संबंध नातल्ल्या आनी सोसुंक जायनातल्या त्या मऱ्यादेन पळेंवच्या, घंबीर चिंत्नानीं बूडल्ल्या मुखमळा थावन सुटका मेळल्ले बरीं भगलें. ताचे वयर दीषट सयत घालिनासतना दोगां तर्नाट्यानीं खाटियेलागीं वेचें, बाग्वोन बापयक वोंटावयर कीस दिंवचे, सांगाता कूड भायर वेचें ताणें पळेलें. थंयसर लांप्यांवाचा उज्वाडान भरल्ल्या होलांत मार्शला बगलेन बसोन आसताना, ताका एक ट्रक्क चालू जावन घुंवोन मार्गार सकयल वेचें, पयस वेताना आवाज उणो जाल्लें, सिकाटा कीडिंचा किंद्री आवाजान अर्ध्या नवेंबर महिन्या उपरांतल्या मिसिसिपी इंडियन गर्मे दिसांचा त्या स्तब्द रातीं तशें त्या किडिंकी येंवचा हिंवळ्या दिसांचों आनी मर्णाचो उडास येता तशें दिसलें.
"माका मातारया अन्सेचो उडास येता" मार्शलान गजाली कर्च्या बरीं खुशालायेन म्हळें. ताचो ताळो विलक्षण भुर्ग्यालागीं उलंवच्या वयसका बरीं आसल्लो.
"तो सरोन पंद्रा-सोळा वर्सां जालीं. आदलें झूज सुरू जाताना तो सोळा वर्सांचो आसल्लो जायजे; आनी तो त्या झुजांत भाग घेवंक वर्जीनिया म्हणासर चलोन गेल्लो. हांगासरच नोंदण कर्न गांवांतच झुज्येतें. पूण ताची आवय कार्टर कुटमाची जावनासल्ल्यान झुजाक ताणे वर्जीनिया पाटीं वचाजाय म्हळ्ळी तिची आपेक्षा आसल्ली. एदोळ ताणे वर्जीनिया पळेवंक नातल्लें तरी थंयसर पायवाटेन वचोन स्टोनवाल जाक्सना सैनांत सेर्वालो आनी थंयच फाल्क्यांत चान्सलर्स विल्ला म्हळ्ळेकडेन, कारोलिना तर्नाट्यानीं फरामसेन जाक्सनाक मार्ता म्हणासर, ६५ च्या त्या सकाळीं शेरिडनाचे घोड्या सवारांचा सैनांत अप्पोमेट्टोर्सा थावन घाट्ये वयलो रसतो बंध कर्ता म्हणासर चुकोन धांवचो आवकास आसल्यारी, रावल्लो. जें कितें आपणा सांगाता घेवन गेल्लोगी ताचे संगी तो मिस्सिसिप्पीक चलोनंच पाटीं आयिल्लो. काजार जावन माळियेचें घर बांदलें. त्याच रुकाडाचा माळियेर आतां आमीं उभे आसांव. ताचे भुर्गे जाक्सन, स्टुवर्ट, राफायेल, ली आनी बड्डी जल्माले. बड्डी थोडो अंतर/वेळ घेवन जल्माल्ल्यान फ्रान्साचा झुजांत भाग घेवंक ताका साध्य जालें, तुंवे तें आयकालांय. थंय थावन दोन मेडलां एक आमेरिकन, आन्येक फ्रान्साचें ताणे केल्ल्या कामा खातीर ताका मेळ्ळीं. माका दिसाना ताणे ह्या विशांत जाक्सन, स्टुवर्ट आनी हेरांकय सांगलां म्हण. युनिफोर्माचेर नंबर, घायांचे गूर्त, आनी दोन मेडलां घेवन घरा पावला तितलोच, ताणे आपणाक एक चेडूं सोदलें आनी काजार जालो. आनी एका वर्सा उपरांत अन्से, मेकलमाच्याच सार्क्या आनी सुर्पायेचे जोवळे भुर्गे जल्माले. मातारो अन्से सत्तर आनी पांच वर्सां ल्हान आसल्लो तर ह्या तेगांकी ’तेवळे’ म्हण्येतें. माका उडास आसा हे दोगी जीवी(किडे) एक सार्के उपराळी. शिंगांचा चितळा सार्के, शिकारे पेट्यांचा हिंडा सांगाता दीस रात हेणे तेणे धांवचे जोवळे. व्हड जावन येताना बड्डी, स्टुवर्ट आनी लीक तोंटांत आनी काप्सा व्यवसायांत, राफेक घोड्या, गाडवांक वागांवच्यांत तरबेत कर्न मेंफिसाक विकुंक वर्च्यांत ते कुमोक कर्ताले. आतां तीन चार वर्सां आदीं ताणी क्रषी विश्वविद्यालयाक वचोन बीफाच्या गोर्वां विशांत शिकाप जोडल्लें.
हीं घडितां जाल्लीं बड्डीन आनी ताणीं काप्सा बेळें कर्चें रावयल्या उपरांत माका तेंय उडास आसा. एका व्यक्तीन आपलोच जागो वापार्न काप्साचें बेळें काडन; ताचें एक मोल निगदीत कर्न, ऊरल्ल्याचो बरो उपयेग कर्न आसताना ताका तांकां जाय आसों या ना आसों, सर्कारान मेतेर जावन सलहा सूचना दीवंक सुरू केल्लें. तुंवे आज त्या चेड्यांक पळेलांय, तांकां कितें तरी शिकाजाय, नवें करिजाय म्हळ्ळी उरबा आसा. त्या पयल्या वर्सा सर्कारी एजंटानीं येवन, बड्डी, ली आनी स्टुवर्टाक ताणीं बेळें कशें लूंवाजाय, सर्कार कसो तांका मोल दितोलो, हाचेवर्वीं खुद्द क्रषी कर्च्या प्रास कितें बरेपण जातेलें, ह्या विशांत समजोणी दिल्ली.
"आमीं आभारी जावनासांव" बड्डीन म्हळ्ळें, "पूण आमकां तुमच्या कुमकेची गर्ज ना. आमीं आदलेबरीच काप्सा व्यवसाय कर्तेल्यांव. बेळें बरें जायनासताना नषट जालो तर आमचीं जवाब्दारी. आमीम खुद्द पर्तून प्रयत्न कर्तेल्यांव".
तशें ते खिंचाय पेपर या कार्डांक दसकत घालिनातले. मातारया अन्सीन शिकयिल्ले बरीच काप्सा बेळें कर्ताले. तांका कुमोक जाय या नाका म्हळ्ळें लेखिनासतना कुमोक कर्चें, आपल्याच जाग्यार परिश्रम कर्न बेळें कर्ताना मेतेर जांवचें. आपल्याच फ्याकटरिंत काप्सा बियो मेकळ्यो कर्न, नितळ कर्न सदांचे बरीं कापूस जेफरसन शहराक सागसून, थंय विकुंक जायनासतां पाटीं हाडचें - हें सगळें पात्येवंक कषट मार्ताले. पयल्या सुवातेर तांचो म्हाल लेकावर्तो आसल्ल्यान, दुस्रें तांचेलागीं विक्रापाक जाय तें कार्ड नातल्ल्यान तांचो म्हाल विकोन वचानातलो. ह्या वर्वीं म्हाल पाटीं सागसिजाय पडतालो. सगळ्या पावसाक जिन्न पावानातलें, देकून थोडो राफेचा गाडवा शेड्डांत, आनी थोडो हांगा ह्या होलांत रास कर्ताले. हिंवे दिसानीं हांगासर आसच्या मनशानीं, त्या राशी भंवती चल्ताना, आन्येक पावटीं कार्ड भरिजाय म्हळ्ळें तांचा उडासाक येशें कर्तालें.
जाल्यारी फुडल्या वर्सा ताणीं पेपरां भरलिनांत, मनशाक आपली तांक आनी काम कर्चें मन आसल्यार हरयेकल्याक स्वातंत्र आसा म्हळ्ळ्या पात्येणेन ते आसल्ले. मातारया अन्सेन, बड्डीक झुजाक धाडल्लो. ताका मेडल मेळल्लें आनी घरा पयस ताचो पोसय जाल्लो. तरी अपरिचीत गांवांत बड्डी घायेल्लो तें ताका उडासांत आसल्लें. आशें ताची पात्येणी आपल्या स्वातंत्र आनी स्वाभिमानांत आसल्ली.
आशें ताणी दुस्रें बेळेंय केलें. तांचे लागीं कार्ड नातल्ल्यान कोणायकी तें विकुंक साध्य जालेना. ह्या पावटीं दासताना खातीर ताणी आन्येक शेड्ड बांदलें. दूसऱ्या हिंवाळे वेळार बड्डी, गेवीन स्टीवन्साक मेळोंक आयिल्लो माका उडास आसा. कानूनी सलहा खातीर या सर्कारान आनीं हेरानीं कार्ड नातल्यारी कापूस मोलाक घेजाय म्हण मनवी करुंकयी न्हय, बगार हाचें कारण कितें तें विचारुंक. "ही नवी रूल तर आपूण मुकार सर्न दसकत करुंकी तयार जाल्लों", बड्डी सांगालागलो. "पूण आमीं विचार विमर्सो केलो. जाक्सन रयत न्हय तरी आमच्या बापायक आमचे प्रास चड काळाक जाणा आसल्लो जाल्ल्यान बाप हाका ओपवतोना म्हणालो, आनी माकायी ताणे सांगल्लें सार्कें तशें भग्ता".
ताचे उपरांत ताणीं काप्सा बेळें केलेंना. माका दिसता तांचे लागीं सुमार वीस काट, सभार तेंपाक पांवचे तितलो कापूस आसल्लो. ह्याच वेळार ताणीं बीफा गोर्वांचा चरोवा खातीर मातारया अन्सेचो काप्सा बेळ्याचो जागो उपयोग करुंक सुरू केलो. सर्काराच्या आदेशाखाल इतलोच कापूस उत्पन्न करिजाय, इतलोच विकिजाय, खंयच्या जाग्यार केदाळा विकिजाय आनी ताणी बेळें करिना तरी तांका पयशे फारीक जातेले - असल्या परिस्थितेंत मातारो अन्से खंडीत जावन आपल्या भुर्ग्यानीं घेतल्लो निर्धार समा आसा म्हण मांदतालो. ताणी काप्सा व्यवसाय केलिना तरी, हरयेका वर्सा एक तर्नाटो कौंटी एजंट थंयसर येवन तणाचो जागो घेवन मोल दिंवच्या इराद्यान मेजतालो. तांचे लागीं काप्सा बेळें नातल्लें. "आमीं कितें कर्तांव तें पळेवंक तुका स्वागत आसा, पूण तुज्या नक्ष्यार आमकां सेर्विनाका" बड्डी म्हणतालो.
"पूण तुमकां पयशे मेळतेले", तर्नाटो म्हणालो "तण लायिल्ल्याक सर्कार तुमकां कांय इल्लें फारीक करून आशेता".
"आमिंय पयशे मेळाजाय म्हळ्ळ्या उद्देशान आसांव" बड्डी म्हणता. "आमच्यान जायनातल्या वेळार आमीं दुस्री वाट पळेतांव. पूण सर्कारा थावन कितेंच नाका. कोणाक जाय तें तांका दिया, आमीं समर्थ आसांव".
"व्हय, गजाल इतलीच, २२ काट कापूस आनाथ म्हळ्ळे बरीं मिल्लांत(जिन्नांत) आसा. कित्याक तें जिन्न आतां उपयोगांत ना. चेर्केयी वाडले आनी बीफाचे गोर्वां विशांत शिकचा उद्देशान एका वर्साचे आवदेक क्रषी विद्यालयाक वचोन पाटीं आयले आनी हेरां सांगाता जियेवंक लागल्यात. हे उत्सूक व्यक्ती दीस रात नियोन उज्वाडांत, सलिसायेन मेळल्ले पयशे अरावन, नवेंच वाहन चलवन, पयलेंचे पर्नें जांवचा पयलेंच पयशे फारीक करिनासताना AAA (American Automobile Asociation) थावन मेळचें वाहन आपणावन WPA (Work Progress Administration) आनी हेर असल्या ’तीन’ अक्षरांचा विभागांचा दयेन काम करिनासतनांच जीवन सारच्या आस-पासच्या मनशां संगी जियेताले. आनी आतां ही ड्राफ्ट आयली. आनी हे विचित्र व्यक्ती हाकाय दसकत घालुंक तयार नांत. आनी तूं हाचे खातीर दुरुसत कागदां तयार कर्न जाक्सना थावन आयलोय, आनी आमीं हांगासर आयल्यांव. आनी थोड्या वेळान आमीं शहराक वच्येत".
"व्हय", तपासणाधिकारी म्हणालो, "आतां पुणी आमीं शहराक पाटीं वच्येतगी?"
"नां", मार्शलान त्याच मोवाळ ताळ्यान म्हळें. "आतांच न्हय, पूण आनी थोड्या वेळा उपरांत वच्येत. तुजें ट्रैन चुक्तेलें तें खरें, पूण फाल्यं आन्येक आसतेलें".
तो उटलो, तपासणाधिकारीक कितेंच आयकालां तशें दिसोंक ना.
तपासणाधिकारीन, मार्शलाक सकयल वचोन, बेड्ड रूमांचे दार उगडन, भितर सर्न दार बंध केल्लें देकलें. तो रातिचे आवाज आयकोन थंड बसल्लो. तितल्यान मार्शल जाग्रुत्कायेन एक रग्ताळी वोल घेवन भायर आयलो.
"हांगा", ताणे म्हळें "एक घडी धर".
"रग्तान बुडल्या", तपासणाधिकारी म्हणालो.
"व्हड न्हय" मार्शल सांगालागलो. "काम संपवन ती धुव्येत", तपासणाधिकारीन ती पोटली घेतली आनी मार्शल सकयल वचोन जळचो लांप्यांव आनी शोवेल(चट्टे खोरें) हाडन येता म्हणासर धर्न रावलो. "आमीं या", ताणे म्हळें "आमचें काम पोंताक पांवच्यार आसा".
तपासणाधिकारी जाग्रुत्कायेन ती रग्ताळी, जड, आजून जीव आसा तसी दिसची, ती पोटली घेवन घरा भायल्या आंगणांत मार्शला पाटल्यानंच गेलो. मार्शलाचा हातांतलो लांप्यांव हाल्ताना, ताचा पांयांची व्हड कात्री सार्की सावळी धर्णीर दिसताली आनी तो खुशालायेन गजाली कर्तालो. "व्हय सर एक मनीस जियेताना एक रास मनशांक, एक रास परिस्थितेंत पळेता. समस्यें कितेंगी म्हळ्यार, आमकां सन्निवेश (परिस्थिती) आनी व्यक्ती मधें गोंदोळ कर्ची सवय जाल्या. अतां तुकाच घेव्यां", ताणे त्याच मोवाळ, खुशाल्कायेन म्हळें. "तुजो उद्देश बरोच; पूण नियम कानूनांत पडोन सगळें अस्पषट जालें. आमचें समस्यें तेंच. आमीं इतली आक्षरां, नियमा आनी सूत्रां सोदून काडल्यांतगी हेर कितेंच आमकां सुसताना. खिंचाय एका अक्षराक(उपाय) या नियमाक आमीं होंदानांव; आनी निराशी जातांव. दाक्तेरानीं ल्याबोरेटरिंत तयार केल्ली एक जीवी, हाडां आनी अनकिटी काडन उडवंक शीकल्ली, पूण हाडां आनी अनकिटी गेल्या म्हळ्ळें कळीत नासताना जियेंवच्या तसल्या जीविबरीं आमीं जाल्यांव. आमचा पाटिचो कणो आमीं काडन उडयला. मनशाक पाटिचो कणो गर्ज ना आनी तो आसचेंच अपरचलीत म्हण आमीं पात्येंवचा स्थितेक पावल्यांव. पूण पाटिच्या कण्याची चाडी( groove ) आतांय आसा आनी एक ना एका दिसा पाटिचो कणो त्याच जाग्यार बसता. पूण ही संगत आमकां शिकवंक कितलो वेळ लाग्तोलो आनी कितले कषट आसतेले तें हांव नेणा".
ते अंगण उतरले, चडनी चडालागले, आपल्या मुखार देवदार रुकांचो एक ल्हान मळो, नेकेत्रां भरल्ल्या आकासा सकयल भव्य दिसलो. मार्शल ताचे भितर रिगोन रावलो. ताणे लांप्यांव धर्णीर दवरलो. तपासणाधिकारी ताचा पाटल्यान वोलिची पोटली घेवन वेतालो. ताणी एक इट्यांची गड आसल्लो चौक जागो पळेलो. उपरांत थंयसर दोन फोंड साद्या ग्रेनैट फात्रान धांपल्ले देकले.
"देवाधीन आन्से आनी श्रीमती अन्से" मार्शल म्हणालो, "बड्डिचा बायलेकय आपल्या संगी हांगासर पुरिजाय म्हळ्ळी इच्चा आसल्ली. पूण ती हांगा फकत्त मेकलमा सांगाता एक्सूरपण भग्ती कोण्णा. आसों... पळेयां...". तो एक घडिभर आपली खाडकी धर्न रावलो. हें पळेताना तपासणाधिकारीक एक मातारी स्त्री झड खंयसर लांवचे म्हळ्ळो निर्णय कर्न आसचे बरीं दिसलें. "जाक्सना थावन सुरू कर्न हे फोंड दाव्या थावन उज्व्याक असात. पूण चेर्क्यांच्या जल्मा उपरांत जाक्सन आनी स्टुवर्ट हांगा वयर ’पा’ आनी ’मा’ लागीं आयले. अशें बड्डीक इल्लो जागो वयर मेळ्ळा तशें तो हांगासर आसतोलो", ताणे लांप्यांव लागीं वोडलो आनी खोरें घेतलें. तपासणाधिकारी आजूनी ती पोटली हातांत धर्न आसल्लें पळेवन, "सकयल दवर" ताणे सांगलें. "हांवे पयलें खोंडुंक आसा".
"हांव काणगेवन रावतां" तपासणाधिकारी म्हणालो.
"नान्सेन्स, सकयल दवर" मार्शलान म्हळें, बड्डीक बेजार जायना.
तपासणाधिकारीन पोटली इट्यांची गड आसल्ल्या त्या जाग्यार दवरली. मार्शलान निपुणायेन वेगीं वेगीं खोंडुंक सुरू केलें आनी आपलें दीर्घ उलोणे मुंदर्सून "व्हय सर, आमीं मनशांक विसरल्यांव. आमीं मनशांनीं जिणी ससार म्हण चिंतल्या तरी जिणी ससार जायना. जिणी बोव मोलाधीक जावनासा. म्हजा पर्माणे WPA थावन परिहार रूपार पयशे घेवन जिणी सार्चे प्रास अभिमान, मरयाद आनी शिसतेन जियेल्ल्या मनशाचा जिण्येचें मोल उंचलें जावनासा. हेंच आमीं पर्त्यान शिकोंक आसा. कषट आसतेले, असलें शिकाप बोव चड कषटाचें - जावंक पुरो वर्जीनिया म्हणासर पाय वाटेन वेचें, कित्याक ताची आवय थंय थावन आयिल्ली. जावंक पुरो झुजांत सलवोन पाटीं येंवचें - मातारया अन्सेक हे अनुभव एक लिसांव जाल्लें. कितेंय जांव, तो हें बरयान शिकलो आनी कितल्या बरयान शिकलोगी, आपल्या चेर्क्यांकी ताणे हेंच शिकयलें. तुंवेंच पळेलें न्हय, बड्डीन आपल्या चेर्क्यांक वेचो वेळ आयलो म्हण सांग्ताना, सर्कारान आपवंक धाडलां म्हळ्ळ्या अर्थान न्हय. आनी कसो ताणी ताका आदेवस मागलो?. प्रबुद्ध मनीस कितेंच लिपयनासतां, लज म्हळ्ळी लेखिनासतां एकामेका उमो दीवन भायर सरल्ले. हांव, तुका हें सर्व समजोंवचे प्रयत्न कर्न आसां... जालें" ताणे म्हळें "इतलो व्हड पुरो दिसता".
तो फटाफट सलीसायेन उटलो. तपासणाधिकारी उटच्या पयलेंच ताणे ती पोटली त्या बारीक खंदकांत दवरली, आनी वेवेग्गीं खोरयान ताचे वयर माती घालिलागलो. उपरांत तो उबो जालो - एक दीग, शिर्पुटो मातारो सवकासायेन उस्वास सोडित्त.
"आतां आमीं शहराक पाटीं वच्येत म्हण दिसता" तो म्हणालो.
डो. जूडी पिंटो
डो. जूडी पिंटो (वेरोनिका जुडीत कारलो)
टीचर जावन सैंट जेरोसा इंगलीश प्रायमरी स्कूल (१९७५-१९९१)
रिटायर्ड सह प्रिन्सिपाल आनी प्रोफेसर हिंदी
विभाग, सैंट एलोसियस कालेज, मंगळूर. (१९९१-२०१६)
पतीण: मानेसत जे. बी. पिंटो (रिटायर्ड एयर्पोर्स आनी एस बी ऐ) आनी आवय दोगां चेडवां भुर्ग्यांची, एकलें यू एस ए, आनी दुस्रें बेंगळूर अपल्या कुटमा सवें वसती करून आसात.
शिकप: एम.ए (राजशासत्र), एम.ए, पी एचडी(हिंदी) एम.एससी (अपलायड सायकोलोजी) टेक आनी बिएड.
साहितीक वावर : ’सलवणेची जीक’, हिंदी थावन कोंकणेंत तर्जण केल्लो काण्ये बूक - सेवक प्रकाशन २००६ - कर्नाटक कोंकणी साहित्य अकाडेमी थावन विशेष पुरसकार लाभला-२००७
’समश्यांक परिहार’ लेखना जमो - सेवक प्रकाशन २०१७
कोंकणी साहित्य अकाडेमी (२०००)- जूरी मेंबर जावन सेवा.
’स्पूटस्रिजना प्रकाशन थावन उदेल्ल्या वितोरी कार्कळ हाच्या संपादकपणार ’कोंकणेच्या वाडावळिंत स्त्रीयांचो पात्र’ हांतू लेखन.
’बहुभाषीक अनुवाद - कोंकणी स्त्री बरयणारांचो वावर’ हाचेर संशोधन पत्र मंडन, युनिवर्सिटी कालेज, मंगळूर.
’अमर कोंकणी’ अध्यायन पुसतक संपादकीय मंडळिंत वावर (१९९४-१९९९)
’माणीक’ -भुर्ग्यांले कोंकणी मासीक संपादकीय मंडळिचो सांधो (१९९८-२००२)
’जेजू राय’ -भुर्ग्यांले कोंकणी मासीक संपादकीय मंडळिचो सांधो (२०११-२०१६)
कर्नाटक राज्य तीसऱ्या वर्गाच्या कोंकणी पाठ्य पुसतक बरवपी पंगडाचो चेयारपार्सन (२०१०-२०११).
कर्नाटक राज्य हिंदी पाठ्य पुसतक बरवपी पंगडाचो सांदो (२०११-२०१२).
२०११-ंत अंतर धर्म सम्मेळनांत भाग घेतला.
AIR मंगळूर हाचेर कोंकणी, कन्नड, इंगलीष आनी हिंदी भाषेंच्या संवाद आनी उलवप कारयक्रमानीं पात्र.
बेंगाली नाटक "आनंद मठ" कन्नडांत सारंग रेडियोर सादर केला.
तसेंच विवीध कोंकणी पत्रानीं- राकणो, सेवक, काणीक, दिवो इत्यादिनीं सराग लेखनावळ प्रसार जाल्यात.
हिंदी आनी कन्नडांतल्यो सभार मटव्यो काण्यो कोंकणेक तर्जुमो केल्यात.
Dr.Judy Pinto
