लुवीस बाब मस्करॆन्हस स्मारक मयन्याची कविता

कवी आनी हक्क-मान - ४. लुवीस बाब मस्करॆन्हस स्मारक मयन्याची कविता

इतिहासकाळासावन मनशाची संस्कृताय, विज्ञान आनी दिसपट्टे जिणेचेर सवण्यांचो म्हत्वाचो प्रभाव आसा. संवसारभरांतल्या वेगवेगळ्या संस्कृतायांनी सवणीं प्रतीकांच्या रूपांत दिसतात. देखीक- गरुड हें अमेरिकेंतल्या स्वातंत्र्याचें आनी बळग्याचें प्रतीक. भारतीय परंपरेंत गरुड आनी जटायूच्यो काणयो आमकां सांपडटात. पुर्विल्ल्या इजिप्त संस्कृतायेंत आयबिस सुकण्याचो संबंद ‘थोथ’ ह्या गिन्यानाच्या देवाकडेन आशिल्लो. अरेबियन नायट्स, जातक कथा , पंचतंत्र सारक्या साहित्यांत लेगीत मनशांवरी उलोवपी सवण्यांच्यो अनेक कथा आसात. मोराचें प्रतीक जायत्या संस्कृतायांनी दिसता.

सवण्यांचें व्हडपण हे कवितेंत मनीस आनी सवणीं हांचेमदीं तुळा करून एका वेगळो आयाम मुखार दवरता.

ह्या म्हयन्याचो कवी हक्क आनी मान हे कवितेक फाव जाला. सृश्टीची रचणूक करतना देवान मनशाक रूप दिलें पूण गुण मात दिलेनात, घडये ते गुण हेर जनावरांखातीर ताणें दवरिल्ले आसत असो उपहासाचो सूर उक्तावन कवितेची सुरवात जाता. मनशाकडेन पडमुरपण आनी बैमानपण आशिल्ल्यान तो आपल्या रचणाराक विसरता अशें कवी थेट सांगीना पूण सुरवेच्योओळी वाचल्याउपरांत मनांत तशी भावना निर्माण जावप सभावीक.

आपल्याक कोणे आयकुचें आनी आपली तोखणाय करची असो हेत मनांत बाळगून सवणें गायना. हेरांच्या तोखणायेक आशेल्लो मनीस मात तसो वागता. पूण सकाळीं फुडें मनीस जागो जावंच्या आदींच सवणीं आपल्या निर्मिकाचे दीनवास मागुंक आपलें गायन सुरु करतात अशी कल्पना कवी करता.सुकण्यांनी आपल्या सुरेल गीतांनी मनशाच्या संगीताचेर प्रभाव घाला. जायत्या संगीतकारांक सुकण्यांच्या गायनांतल्यान प्रेरणा मेळ्ळ्या आनी कांय जाण आपल्या रचनांनी ताचें अनुकरण लेगीत करतात. देखीक- नाईटींगॅल, कोगूळ हीं सवणीं आपल्या सोबीत गायनाक लागून फामाद आसात. देखून मनशान सवण्याची देख घेवची आनी देवाची याद काडून ताका आर्गां ओंपचीं अशें कवीक दिसता. अनेक सुकण्यांच्या जातींक मनीस पोसता. कीर, कॅनरी, पॅराकीट, साळोरी हीं सुकणीं मनशाच्या उलोवपाची नक्कल करपाची तांक आशिल्ल्यान सहचर प्राणी म्हणून लोकप्रिय आसात. मनीस तांची नक्कल करीना. तो आपल्या व्यापांत घुस्पूनआसता. पूण कवी म्हंटा '...देवाक वांकाणसून स्तुती गींत म्हणचीं / ते पक्ष्यांचे मर्दीन मनाक शुद्ध करून / सकाळ उठानु आमकां स्तुतिगीत म्हणूयां.’ आनी दिसाची सुरवात गीतां गावन करूया.

मुक्तपणान मळबांत उडप हें सवण्यांचें आनीक एक खाशेलपण. फुडल्या खिणाक कितें जातलें हाचो हुस्को तांच्या मनांत नासता. हाच्या उरफाटें मनीस धर्तरेक दसून रावता. आपल्या चिंतनाच्या आणि हुस्क्यांच्या वजनापोंदा खरशेता, निरशेता. सगळ्या हुस्क्यांचेर जैत मेळोवन मनशान लेगीत मळबांत मुक्त जावन उडचें अशें कवीक दिसता. मनशाचे जिणेंत पावलापावलार स्पर्धा देखून जीवित सोंपें ना. भाग्य, दुर्भाग्य आनी जिवीत वा मरण ह्या चक्रांत घुस्पल्ली मनीसजात बरेच फावट धीर सोडटा, आपलें बळगें विसरता आनी परस्थितीमुखार दिमी मारून हार मानता. अशा वेळार सवण्याकडल्यान प्रेरणा घेवन मनशान शरण वचूंक फावा देखून 'थांबच्याक दीयना क्षण श्वास खेळूकय / पांखां दुखचे परेन उडचें ना सोडूंया', ह्या उतरांनी कवी मनशाक एक वेगळी उर्बा दिता. मनशाक ध्येय आसपाचें म्हत्व आनी जिणेच्या प्रवासांत मार्गदर्शन करपाक उद्देशाची जाणविकाय सवण्यांकडल्यान शिकूं येता. उडपाची आनी व्हड प्रदेश सोदून काडपाची तांक आशिल्ल्यान सुकणीं स्वातंत्र्याचें प्रतीक. मनशांक वैयक्तीक स्वातंत्र्याचो फाटलाव करतना हेरांचे हक्क आनी मर्यादांक आदर दिवन स्वातंत्र्य जबाबदारपणान आपणावपाची याद येवंक शकता.

आपले चोचींत कितें मेळटा तें आपलें भाग्य समजून सवणीं जें मेळटा तांतलो वांटो जतनायेन आपल्या भुरग्यांक हाडून तांचेय पोट भरतात. फकत आपल्याच सुवार्थाचेर तांची नदर नासता. आव्हानांचेर मात करपाक सवणीं उल्लेखनीय लवचीकपण दाखयतात. मनीस सुकण्यां कडल्यान प्रेरणा घेवन आडमेळीं आनी अडचणींतल्यान परतून उडी मारपाचें मानसीक आनी भावनीक बळगें तयार करूंक शकता. सुकण्यांनी मनशाच्या इतिहासाचेर आपली छाप सोडल्या. सुकण्यांच्या वागणुकेचें निरिक्षण आनी समजून घेवन मनशाक जिणेच्या आंगांतल्यान, अनुकूलताय आनी लवचीकपण ते संवाद आनी सहकार्या मेरेन मोलादीक म्हायती मेळूंक शकता. हे धडे वैयक्तीक वाड, बरेपण आनी सैमीक जगाकडेन खोलायेन संबंद दवरपाक योगदान दिवंक शकतात. आनी देखून 'तांचे मुखार आमचें अस्तित्व ना मोलादीक' ह्या उतरांनी कविता सोंपता.

[कविता] सवण्यांचे व्हडपण (एन. बालकृष्ण मल्य)

देवान तागेलें रूप दिलें खय मनशाक

रूप मात्र वे दिलें, एक गुण ना तागेले ?

अन्य प्राण्यांखातीर संबाळून वे दवरिलें

मागीर मनीसाक रचिलें बी ताणें आसतले

मनीस सकाळीं उठांवचे भो पयलींच

निदेच्या खोलायेन पोंवता आसताना

निदेक अंत करून दिन शूरू करूंक

दिनवास सांगू सवणीं जागो जातलीं

फांत्यार सूर्याची रश्मी पावंचे मुर्थमच

देवाक वांकाणसून स्तुती गींत म्हणचीं

ते पक्ष्यांचे मर्दीन मनाक शुद्ध करून

सकाळ उठानु आमकां स्तुतिगीत म्हणूयां

आश्रय दिंवची माय प्रकृतीकडे आनी

सगळ्यांचो बापा स्वामी देवाचे कडेन

उपकार सांगूच्चीं तीं पक्ष्यांचे सारखें

दिसाचो सुरवात गीतां गायून करूंया

अतां हो काळु चांग वे तो आसतोलो

आनी लागी क्षण कितें की दाखयतलो

कसलें तराचें भय मनांत व्हरनासतना

मळबारि उबची ती सवणी संग उडूंया

स्पर्धात्मक संवसारु जीवन हांगा कठीन

भाग्य दुर्भाग्य आनी जिवीत वा मरण

थांबच्याक दीयना क्षण श्वास खेळूकय

पांखां दुखचे परेन उडचें ना सोडूंया

भूंयचे दर कोनशांतुले कोणेकेक वेंचुका

चोंच्येंत मेळेंलें तें विधित म्हण मानूका

पोट भरूं ना तरी भूर्ग्यांची याद आसूका

स्वार्थ सोडनु लगीची पिळग्यांक विचारूंया

संवसारांत खंयच आसो परतूका घरांत

सुर्याचो अस्त जांवचे मुर्थं वपास घूडांत

दिखचे रुका खांद्यार बेसून देवाक नमन

सुप्त न्हिदे देवी व्हांटींत स्वप्नांक चोवूंया

सवण्यांक पळय हा ! कसलें तांकां नशीब

मेळ्ळें किती ना मेळ्ळें, करना मू कदर

विचारांत व्हडपण परम हंसांवरी जल्म

तांचे मुखार आमचें अस्तित्व ना मोलादीक

[सप्तेंबर, २०२३]