अस्थीर मेटां
स्टेन अगेरा
दुभाय थावन उबोन आयिल्लें विमान मुंबै विमान थळाक उमो दिताना एदोळ परयांत जेमेवन आसल्ल्या अग्नेलाची नीद तात्कालीक सुटली. वोरां रातिचीं दोन. रनवेचेर हळू चलोन आसचें विमान अपले जाग्यार स्थीर जाताना सरव पयणारी दडबडोन अपापलीं हेंड बेगां आरावंक लागले. अग्नेलान उबो जावन मात्या वयलें कंत्राळ उग्तें केलें. अपली ब्रीफ केज आनी ड्यूटी फ्री दुकानां थावन घेतल्ल्या मालाचीं प्लासटीक बेगां जोगासाणेन स्वाधीन केलीं. सह-पयणारयां संगीं तो सुरंगा सारक्या द्वारा थावन भायर निकाळ्ळो. द्वारा थावन विमान स्थळाक पयलें मेट दवरताना ताका पांयांत अस्थिरता भोगली.
घर आनी कुटमाचें स्थीर भविश्य आशेवन तो गल्प राषट्राक पावल्लो, स वरसां उद्योग करन आजून ही अस्थिरता कित्याक? असकत्कायेचे उद्वेगां थावन बचावी ना?
ताका आवचीत दुभायांत ताचे सवें वावरचो आप्त मित्र डेविडाचो उडास मतिंत उप्येवन आयलो. अग्नेलाचो गांव शिर्वां तर डेवीड गांवांत बंटवाळचो. ते एकाच कंपेनिंत सांगाता काम करताले. रशीदिया जाग्यार कंपेनिचा केंपांत तांचो निवास. एका कुडा भितर आट जण, पांच भाराताचे, बाकिचे तेग नेपाली. विवीध धिक्कां थावन तांचें येणे जाल्लें. हेरां संगीं अग्नेलाक विशेस सळावळ नातल्ली. मंगळूरचे आसपास गांव, कोंकणी उलोणे आनी प्रत्येक जावन क्रीसतांव म्हणताना ताणी एकामेकाचो सांगात सोधुल्ल्यान विशेशता नातल्ली. आसपास मोगाचीं कोणयीं नातल्ल्या ताका ताचे आत्मीयी मळ्यार एकलोच डेवीड. एकामेकाचा गरचेंक पांवचांत तांकां आळसायी नातल्ली. दिस्पोडत्या जिण्येचा मामुली आधारा थावन पयशांचा गरजां परयांत तांचो सांगात चुकानातल्लो.
इम्मिग्रेशनांत लायनीर उबो जाल्ल्या अग्नेलाचें काळीज दडदडलें. असहनीय कळवळ्यांचें कारण सोधुंक तो चडपडलो. इम्मिग्रेशन उत्रोन कसटम्साचो धोशी चिंतून या शीरवां राकोन आसचा घरचांक भेटचा अत्रेगान या दुभायांत डेविडाक सांडून आयलां म्हणचा खंतीन?
इम्मिग्रेशन पाशार जावन लग्गेज ट्रोलीर घालन पाचवी वाट विंचताना तांबड्या निशाने थावन एकलो कसटम्स अधिकारी आड आयलो. आशें आदिंयीं घडल्लें. शिकपी, अनकूल या कुटमा सवें कितेंयी दासतान वावोन हाडल्यार कसटम्स अधिकारी त्या पंगडाक धोशिनांत. ताणीं राकोन आसचें असकत पांयांनी अस्थीर मेटां काडचा मामुली शीकल्ल्या पाप वरगाचांक.
अधिकारिलागीं तरक करचे तितलें शिकाप अगलेला लागीं नातल्लें. कोनशाक अपवन वरन बोक्स आनी सूटकेज उग्तें कर म्हणताना आदल्या भेटेर विचारल्लापरीं कितले घेतायी म्हण अग्नेलान शीदा विचारलें. अधिकारीन दाक्षेण दाकयनासताना दोन बोटां दाकयताना अग्नेलाक दोन हजार दीवन सुटका जोडचें अवश्य दिसलें.
दोन हजार पांच मिनुटां भितर राजांव नातल्ल्या काराणान होगडायताना तो निजायकी चूरचूरलो. हेर वाट नातल्ली. दोन वरसां उपरांत कुटमाक भेटचा संतोसान होगडायिल्ल्या पयशां थावन ताचें ध्यान निस्रोन गेलें.
शीरवांत राकोन आसचीं ताची मांय, पप्पा, भयण रुबी, भाव अनील, भायल सुनीता, भूरगीं रश्मी आनी रेन्नी. चार वरसां आदीं गांवांक आयिल्ल्या संदरभीं आवयी बापयचा वत्तायेक तो काजार जाल्लो. आशें पयलें रश्मिचें जनन जाल्लें. दोन वरसां आदीं रजा तीरसाताना सुनीतान परत गूरवार जावन बाळांत जाल्ल्या रेन्निचें तोंड अग्नेलान आजून पळेवंक नातल्लें. मुकले दोन महिने कुटमासवें रायापरीं दीस काड्येत म्हणचा संतोसान त्वरीत शीरवां पावोंक तो आतुरीत जालो.
त्वरीत मंगळुराक पावोंक तो विमानार पयण करचा तितले अनकूल न्हंय. अंतराषरीयी निल्दाणा थावन जायते भितरल्या भितर राषट्रीयी विमान स्थळाक वेचें ताणे पळेयिल्लें. तसल्यांक अपली लग्गेज दीवन पाशार जावंक अलग वाट आनी सवलता आसल्ली. अपणाक तें हक्क ना म्हण चिंतून ताका वेतेल्यांचो मोसोर जालो आनी तोंड बावलें. मुंबै थावन मंगळुराक ताणे विमानार एदोळ पयण करुंक नातल्लें. ताणे दुभाय काम करची कंपेनी ताका फकत मुंबै परयांत दोन वरसांक एक विमानाची टिकेट दिताली. गांवांक पावोंक तो सरकारी बस्साचो आधार घेतालो.
अग्नेलाक ताचे कषटांचा पयणाची परिचयी आसल्ली. एर-पोरटाचो कोच निल्दाणा थावन शहरा परयांत वेतालो. तो कोचाक राकोन रावलो. ताचे परीं हेर जायते आसल्ले. कोच येताच तो लग्गेज सांबाळन चडलो. उपरांत थोड्या वेळान बोंबे-सेंट्रल देंवलो. सरकारी बस्स निल्दाणा परयांत ताणे टेक्सी भाड्याक घेतली. चड पयस नातल्लें. लग्गेज नातल्ली तर तो चलोन वेता आसल्लो. ताणे गांवांक वेची टिकेट घेतली. अपली सूटकेज आनी बोक्स बस्सार चडयलो. ब्रीफकेज आनी प्लासटीक बेगां बसकेलागीं दवरलीं. बसकेर घळताच थोड्या मिनुटांनी बस्स मुकार सरताना ताचे दोळे कूरवाले.
स वरसां आदीं मंगळूरचा एका एजेंटाक ३५००० येटून दुबायची वीजा येताना तो ताका सरग भोव लागीं दीसल्लो. गलफा थावन रजेर येंवचे जायते सयरे-ईषट-गांवचे-सेजारी जीन्स-टीशरच-रेबनाची सोभायी दाकवन भंवताना हेरां परीं अग्नेल पिश्यार पडल्ल्यांत नवाल नातल्लें. ३५००० रुपयी एजेंटाक तर प्रथम टिकेटिचे पयशे खुद्ध भरुंक. दुभाय वेताच दोड्यान भांगार दितोलों म्हणची भास दीवन आवयक अपले नग विकुंक ताणी राजी केल्लें. वेगिंच नवें घर, बापायकी स्कूटर, आवयक दरबसत भांगार, भाव आनी भयणीक सोभीत विदेशी वसतूर, खुद्ध अपणाक मोटें बेंक बेलेन्स, सदां जीन्स-टीशरट-रेबन-रिबोक मोचे आनी मीसा उपरांत मित्रांक घेवन रेसटोरेंटांचें बिल्ल दिताना अपणाचे हात कांपचेनांत म्हण तो सपणेल्लो.
गांवांत स्थळियी संस्थ्यांत लानसो इलेक्त्रिकल कोरस करन वीजसकत संबंधीत कंत्राटां घेवन तो अपलो दंदो चलयतालो तरी समधान नातल्लें. त्या जिण्येंत रंग नातल्लो. मारयाद उणे. गांवचा समाजेंत अंतस्थ नातल्लें. सैकलार भंवोन पुरो जाल्लें. बैकाची आशा उदेल्ली.
दुभायची एक वीजा हाडयी म्हण ताणे हेरांक मागोन परातिल्ल्याक लेक ना. अक्रेक एजेंटाचा पांया मुळाक तो पावल्लो. ताका हेल्पराची वीजा प्राप्त जाली. एक पावटीं हेल्पर जावन दुबायक प्रवेश काणगे, उपरांत मेंदू वापरल्यार दोळे धांपून उग्तें करचा भितर ’म्हालक’ जावंक सक्तायी म्हण एजेंटान ताका रंगोली दाकयिल्लें. दुभाय पावोन एका हफ्त्या भितर ताका हुनोनी वारयाची, तोपचा गरमेची, तापल्ल्या रेंवेची आनी खत्कत्या जिण्येची परिचयी जाली.
गांवांत वीजसक्तेची कंत्राटां घेताना तो अपल्या मरजेचो मालीक तर हांगासर ’पेपर टिश्यू’ तयार करचा एका मामुली कंपेनिंत हेल्पर. रावोंक गांवचा सरकारी आस्पत्रे तसलें कूड. कूडांत वेवेगळ्या जाती-कातिचे आट कारमीक. गांवांत अपले घरा तो कुजनाक पांय दवरिनातल्लो. पूण हांगासर कंपेनिचा बोसाक आनी कामेल्यांक उदाक आनी चा-कोफी दिंवचें ताचें काम. जाडू मारचें मेजां नितळ करचें ताचें सदांचो वावर. कंपेनिचा पालेसतिनी बोसाक फासट-फ्हूड खावन केदाळायी उदकाडे तर ताणे हरयेक पावटीं काक्साक वेचा फुडें कोमोड नितळ करन दिंवची ताची ड्यूटी. सकाळीं सांजेर बोसाचें BMW कार धुंवचें ताचे दिनचारिचो एक वांटो.
गांवांत अंतसत आनी रंगाळ जिण्येचा आशेन अपूण सलवलों म्हणचें ताचे गिन्यानाक आयलें तरी एजेंटाक आनी टिकेटीक होगडायिल्ले पयशे पाटीं काड्यां म्हणचा हट्टान रावलो. वाहन लैसन्स काडल्यार अपूण बचाव जावंक सक्तोलों म्हण ताचे गमनाक गेलें. पूण कंपेनीन आवकास दिलोना. धोव्या कोल्लराचें उद्योगा सवें एपारटमेंटांनी रावोन कारांनी भंवचो जायतो मंगळूरचो लोक आसल्लो तरी भिकेचा पागान कषटोंचा ताचे तसले उणे नातल्ले.
ताचो पाग ९०० दिराम. खरचांत विशेस सुरात दाकयल्यारी जेवाण, खाण, नेसाण आनी इतर गरजो म्हणोन दोनशीं-अडेशीं दिराम खरचाताले. महिन्याक एक पावटीं ’मुज्रा’ म्हणचो नाच, सोरो, सिनेमा म्हणोन शेंभोर दिराम निस्रोन वेताले. सूरवेर तो दोनशीं धिराम घरा धाडतालो. पूण काजारा उपरांत तिनशीं धिराम हरयेक महिन्यांत ताणे चुकानासताना धाडल्ले. ऊरताले फकत्त दोनशीं-अडेशीं धिराम. हे भारातीयी करेन्सीक परवरतन केल्यार सुमार तीन हजार रुपयी.
स वरसां आदीं तो दुभाय पावोन तीन महिन्या भितर ताका पप्पाची चीट आयिल्ली. घर परनें जालां, मोडन दुरुसतेची इछचा व्यक्त केल्ली. वीजा खातीर आवयन वीकल्लें भांगार पाटीं दीवंक आसल्लें. दोन वरसांनी तो रजेर गांवांक आयलो. वेताना सरवां परीं शोपिंग केलें, आवयक भांगार हाडलें आनी पावानातल्ल्याक काजार जालो. रजेर वेचांत एक फायदो आसल्लो. उरवणे शिवायी रजेचो दोन महिन्याचो सांबाळ एडवान्स मेळतालो. सुनीता जिण्येंत आयलें. भूरगीं जाल्लीं. खरच चडल्लो. सांगाताच आवय-बापायचा पिडेंचें बिल्ल आनी रुबी-अनिलाचें शिकाप. गरजांचो वत्तड दोडो जाल्लो. गरजांक पयशे खंय थावन येतात हाची फिकीर कोणाकच नातल्ली. काम आनी पागांत बदलावण नातल्ली. उरवणी असकत जाल्ली.
अग्नेलाक अपलीं असठीर मेटां पोकोळ जावन केदाळ कोसळातेलीं म्हणचें अपधैर बळ जाल्लें.
सरकारी बस्स लोनावाला बस्स निल्दाणांत रावताना अग्नेलाक जाग जाली. वीस मिनुटांचो सुशेग म्हणोन कंडकटरान तिळसिलें. बगलेचा स्रीयेक अपल्या बेगांची जतन घेवंक विनंती करन तो देंवोन रेसटोरेंटाचा काक्साक गेलो. कुडिची गरज तीरसून ताणे नासटो केलो. दनपरांचा जेवणाक पुणे निल्दाणाक बस्स पावल्लें. रातिचें जेवाण बेळगांवांत तीरसिलें. आतां बाकी आसल्ली फकत एक रात. सकाळ जाताना गांवांक पावतलों म्हणचा चिंत्पान ताका धादोसकायी दिली.
रात पाशार जावन सकाळ जाताना तो उडपिंत देंवलो. ताणे सरव ब्यागेज एका टेक्सेर घाली. तो टेक्सेर शीरवां पावताना वोरां सकाळिंचीं साडे-नोव जाल्लीं. अग्नेलाची तकली फडताली. पुरासाणेन जीवांत सकत कुसकाल्ली. घरचा गेटी लागीं टेक्सी स्तब्ध जाताना घरचे सरव सदस्य संतोसाचा उमाळ्यान दांवोन आयले. सेजारचीं दार उग्तें करन लांब गोमची भायर काडताना ताका फिल्म हीरोची मरयाद लाभल्ले परीं भोगलें.
टेक्सेचें भाडें दिताच तो पूरशांवार भितर गेलो. चालकाचा मजतेन अनील आनी रुबीन ताची लग्गेज घरा भितर वावयली. रश्मी लजेन आवयचा कापडा पाटलेन लिपलें. रेन्नीक मोगान उकल्चें प्रयतन करताना तें हुसकारन रडलें.
"सकाळिंचा फ्लैटार आयलोयी?" बापयन मिशियो वोळायल्यो.
"हां..." सरकारी बस्सार आयिल्लो म्हण सांगोंक नरगालो अग्नेल.
"मजे नैकी मोचे हाडल्यायी दाट्टू?" अनिलाक बोक्स उग्तें करुंक अम्सोर.
"हांवे सांगल्ल्या ड्रेस्साचो रंग मेळ्ळो दाट्टू?" रुबीन कुडसिलें.
"बावडो पुरासाणेन थकल्ल्या परीं दिसता. नावन नासटो करन इल्लेशें विराम करुंदी." आवयन बीरमोत उचारली.
"विमानार भंवतेल्यांक पुरासाण खंची?" सुनीताक अपलो घोव विमानार पयण करता म्हणचें व्हडपण.
"ब्लेक लेबल हाडल्यायिरे?" बापायन विचार केलो. "आदले पावटीं तुंवे दिल्ली रेड लेबल पियोन तकली फडताली. हांवे तुका रोतमेन्स हाडुंक सांगल्लें उडास आसामू?"
"आसा पप्पा." अनिलान पुरासाण विस्रोन ड्यूटी फ्री बेगांतलीं चोकलेटां, सोरो आनी सिग्रेटिचो कंरडो भायर काडलो. सरवांची नदर बोक्साचेर आसल्ली जाल्ल्यान अनिलाक ताणे उग्तें करुंक हिशारो दिलो. ह्याच हिशारयाक राकोन आसल्ल्या अनिलान बोक्स उग्तें करन विदेशी सामान भायर दवरुंक वेळ काडलो ना. सिडी प्लेयर, मिक्सर, ड्रेस्स, लुगटांचे कुडके, साबू, पौडर, क्क्रीम, शांपू, परफ्यूम, पेन्नां, पिसटा-बादाम, मोचे, वाणो, कापडां, नैटी, भितरलें वसतूर आनी हेर नानांत्यो परजळीक वसतू म्हणताना घरचा सरव सांद्यांक फेसता सारको दीस जाल्लो.
सुनीताक संबंध जाल्ल्यो प्रत्येक वसतू सूटकेजिंत आसताल्यो जाल्ल्यान तें सूटकेज लोटून अपले रुमाक गेलें. अग्नेलाक नावन बेड्डार पर्ताताना क्षणा भितर निदेन ग्रासिलो. दनपरां दुकोर-सन्ना मासाचें जेवाण जेवन परत तो निद्रासत जालो. रातीं जेवणा पयलें बापयी संगीं ब्लेक लेबल उग्तें केली.
"तुमचें नशीब, इतल्या बोरो सोरो तुमकां गलफांत फावो जाता." बापायन रोतमेन्स सिग्रेट जळयली.
तशें न्हंय, हो फकत एक शो, असलो सोरो फकत दोन बोतली गांवांक येताना हाडचो, सदां दुभायांत विंचणार विसकी पियोंची तांक अपणाक ना, हफ्त्याक एक-दोन पावटीं भारतीयी विसकी पियोन सुधारसितांव म्हण सांगोंक तो प्रेरीत जालो. ताणे सत सांगलें ना.
"कितें नीद तुका?" रातीं आमालार बेड्डार कूरवोंचा अग्नेलाक पळेवन सुनीता तापलें.
"असलो विराम मेळानासताना दोन वरसां जालीं." ताणे भायलेचा उसक्यार तकली आधारसिली.
"पुरो तुजो नाटक." सुनीतान अग्नेलाचा केसांत अपलीं बोटां रिगयलीं. "सत्त सांग्तां म्हाका तुजेविणे गांवांत रावोन पुरो जालें. रश्मी, रेन्नी आनी मजी तूं वीजा काड. आमियीं तुजे संगीं दुबांयत येवन रावतांव. भूरग्यांक थंयच इसकालाक घाल्येत."
"ताचे बदलाक हांवे दुभाय सोडन गांवांत येवन रावल्यार कशें?" अग्नेल पिंरगालो.
"चुकोनयीं तशें चिंतिनाका." सुनीतान ताकीद दिली. "तुंवे दुबाय आसल्ल्या आमकां गांवांत कितें मान फावो जाता म्हण तूं नेणांयी. तुंवे आजून दुबांयत कार लैसन्स कित्याक काडुंक नांयी? आमचो जोस्सी वरसा आदीं बाह्रेन गेल्लो, स महिन्या भितर लैसन्स पास जावन, कार घेवन, फ्लेट करन आतां फेमिली गेल्या."
सुनीताचो निमाणो भाव जोस्सी.
"हरयेकाक देवाची खुशी जाय." उलोंक कषटालो अग्नेल.
सकाळीं रायाळ नासटो आनी दनपरां-सांजेर म्हणोन एक हप्तो पाशार जालो. एका हफ्त्या उपरांत बंटवाळ वेतां ताणे डेविडाक आश्वासन दिल्लें. डेविडाचें एक लानशें पारसेल-यी आसल्लें. पारसेल हातीं घेवन ताणे सकाळिंचा बस्सार बंटवाळची वाट धरली.
डेविडाचा घरा अंगणाक मेट दवरताना लोकाचो जमो पळेवन अग्नेल घुस्पडलो. सालांत एक मोरन दवरल्लें. कळानासताना मागणे ज्यारी आसल्लें. मधें मधें ल्हानां-व्हडांची बोबाट. सूटाचेर निदोन आसचा मोड्याचेर ताणे नदर घाली. जिण्येंत इतल्या वड आघात ताका एदोळ भोगल्लो ना या ताणे अपेक्षिल्लोयी ना. ताचे अस्थीर पांयांचें बोळ चुकलें. कषटांनी सांबाळन तो बांकार बोसलो.
डेविडाची निर्जीव कूड!
हें कशें संभव? ताणे डेविडाक अक्रेक पळेयिल्लें दुबंयत. अग्नेल रजेर वेताना सोडुंक तो एरपोरटाक आयिल्लो. हफयता भितर ताचें नीरजीव शरीर गांवांक पावल्या? हें कशें घडलें? ताका पात्येवंक त्रास जाले. दूक उमाळोन भायर निकाळ्ळें. डेविडाचा मावळ्याक अग्नेल वळकातालो. विवर दिताना तो उलोंक कषटालो.
"काल सांजेर डेविडाचें मोरन हांगासर पावलें." मावळ्यान तिळसिलें. "ताचे कंपेनीन पोलिसां थावन मोडें घेवन हांगासर धाडची व्यवसता केल्ली. मोरनाचें कारण जीवगात म्हण कळयलां. कूडांत फेनाक उमकाळोन प्राण गेला म्हण रिपोरट दिला. स महिन्या आदीं काजार जावन पाटीं गेल्लो मात्र. भायल गूरवार. तांची कितें गत-गी?"
जीवगात? डेवीड जीवगात करचा वरगाचो न्हंय. कोणेंयी ताची खून केल्या? डेविडाक तो लागशिल्यान वळकातालो. लगाड काडचा तसली दुस्मानकायी ताणे देकोंक नातल्ली. ह्या मोरनांत सुलेमानाचो हात आसोंक साध्य? अग्नेलाचा काळजांत शीरशिरो धांवलो.
सुलेमान?
सांजेर मोरन मात्येक पावयताच अग्नेल पाटीं शीरवां गेलो. घरा पावताना काळोक जाल्लो. घरचीं सरव आकांतान राकोन आसल्लीं.
"म्हजो एकलोच ईषट डेवीड देवाधीन जालो." सांग्ताना गळगळ्यां रडलो अग्नेल. "डेवीड ना तर म्हाका दुबंयत रावोंक नाका. हांव पाटीं दुबाय वचाना!"
सरव थटाकलीं. डेविडाचा मोरनाक आनी पाटीं दुबयी वेचाकी कितें गांच? हें राजांव तांचे मतीक गेलें ना. मुकले चार-पांच दीस ताका कोणेंयी धोसलेना.
"तुंवे पाटीं वचाना तर आमकां कितें भविश्य?" मुकल्या हफ्त्यांत सुनीतान ताका समजायलें.
"हांव हांगासर काम करन-यीं दीस काडुंक सक्तां." अग्नेलान तरक केलें.
"हांगाचा कामाक गलफाची मरयाद ना." सुनीतान प्रभाव घालो. "आमकां सरवांक भायल्या वसतुंची सवोयी पडल्या. भूरग्यांचें भविश्य चिंतून तरी तुंवे पाटीं वचाजायी."
"तुंवे पाटीं वोचाजायी पुता." बापायन पुताचेर वत्तड घालो. "रुबिचें काजार करुंक आसा. अनील आजून कोलेजिंत शिक्ता."
"रांदपा कूड दुरुसती करुंक आसा." आवयन कळीत केलें.
"घराक एक स्कूटर हाडतां म्हण तुंवे आदले पावटीं सांगल्लेंयी." अनील म्हणालो. "तूं विस्रालोयी म्हण दिसता."
"मुकले पावटीं गांवांक येताना तुंवे मजी आनी भुर्ग्यांची वीजा हाडिजायीच." सुनीतान स्पषट केलें. "म्हाका गांवांत रावोंक नाका."
अग्नेलाक निजायकी पाटीं वेचें काळीज नातल्लें. पूण घरचा जवाब्दरे हुज्रीं ताका हेर उपाव झळकालो ना. दोन महिन्याची रजा अकेर जाली. तो पाटीं वचोंक टेक्सेर बोसताना सरवांचे दोळे दुकांनी भिजले.
टेक्सेर तो उडपी गेलो. उडपी थावन बोंबयी परयांत सरकारी बस्स. रातिचा विमानार तो पाटीं दुबयी पावलो. मेटांनी मिसळाल्ली अस्थिरता चडल्ली शिवायी उणे जावंक नातल्ली. कूडांत जियेंवचा सांगात्यांनी डेविडाचा मोरना विशीं नानांत्यो काणियो सांगल्यो. हरयेका काण्येंत एक सामान्य विषयी उटोन दिसतालो.
डेविडान जीवगात करताना रूमांत सकाळीं सरव कामाक गेल्ले. तो एकलो पाटीं रावल्लो. पूण आदले रातीं सुलेमान ताका भेटोंक आयिल्लो आनी ताणे डेविडाक कोल्लर धरन भेषटायिल्लें. हें आयकाताना अपणे पाटीं दुबयी येवन ब्रहत चूक आधारली म्हण भोगलें अग्नेलाक.
सुलेमान अपणाक सोधून केदाळायी येवंक पुरो. अपूण पाटीं आयलां म्हणची खबर एदोळच सुलेमानाक पावल्या आसतेली. ताचे दोसत ह्या रुमांतयी लिपोन आसात.
सकाळीं उटोन तो कामाक गेलो. ताचो पासपोरट कंपेनीन पाटीं घेतलो. सांजेर नावन सांगात्यां सवें कूडांत रांदल्लें जेंवलो. रातिचीं नोव उत्राताना सुलेमानाचें आगमन जालें. सुलेमानान ताका भायर अपवन वेलो.
सुलेमान लेबर केंपाचा कारमिकांत रीण दीवन दोड्यान वसूली करचो लोन-शारक!
"तुका जीवाची आशा आसा या ना? आमचे पयशे केदाळा पाटीं दितायी?" सुलेमानान रागान ताका पाटीं लोटलो. "तुंवे आदीं घेतल्लें धा हजार रीण पाटीं दिल्या शिवायी गांवाक वचोंक नजो म्हण तुका आमी ताकीद दिल्ली. इतलें मात्र नय बिचारा डेविडा द्वारीं धा हजार चडीत आमचे थावन घेवन तूं इंडियाक गेलोयी. आमचे थावन रखं घेवन अग्नेल भायीक कित्याक दिलेयी, एका हफ्त्या भितर पाटीं दीना तर अमचे मनीस इंडियांत ताचे घरा वेतेले म्हण भेषटायिल्लें मात्र, बिचारान आत्महत्त्या केली. आतां सारकें आयक..... तुंवे आदीं घेतल्लें रीण, डेवीड भायिचें खासगी रीण आनी डेवीड भायीन अपले नांवार घेवन तुका दिल्लें रीण सांगाता बाकी आसची वाड म्हणोन २७१२५ दिराम जातात. हे आमकां स महिन्यांनी संपूरण पाटीं मेळाजायी. कंपेनिचे रीण काणगे या गांवांत आसत विकून हवला हाडयी. सलवलोयी तर आमी तुका बाकी दवरचेनांव. तूं मेल्यार आमकां परवा ना. वसूली करुंक मजे मनीस इंडियांत तुजा कुटमाक वचोन भेटतेले! ये सुलेमान का वादा रहा!!"
२७१२५ दिराम मळ्यार आसपास तीन लाक आनी तीस हजार भाराताचे रुपयी!
पाटीं रुमाक येवन बिचाण्यार परतालो अग्नेल. अस्थीर मेटांचें बोळ सरव माज्वाल्लें. फेनाक उमकाळचो डेवीड अपणाक अपयताचें भास जालें ताका.
