कवितादायज - १: रबींद्रनाथ ठागोर

कवितादायज - १: रबींद्रनाथ ठागोर

जल्म : ६ माय १८६१

मरण : ७ अगोसत १९४१

माय‌भास : बेंगाली

साहितीक भास/भासो : बेंगाली, इंगलीष

वळोक:

प्रशसती : अपल्या साहित्याक (गीतांजली) १९१३ ची नोबेल प्रशसती

वेक्तित्व :

विभिन्न वेक्तित्वाचो रबींद्रनाथ ठागोर एक कवी/बरवपी जावन नांवाडदीक तर‌यी तो एक संपूर्ण कलाकार. एक चिंत्पी, एक चित्र‌कार, उलवपी आनीं एक समाज‌वादी मनीस. पूण रबींद्रनाथ एक साहिती मात्र न्हय , एक विशाल संस्थो या जाण्वायेचो दऱ्यो म्हळ्यारी चूक जांवचिना.

परिचय/विवर - सूर‍विल्ले दीस :

रबींद्रनाथ ठागोर हाचो बापूय देबेंद्रनाथ ठागोर एक संसक्रत पंडीत जावनास‌ल्लो मात्र न्हय, ’आदी ब्रह्मो समाज’ हाचो घडणार आनीं मुखेलीय जावनास‌ल्लो. रबींद्रनाथ ठागोर हाणें आपलें बुर्ग्यापणाचें शिकाप घरांत‌च जोडलें. ह्याच संदर्भार, तो सात वर्सांचो भुर्गो जावनासतानांच अपलें पयलें कविता हाणें बरयलें. इतलेंच न्हय, सत्रा वर्सांचो जाताना हाचो पयलो कवितापुंजो पर्गटलो. रबींद्रनाथ ठागोराचा इसटांनी ताका अज्याप कर्चा इराद्यांत हो पुंजो घुटान पर्गटलो.

१८७८ इस्वेंत तो फुडल्या शिकपा खातीर इंगलेंडाक गेलो तर‌य देड वर्सांत ह्या शिकपाचेर अभिरूच नासतांना पाटिंच आयलो. अशें पाटीं आयिल्लो रबींद्रनाथ ठागोर परत कविता बरंवचा आपल्या देण्याथंय ध्यान दीलागलो. कवितासवें मटव्यो काण्यो, कादंबरी, नाटकुळे सयत बरवंक लागलो.

१८८३ इस्वेंत तो म्रणालिनी देवी राय चौधुरिलागीं लगीन जालो. आनीं आपल्या भायलेक बेंगाली आनीं संसक्रत ताणेंच शिकयलें.

१८९१-१९००: ह्या आवदेंत रबींद्रनाथ ठागोर हाणें आपल्या जायत्या साहित्याक पर्गट केलें. हांतलें चडावत जावन पारंपरीक बेंगाली संसक्रतेविश्यांचेर आधारीत या प्रेरीत जाल्लें.

१८९१ इस्वेंत रबींद्रनाथ ठागोर अपल्या बापायचा एसटेटांक सांभाळचाक म्हणोन शिलेयदा आनीं सयाद‌पूर गेलो आनीं थंयचा गरीब लोकांसवें मेळोन साद्या मनशांचा जिण्येविश्यांत समजालो. ह्याच काळार ताची मत चडीत सामाजीक रितीन चिंताप चिंतिलागली, गर्जेवंताचो गर्जो समजोंवची श्याथी ताका ह्याच लोकां थावन लाभली. अशें आपल्या साहित्यांत साद्यालोकांचा समस्यांचेर, गांवटी परिसराचेर बरवंक सुरुकेलें.

ताचें १९१२ इस्वेंत फायस जाल्लो ’गल्प गुच्चा’ ह्याच ग्रामीण परिसराचेर प्रेरीत जावून. हाचेशिवाय सोनार तरी, कल्पना आनीं चित्रा ह्यो सर‍व क्रतियो एक न्हय एक रितीर असल्याच ग्रामीण संग्त्यांचेर लिखल्यात. शांतिनिकेतन, गीतांजली आनीं स्वातंत्र: रबींद्रनाथ ठागोराक ब्रिटिशांनी राज्वटकी कर‍ची रीत आनीं तांचा नितिविश्यांत बरी जाण्वाय आस‌ल्ली. अशें हाणें ’स्वदेशी’ चिंत्पाचा संघटनांक पाटिंबो दिलो.

१९०१ इस्वेंत रबींद्रनाथ ठागोरान शांतिनिकेतन असतित्वाक हाडलें (बेंगालांत आसचा बोल्पूर गांवांत) आनीं ह्या संस्थ्यांक भायल्या गांवचा (पाश्चात्य) रितीर आनीं भारतीय रितीर शिकाप सुरू केलें.

१९०२ आनीं १९०७, इस्वेचा मधें रबींद्रनाथ ठागोराची बायल, आनीं एक पूत आनीं एक धूव अंतरलीं. पूण ह्या दुःखीन ताका हेर संग्त्यांथावन पयस वेल्यार‌यी कविताशेतांतलो मेकळो केलोना आनीं अपल्या जिण्येंतली तवळ‌पर‍यांतली श्रेषट क्रती म्हण नांवाडलेली ’गीतांजली’ हाणें १९१० इस्वेंत फ಼ायस केली. बेंगाली भाशेंत बरयिल्लीं हांतलीं कविता ताणेंच इंगलीश भासेक आणकार केलीं.

१९१३ इस्वेंत ह्या बुकाक ’नोबेल प्रशसती’ लाभली. फ಼ुडल्या दोन-तीन वर‍सांनी ब्रिटीश चक्रवर्तेन ताका पुसलावंक एका प्रांत्याची राज्वटकी दिली.

पूण १९१९ इस्वेंत जाल्ल्या जलियान‌वाला भागांत जाल्ल्या मनशांचा हत्यांत ठागोर इतलो खुभाळ्ळो आनीं कांठाळ्ळोकी, ताणें ही राज्वटकी निराकर‍सिली.

१९१६ आनीं १९४१ इस्वेंत रबींद्रनाथ ठागोरान २१ बुकांक छापले. हांतूं आपणान युरोपांत, अमेरिकांत, चायनांत, जपानांत, मलेसियांत, इंडोनेसियांत.. अशें दिल्लीं भाषणांय आटापोन आसात.

१९२४ इस्वेंत ताणें शांतिनिकेतनांत भारतीय संसक्रतेचें दायज जावनासचें ’विश्व भारती विद्यालय’ हाचें स्थापन केलें. ठागोराची प्रतिभा, फ಼कत साहित्याक सीमीत जावन आसानासतां, संगीत, नाटक, भाशणां, पेंयटिंगस अशें सभार प्रकारांनी ताणें विशेष वावर केला. अखरेक अपल्याच उत्रांनी तो अशें सांग्ता; "हो संसार म्हजेलागीं उलयता रंगांनी, म्हजो अत्मो तांकां जाप दिता संगीतान"

ताचा साहितीक वावराचो मटवो विवर - पर्गट जाल्ले कवितांचे बूक : पन्नासां वयर.

थोडे बेंगाली भासेंतले बूक ह्ये परीं आसात;

मानसी (१८९०) [आदर्श], सोनार तरी (१८९४) [भांगाराचें तारूं], गीतांजली (१९१०) [गितां भेटवणीं], गितिमाल्य (१९१४) [गितांचे तुरो], बलका (१९१६) [क्रेनांचो जमो].

तशेंच इंगलिशांत पर्गटलेले बूक;

द गार्डनर (१९१३), (माली) फ಼्रूट-ग्यादरिंग (१९१६), (फ಼ळांचो जमो) द फ಼ुजिटीव (१९२१), (सुटका लाभ‌ल्लो) आफ಼रिंगस (१९१२), (भेटवणी) हाचा सर‍व क्रतियां पयकी उंचली क्रती म्हणोन नांवाडल्या.

नाटक ;

राज (१९१०) [द किंग आफ಼ द डार्क चेंबर], डाक‌घर (१९१२) [पोसट आफ಼ीस (तप्पाल घर) ], अछलयातन (१९१२) [अस्थीर जायनातसलें], मुक्तधार (१९२२) [’घोसगोस’, या ’जळ‌पड’ म्हणजे वयर थावन पडचें उदाक (फ಼ाल्स)], रक्तकारवी (१९२६) [तांबडें विकाळ झड].

हाचे मटव्या काण्यांचे बूक ;

गोरा (१९१०), घारे-भायरे (१९१६), योगयोग (१९२९) ह्या शिवाय ताणे संगीत नाटक, न्रत्य नाटक, सर्व थरांचे प्रभंद, प्रयाण साहित्य, तशेंच दोन आत्म‌कथा लिखल्यात. पयली अपल्या तर्नाटपणाचा निमाण्या हंतार तर अन्येक अपल्या मर्नाचा थोड्याच वर्साधीं. इतलेंच न्हय, हाणें अपल्या थोड्या कवितांक ताळे आनीं संगीत‌य बरयलां. जायतीं ताचीं पेंयटिंगस आनीं पिंतुरांय लोकामोगाळ जाल्यांत.

कवितादायज - १. रबींद्रनाथ ठागोर

हीं कविता ताचा गीतांजली बुकांतलीं विंचल्यांत; (मांयड वितौट फियर, स्लीप)

१. भिरांत नात‌ल्ली मत

खंय मत भिरांतेविणें,

आनीं तकली उभारून दरून;

खंय जाण्वाय स्वतंत्र;

खंय संसार बारीक घर‍चा वोणदिंचे कुडके जावन

फुंटोंक नांत‌गी;

    खंय उत्रां येतेलीं

    सताचा गुंडायेथावन;

    खंय पुरासणेवीण परिश्रम निरंतर

    अपले बावळे परिपूर्णते तेवशीन विसतार्ताना;

    खंय उद्देशाचो नितळ वाळो;

    अपली वाळवाटाचा निश्टूर रेंवेचा

    सवयांतसली वाट चुकानांगी;

खंय मत तुजा मुखेल्पणाखाल

निरंतर चिंत्नांक आनीं कर‍नेंक फुडें सरोन;

स्वतंत्राचा सर्गाक, म्हजा बापा

म्हजा देसाक जागय.

२. नीद

पुरासणेचा रातीं

कितेंच प्रतिभटन नासतां हांव म्हाकाच निदेक दितां

म्हजो भर्वसो तुजेर दवरून

म्हाका निंव‌ल्ल्या स्पिरितान उण्या तयारेचें,

तुजा आराधनेक भलत्कार करुंक नाका.

तो तुंच जावनासाय जो थक‌ल्ल्या दिसाचा दोळ्यांक

रातिचो वेळ बांदताय

आनी ताचा दिश्टीक

नव्या हुरुपाचा जाग्वणेक नवीक्रत करुंक