’समजतेल्याक समजांवची गर्ज ना, समजानातल्ल्याक समजावन फायदोय ना’
बदलोन वेच्या संसारांत कोंकणी ’साहिती’ खंय आसात?
वरस : २००८
मयनो : नवेंबर
दिसानदीस कित्याक घड्येन घडी बदलोन आसच्या संसारांत आमचो देसय एक देकून आमच्या देसांतयी आयलेवारल्या दिसांनी उटोन दिसची बदलावण कांय विचित्र न्हय, पूण बदलावण जांवची रीत मात्र विचित्र म्हळ्यार चूक जांवचिना. प्रत्येक जावन आयलेवारल्या दिसांनी आमच्या देसाच्या हरेका कोनश्यांनी जांवचे तसली बदलावण फुडिल्या दिसांनी आमकां खंच्या दिशेंत चलवंक सक्तेली, वा आमच्या देसाचो फुडार खंच्या दिशेन चमकतलो म्हळ्ळें एक व्हडलें सवाल;
महाराषट्रांत एम्मेनेस पार्टेच्या लोकां थावन उत्तर भारतियांचेर; प्रत्येक जावन बिहारिंचेर जांवचो अन्न्याय, काश्मिरांत केदिंच निंवानातल्लो उजो, अस्सामांत, मलेगांवांत फूटल्ले बोंब, ओरिस्सांत तशेंच हेर राज्यांनी धर्माच्या नांवांनी जांवची वीद-वावळ, बांगलादेशी लोकांची धुस्पट, संग-परिवारांच्यो धोशी ह्या सर्वांक पाटलाव करून अवचीत उभी जाल्ली संसाराची आर्थीक दिवाळी खरेंच जावन फुडें येवंक आसच्या भिरांकूळ दिसांचीं खुणां धाखयता.
अशें म्हणोन खंचोय देस भागेवंत रितीन जियेवन ना. हऱ्येका देशांत तांतांचे म्हळ्ळेच आंतरीक समस्से आसात. आतंकवाद आस्येत, जागतीकरण आस्येत, पिडा-शिडा आस्येत, प्राकृतीक लुक्साण आस्येत वा हेर रितीर आस्येत. पूण आमच्या देसांत आसच्या समस्स्यां पाटीं आसची मनोगत मात्र ह्या सर्वांच्याकी चडीत आकांत साद्या मनश्यांच्या काळजांत उभजायता म्हळ्ळें खरें.
संसारांत जियेतेल्या लोकांच्या मनांत आसचें चिंताप, काळजांत आसचीं भगणां, तोंडाचो जिनोस आनी धाखवप - भिल्कूल एकामेका उल्टीं. आजकाल चडताव लोक फकत्त धाखवपाक भुल्ता. देखून भायलें रूप सजंवच्यार पडला शिवाय भितरले भितर पोकोर्न वेचेतसलें ’पोकोळ जिवीत’ जियेवन आसा.
हें वासतव आमच्या देशाची हकीगत तर, आमच्या समाजेंत, आमच्या कोंकणी समाजेंत आमी खंय आसांव? कितले पाटीं उरल्यांव म्हळ्ळ्याचेर एकोडी नदर मारली तर, आमच्या कोंकणेंतयी असली मनोगत उटोन येंवची भोव निराशादायक म्हण्येता. चडताव थकल्यात, चडताव पिकल्यात आनी थोडे आसक्त सुसत जावन लकल्यात आनी पाटीं उरल्यात - देकून मुकार आसचे सर्व मुखेली जाल्यात. हिच्च परिगत सर्वयी दिशेंनी; देकून वेदिचेर चडल्ले सर्व नट, वेदी पाटीं आसचे सर्व निर्देशक, मैका हातीं धरल्ले सर्व गावपी, तिंतेर हातीं धरल्ले सर्व बरयणार, तोंडाक आयिल्लें उल्टें उलयतेले विमर्शक - हांचे मधें खंच्यागी मुल्यांत, कोणाच्यागी दाक्षेणेन, कोणाच्यागी भिंयान वा कितेंच नाका म्हळ्ळें बेजवभदारी चिंतापगी वा कित्याक दुस्मानकाय म्हळ्ळें चिंत्पाचो पांग्रून कोनश्यांत घोरेंवच्या साहितीं समोर वेवसतीत रितीन चल्चें ’पत्रिकोध्यम’ म्हळ्ळो दंदो.
’बरयणार आनी साहिती मधें कसलो फरक?’ म्हण म्हाका सवाल केल्लो एकलो अपणाक महान कोंकणी साहिती (स्व-घोशीत) म्हण धांग्रो मार्च्यान. पूण हांवें जाप दीवंक ना. कित्याक म्हळ्यार जापी माग्तलो साहिती जाल्लेपरिंच ना, जापी सोधतलो मात्र साहिती जावंक सक्ता. समजतेल्याक समजांवची गर्ज ना, समजानातल्ल्याक समजावन फायदोय ना - आसों.
पूण हकीगतेंत कोंकणेंत नोवोदाच्याकी चडीत ठक्के बरयणार फकत्त बरयणार जावन उरल्यात. देकून त्याच्च काल्पनीक काण्यांक अपलो संसार करून आसात शिवाय आपल्या घरा पल्तोडी कोण मेला, कोण आसा म्हळ्ळें तांकां पडोन गेल्लें ना. तांकां फकत्त पत्रांनी आपली तस्वीर आयल्यार पुरो, आनी आपणान बरयिल्लें (कसलेंय तें आसों) - पर्गटोन आयल्यार पुरो. तेच्च पत्राचे वितरक, तेच्च पत्राचे प्रचारक, तेच्च पत्राचे पोशक आनी तेच्च पत्राचे प्रायोजक कित्याक - तांचिंच अंकणां, तांच्योच काण्यो, तांचिंच कविता. कोणेंय वायट उलयनाये, उलयल्यार तसल्यांचेर केद उडंवच्याक, वा तांकां हल्क कर्च्याक हांचिंच विडंबनां - व्हा! कितली भागी कोंकणी न्हय?
देकून आतां परिगत अशी आसा म्हळ्यार, बारांत बसोन कोणाच्यागी दुडवांत पियेवन, कोणाकगी येटून तूं बरयरे, हांव घाल्ता, तूं सोडयरे हांव छाप्तां म्हळ्ळें पत्रिकोध्यम जालां. हांगा संपादकयी तेच्च, प्रकाशकयी तेच्च, बरयणारयी तेच्च, आनी हेच्च मनोगतेचे अंकणकार. कसलिच्च अऱ्हता गर्ज ना - तिंतेर धरुंक कळ्ळ्यार पुरो. भासेची गिन्यान जांव, नैतीक मोलां जांव, जवाभदारेची नदर जांव नातल्यारी चल्ता. ही परिगत पळेवन कांठाळोन सभारां कोंकणेक उजो पडोंदी म्हण पयस रावताना, हांगा थोड्याच मयन्यांनी, व थोड्याच वर्सांनी ही कोंकणी अपलीच खासगी आसत-वसत म्हणोन हे चिंतुंक लाग्तात, इतलेंच न्हय, हें व्हय पात्येंवचे सयत आसात. उपरांत हांचेंच कोंकणी साहीत, हेच्च वोरयणार, हेच्च विमर्शक, हेच्च पंडीत आनी हांचीच कोंकणी. कोणेंय आक्षेप करुंक ना - केलो तर हांचीं नांवां पाड कर्चीं एस्सेमेस्सां, आनी कितें भोंगोसतोळ. सांगा - ह्या मनोगतेक आनी भजरंग दळाच्या मनोगतेक कांय फरक आसा?
बदलावण जाय - भिल्कूल जाय. पूण हऱ्येकाक एक वेळ आसा, स्थान आसा, मान मऱ्याद म्हळ्ळी आसा. काजाराच्या संभ्रमार मोर्नाच्यो कंतिगो गांवच्यो सोभता?, बाप्तिज्मा वेळार ’जनगणमन’ सोभता? म्हाका तरयी सोभाना. देखून आज आमीं बरयिल्लेंच सार्कें आनी वर्तें - हेरांचें सर्व सारें वा शेण. आमकां आमी केल्लें सार्कें न्हय म्हण कोणेंय म्हणोंक न्हजो. जर्थर एका विमर्शकाक हें स्वीकार करुंक साध्य ना तर ताका हेरांच्या बर्पांचेर विमर्सो करुंकयी योग्यता ना.
देकून संसार कितलो मुखार पावला तरयी आमच्या कोंकणेंत आमचे बरवपी अजून थंयच आसात वा पाटीं येतात, जशें कानडिंत एक सांगाप आसा ’बरू बरुत्ता रायर कुदुरे कत्तेयायितू’ म्हणचेपरीं.
ह्या परिगतेमधें कोंकणेंत उदेल्ली ’शेण चळवळ’ कांय नवो भर्वसो हाडवंक सक्ता म्हणोन फकत्त हात भांदून बोसल्यांव तर - आमचे तितले बेकूफ ह्या संसारांत कोणीं आसचेनांत. ही चळवळ फकत्त कोणाचें साहित्य ’शेण’ कोणाचें ’घाण’ म्हळ्ळ्याक सीमीत जायनासतां नवीं मिसांवां सुरू जायजय. नवे प्रयोग जायजय. पूण हांगासर जाल्यारी उदेता तेंच सवाल - कोणें कर्चें? केदाळा कर्चें? कशें कर्चें? आनी एकाधावेळा केल्यारी कोणाक हाची गर्ज पडल्या?
कोंकणेचो इतलो लोक बुध्वंत, वाचपी वर्गाचो आसा तरयी कोंकणी पत्रां वाचतेल्यांचो संखो फकत्त ३% मात्र. हांगासर चडताव पत्रां हेच्च ३% वाचप्यांक मतिंत धरून पत्रां चलयता आनी तेच्च पारंपरीक साहीत (वा संकपाशण) दिता शिवाय, बाकिचो ९७% लोक कितें आशेता? तो कित्याक पासोन कोंकणी पत्रां वाचिनांत म्हळ्ळें समजोंचे प्रेतन सयत केल्लें दिसाना. कोंकणेंत आमी पांच, धा, वीस, पन्नास वर्सांचें पत्रिकोध्यम चलवन अनभोग आसा म्हणतेल्यांनी गोंयटांय उदेशें केल्लेंना म्हळ्ळें अपूट सत. कानडी लिपियेंत नोवोद ठक्के साहित्य आसा म्हण दांग्रो मार्तेल्यांनी आज कोंकणी साहित्याक आर मार्चेपरीं केलां तर असल्याच्च महान पत्रिकोध्यमिंनी(?) म्हळ्ळें अपूट सत समजोंची गर्ज आसा.
आमच्या वाचप्यांक आळशी केल्ल्यांत आमच्या सर्व संपादकांचें बेजवभदारिपण पयलें आसा म्हळ्ळें निश्टूर सत पयलें मांदून घेजय. शेण चळवळेन सयत ह्ये दिशेन चिंताप आटवंक ना. जर तर पर्गटचो संपादक योग्य आसा तर, असलें बरयिल्लें पर्गट कर्च्याधीं वोरावन पळेतो न्हय? पूण हांगासर अशें कर्तेले कोण आसात? आनी ह्या मधें बरें साहीत दिंवची श्याथी आसलेले आज खंय आसात? आमचे बरयणार, कवी सयत असल्याच पोकोळ चिंत्पांत अपूण भागी म्हळ्ळें चिंताप चिंतुंक लागल्यात. देकून केदाळागी, खंयगी, कशेंगी, मोरोन गेल्ल्यांच्या यादीन सुक्या सयलापाचीं, कृतक भगणांची कविता बरयतात पूण, अमचेच पयकिंतलो कवी आज कसो जियेता? खंय आसा? म्हळ्ळें चिंतुंक सयत वचानांत - हें हकीगत.
साहितीक आसाजय जाल्लीं पयलीं लक्षणां - दीश्ट, जवाभदारी, अपणांक हेरां थंय देखची श्याथी, समाजेंत जांवच्या हऱ्येका अनीतेचें उग्त्यान खंडन कर्चें धयर आनी कसलीच मुलाज नातल्लें चिंताप. आनी भोव गर्जेचें - नांवाचो, मानाचो, प्रशसतेचो, पुरसकाराचो कसलोच अंगालाप नातल्लें चिंताप.
सांगल्लेपरीं आतां उटता व्हडलें सवाल - तसले कोंकणेंत अजून जीव आसात?
खाल्तेपणीं,
- वल्ली क्वाड्रस, अजेकार
