’ह्या संसारांत सलीसायेचें काम हेंच; ’कितेंय करिनासतां हात भांधून बोसचें आनी कांय कर्तेल्यांक हल्क कर्चें’
धाकड्याच्या संभ्रमार दायजिदुभाय
वरस : २००८
मयनो : सप्तेंबर
मनीस ह्या संसारांत कित्याक पासोन जल्मोन येता? आपल्ये जिण्ये आवदेंत हऱ्येक मनीस धा बोटां झरवन अपलें पोट भर्ता. आपणासवें आपल्यांचें पोट भराशें पळेता. आयच्या दिसापरिंच फाल्यांक अपलें तशेंच आपल्यांचें पोट भर्चेखातीर मिनत कर्ता. जोडल्लें इल्लें उरयता. ब्यांकांतल्या आपल्या खात्यांत पुंजयता, कोण धन दिर्वें पुंजयता. कोण आसत बदीक मोलाक घेवन पुंजायता. ह्या संसाराक आयिल्लो कोणयी एकलो एदोळ पासोन शास्वत जिणी जियेल्लोना. वा भोवशा फुडेंय जियेंवचेपरीं ना. ही जिण्ये आवदी क्षणीक; ’खिणांची’.
मनश्याच्या ह्या जिण्ये आवदेंत केदनां तो आपल्या कुडिचो अखरेचो उस्वास सेवतागी, उपरांत ताची कूड जियेतेल्यां मधें दवरून फायदो ना, कित्याक; ती कोणाकच, कित्याकयी उपकाराक पडचेतसली न्हय, ती कुसता, घाणेता देकून कोण त्या कुडीक पुर्ता, तर कोण लासता. उपरांत कितेंय उर्ता तर ताणें जियेवन आसताना केल्लें बरें/वायट मात्र.
हांव कांय समाजवादाविशीं वा मनश्याजिण्येविशीं प्रभंध बरवंक बोसोंक ना. आमीं, मंगळुरी क्रिसतांव मनशां ह्या परिगते थावन अथवीं? व्हय तर कितलीं? आनी कशीं? ह्या सवाला भंवतोणीं एकोडो नियाळ कर्चेपासत दोन उत्रां गर्जेचीं म्हण भगलें.
आमचीं पुर्वजां कठीण परिश्रमी, स्वावलंभी, सोसणिकायेचीं म्हण खंयचरगी, कोणेंगी पुनेगेल्यान बरयिल्लें, केदाळागी वाचल्लो गयरो उडास म्हजो. तेदनां आमचीं पुर्वजां गांवच्या भाटांगारांची, जमीनदारांची, तोटांगारांची बुट्टी चाक्री करून अपलें, तशेंच आपल्यांचें पोट भर्न आसलीं. तांचेसवें तांचें सगळें संतान पासोन तोटांनी, गाद्यांनी, बेटांनी चाक्री कर्न जियेतालीं. पूण भूक एक असली पिडा जावनासा, ती संपचेतसली भिल्कूल न्हय. देकून कोण आपलो मायगांव सोडून सेजार्च्या गांवांनी गेलो, कांय दोन कास चडीत जोडचेखातीर, कोण घाटांनी घोळ्ळे तर आनी कोण बोटिंनी घोळोंक गेले. कोण बोंबोय पावले तर आनी कोण गलफाक उभले. कोण तारवटी जाले तर आनी कोण पैलट जाले.
पूण फकत्त अपलें पोट, आपलें कुटाम, आपल्या बेंकाचो एकौंट, आपली आसत बदीक, आपलें भांगार शृंगार, आपलें घर-बदीक, आपली अंतस्थ - हाचेर जीणभर तृप्त जांवचेच चडताव. संसारामत मनीस केदिंच तृप्त जाल्लोना. जेदनां तो आपल्या आशा अत्रेगांच्या शिखराच्या तुदेयेक पावल्यारयी ताच्यो आशा-अत्रेग मुगदल्ल्यो म्हण नांत.
पूण पोटाच्या भुकेसवें थोड्यांक हेर भुको आसात. ही भूक शैक्षणीक आस्येत, सामाजीक बदलावणेची आस्येत, साहितीक आस्येत वा हेर रितिच्यो आस्येत. देकून असलीं आपल्या जिण्येंत आपल्या भुकेच्याकी चडीत ह्या संसारांत आसचें सोधून वेतात. मिनत कर्तात. अपणाखातीर जियेंवचो मनीस मात्र कित्याक? जान्वार जावनासचो पेटो सयत आपणाखातीर जियेता. पूण मनीस वेगळो, ताका आपलें फालें, आपल्या पेल्यांचें फालें पडोन गेलां - देकून आपल्या जिण्ये आवदेचो वेळ, मिनत साक्रिफीस करून हेरांविशीं, हेरांचें बरें-फालें चिंतुंक पेचाडता.
कोंकणेंत कांय पाटल्या एका दाकड्या थावन हें चिंताप उटयिल्ल्या दायजिदुभाय बरवप्यांच्या एक्तारान केल्लें/करून आसचेंय हेंच.
२००३ इस्वेंत जेदनां हांव आफिसाच्या कामाक लागोन दुभाय पावल्लेवेळार, दायजिदुभाय एक्ताराच्या मुखेलीन; डयान डी’सोजान म्हाका संपर्क करून, दायजिदुभाय बरवपी एका अधेसाक म्हजेसवें खर्चुंक आशेतात म्हण सांग्ताना म्हाकाय अज्याप जालें. सत सांगचें तर हांव्ंच तांकां मेळोंक आतुरीत आसल्लों. अशें एका सुक्रारा कांय वीस-पंचवीस बरयणारांक, दुभायांत मुकामुखी मेळचें भाग म्हाका ताणीं फावो केलें. तांतल्या चडतावांक हांव वेक्तिगत जावन व्हळकतालों तरयी, सर्वांक एका सुवातेर मेळचें भाग निजायकी सदां उडासाक उर्चेतसलें.
हांवें त्ये वेळार एक उतार म्हळ्ळें अजून म्हज्या मतिच्या पडद्याचेर आसा, आनीं तें जावनासा; "तुमकांय मेळचो हाफ्त्याचो एक रजेचो दीस, तुमींय तुमच्या घोवाक/बायलेक/भुर्ग्याक पोटलून धर्न निद्येतें, पूण तुमीं आज म्हजेसवें खर्चुंक हांगासर आयल्यात - तुमकां देव बरें करूं".
म्हज्या ह्या उत्रांचो मतलबयी होच. आमकां आमच्या पोटाच्या भुकेच्याकी चडतीक चिंतुंक साध्य आसा, आनी अशें चिंतचे मात्र समाजेंत अपल्या बरयापणाची कुरूः सोडून वेतात शिवाय, ह्या संसारांत येवन, जियेवन, मोरोन वेचीं न्हय.
समाजेंत ’बरयणार’ म्हळ्ळो वर्ग वेगळो. खंडीत वेगळो. जशें पळेवंक मात हेर मनश्यापरीं दोन दोळे, दोन कान, एक नाक, एक तोंड आसचे तरयी हाणीं चिंतची रीत वेगळी, हाणीं देखची रीत वेगळी, हांचो संसार वेगळोच. देकून म्हज्या एका लेखक मित्राच्या सासू मांयन सांगल्लें उतार म्हज्या मतीक उडासाक येता "बरयणार चडतावांक एक सुत्तू सडील". सवाल कोणाक एक सुत्तू सडील आनी कोणाक एक सुत्तू टायट म्हळ्ळो न्हय. पूण बरयणार म्हळ्ळो वर्ग मात्र खंडीत वेगळो म्हळ्ळें सत.
"खंयचर म्हज्या नांवीं दोन-तेग एकटांय जातातगी, थंयचर हांव आसतलो" म्हळ्ळें जेजुचें उतार सयत भोव अर्थाभरीत जावनासा. कित्याक म्हळ्यार मनीस तितले सलीसायेन एकटांय जावंक सकाना. हें साद्या मनश्याचें चिंताप तर, बरयणारांक लागीं हाडचें काम भिल्कूल तितलें सलीसायेचें न्हय.
अजीक कांय अट्रा वर्साधीं, म्हणजे चडुणें १९९०-९१ इस्वेंत, कोंकणी बरयणारांचोच म्हळ्ळो एक ’एक्तार’ आसोंक जाय. बरयणारांनी आपल्या साहितीक व्हाडावळेविशीं नियाळ कर्च्यो वाटो रुतां करिजाय म्हळ्ळ्या इराद्यान, वी.जे.पी.सलडाञ, ए.टी.लोबो, चा.फ्रा.दे’कोसता हांच्या मुखेल्पणाखाल एक सुर्वात जांवचें प्रेतन चलल्लें. हांचेसवें सिज्येस ताकोडे, डा|एडवर्ड नज्रेत, पंचू बंटवाळ, सिलवेसटर डी’सोज, रिच्ची पिरेर, मौरीस शांतिपूर, टैटस ताकोडे आसले, तांचेसवें हांवयी एकलों जावनासलों. पूण थोड्या मालघड्या लेखकांक एकामेका समा पडानातल्लें देखून ’तो आसल्ल्या मेळिंत हांव आसचोंना’ म्हण एकल्या मालघड्यान उचारलें देखून ताचे अभिमानी पंगडांतले कोणयी ह्या एक्ताराक मेळ्ळेनांत आनी कांय तीन-च्यार जमात्यो जाल्यो, सभार तप्पाल कागदां घालीं तरयी लेखकांचो एक्तार घडलोच ना.
उपरांत थोड्या वर्सांनी कसोय जालो म्हण्यां. पूण एका काऱ्यांत कांय चाळीस-पन्नास लेखकांक एकटांय कर्चें काम तितलें सलीस न्हय म्हळ्ळें सत सर्वांनी जाणां आसल्लें. दायजिदुभाय एक्ताराच्या सांगोड्यांनी आयलेवार हें काम भोव बरया रितीन केल्लें संतोसाचेंच म्हण्येता.
खंयचेंय काम एका इराद्यान सुरू केलां तर, तें काम जरूर बाळता. तेच्चपरीं सगळीं कर्तात देकून अमिंय कऱ्यां म्हण सुर्वात केल्लीं कामा अर्ध्यारच वोमतीं पडतात. दायजिदुभाय बरयणारांनी, दुभाय शेरांत आपल्या आपलो दीस्पडतो ग्रास जोडुंक आयिल्ल्या हेर बरयणारांक, आमी हेरां पासोत चिंतिजाय म्हळ्ळें चिंताप उटयलें अख्ख्या कोंकणेंत जेमेतेल्या सर्वांक जागवंक सकलें म्हळ्ळे अपूट सत. हाचेपाटल्यान कठीण मिनत, परिश्रम घेतल्ल्या सर्वांक कितली वाखण्णी दिल्यारयी उणिंच म्हण्येता.
कित्याक म्हळ्यार ह्या कामांक विशेस सयरणाची गर्ज आसा. हीं कामां कर्तेल्यांक मिनत मात्र आसा शिवाय सांबाळ ना. आपल्याच बोल्सांतलो दुडू खर्चून हेरां पासत वावर करुंक आसा, तितलेंच न्हय ’काम नातल्ले, नांवाक लब्धाल्ले.......’ असल्या नांना रितिच्या खेळकुळ्यांक आयकोन, सोसून, जिरव जियेवंक पडता. देकुन्ंच म्हळें - साद्या चिंत्पाच्या मनश्यांक हें असाध्य.
खंचोय एक एक्तार घडतात तर, ताका ताचोच म्हळ्ळो एक इरादो आसता, शेवोट आसता, इंगलिशांत हाका ’Objectives' म्हणतात. आनी हाचेपरकार, आमी कोण? आमीं कित्याक हो एक्तार घडला? ह्या एक्ताराचें प्रमूक मिसांव कसलें? हीं मुळावीं सवालां खंच्याय बेकुफाक तरयी समजाजय जाल्लीं. हांगासर एक्ताराचो इरादो एक आसता, तो थोडे पावटीं वेक्तिगत इराद्यांक ताळ पडाना, वा त्या खातीर एक वाट करून दीना. हेच्च संधर्भीं असल्या इराद्याचे आपली वाट आसा कर्तात आनी आपल्या मिसांवाक मुखारून वर्तात. हें भिल्कूल वायट/चूक न्हय. दायजिदुभाय एक्तारांतल्या सांद्यांच्यो सयत असल्योच सभार वाटो आमकां पळेवंक मेळतात;
१. दायजिदुभाय.कोम: बेळमणच्या वाल्टर सोज सोजाचें हें अंतरजाळ, खरेंच जावन दुभायांत मात्र न्हय, अख्ख्या संसारांत एका रितिचें जागरण हाडुंक सकलें म्हणच्यांत दुभाव ना. दिसाच्यो खबरो खिणान पर्गट जांवचें हें अंतरजाळ आज दिसाक लाखांनी लोक वाचता तर, हाच्या लोकामोगाळायेचो तुमी अंदाज कऱ्येता.
२. मायभास.कोम: ब्रह्मावराच्या नवीन सिकवेराचें हें मिसांव, कोंकणेंतलें पयलें संपूर्ण कोंकणी अंतरजाळ जावन उदेलें, साहितीक अभिरूच आसच्या सर्व लोकांक हें अंतरजाळ भोव मोगाचें जालें.
३. कविता.कोम: कवी मेलवीन रोड्रिगसाच्या संपादकपणाखाल सुर्वात जाल्ल्या ह्या अंतरजाळीन कोंकणी कवीं खातीर एक वेगळोच संसार उग्तो केला म्हणच्यांत दुभाव ना.
४. बार्कूरओनलायन.कोम: बार्कूरच्या किशूच्या मुखेल्पणाखाल सुर्वातल्लें हें अंतरजाळ जावंक पुरो बार्कूर गांवचेविशिंत सविसतार वाचाप आटापचे तसलें. पूण हेर फिर्गज्यांक एक देखिभरीत काम हें म्हणच्यांत नवाल ना.
५. उज्वल प्रकाशन: हेमाचाऱ्यच्या संपादकपणाखाल कांय दोन दाकड्याधीं नित्राणी जाल्लें प्रकाशन परत जिवाळ जाल्लें, कोंकणेच्या नद्रेंत संतोसाचेंच नासतां आनी कितें?
६. दायजी प्रकाशन: दायजिदुभाय बरयणारांच्या एक्ताराक आपल्या सांद्यांचें विंचणार साहित्य एका बुकारुपार पर्गट कर्चें मिसांव जरूर हेरांक उत्तेजीत कर्ता म्हणच्यांत दुभाव ना.
७. विशेस अंखे: कोंकणी पत्रांक आर्थीक रितिचो पाटिंबो दिंवचें मिसांव. एदोळच दायजिदुभाय एक्तारान तीन विशेस अंखे काडल्यात.
८. दायजी पुरसकार: एदोळ पासोन ’कोंकणी साहित्य रचून वाटेर पडोन मेले’ म्हळ्ळी लदीन कर्न आयिल्ल्यांक ’फुडें अशें जायनाये’ म्हळ्ळें चिंताप हाडयिल्ली ख्याती जरूर दायजिंक फावो. एदोळ पऱ्यांत हाणीं कोंकणेंत मोलाधीक वावर केल्ल्यांक, साहीत रचलेल्यांक, कश्टार-संकश्टार आसच्यांक आर्थीक रितीन मजत केल्या मात्र न्हय, हेरांक सयत हाची देख दिल्या.
९. हेर एक्तारांक प्रेरण: दुभायांत आसचेपरीं, मसकतांत ’बर्पी मित्र’, बाह्रेयनांत ’कोंकणी कुटाम’, सुर्वात करुंक दायजीच प्रेरण म्हळ्यार कांय चूक जांवचिना म्हण लेख्तां. कुवेयटांत ’कोंकणी कुळवार’ हेच्च प्रेरणांत सुरू केल्लें म्हण हांव लेख्तालों. पूण न्हय म्हण वेगिंच सुसताल्ल्यांत म्हाका कित्याकगी पयस रावोन म्हजें काम कर्न वेचें बरें म्हण दिसलें. एक निर्दिश्ट थिरासाणेचो शेवोट/इरादो (Objectives) नासतां आसच्याक एक्तार म्हणोंक हांव कित्याकगी कबूल ना.
हांवें म्हज्या संपादकीयाचीं सुर्वात केल्ली ह्याच चिंत्पान ’एका वातिथावन अन्येक वात पेटयल्यार त्या वातिचें आवक कांय उणें जायना, बगार उज्वाड चडता’ आनी हें चिंताप काऱ्यान ज्यारियेक हाडलां. वयर दिल्ल्या मिसांवाक चलयतेल्यांक एकामेका गांच करुंक सकल्यात देखून हें तांकां मात्र न्हय, कोंकणेक सयत फायद्याचें म्हळ्ळ्यांत दुभाव ना.
आज कोंकणेक जर एक नवो जीव दिला तर हांतूं दायजिदुभाय एक्ताराचो पात्र प्रमूख म्हळ्ळें मात्र अपूट सत. हें दुभायांत मात्र न्हय गलफाच्या हेर जाग्यांनी सयत पावलां. कुवेयटांत सयत जेदनां कोंकणी अभियान समितिचें उग्तावण करुंक आयिल्ल्या मा|मेलवीन डी’कुन्हान एक उतार दिल्लें; ’कुवेयटांतल्या हेर इगर्ज्यांनी सयत कोंकणी मिसाची सुर्वात कर्तां’ म्हळ्ळी भासावणी. आनी ताणें आपलें उतार पाळ्ळेंच; तेदोळ म्हणासर फकत्त आयताराचें मात्र कुवेयट सिटी इगर्जेंत कोंकणी मीस चल्तालें तर, उपरांत साल्मियांत सुक्राराचें कोंकणी मीस सुरू केलें, मात्र न्हय, आह्मदिंत सयत कोंकणी मिसाची सुर्वात केली आनी आज हऱ्येका कोंकणी मिसांक लोक भरोन येंवचें निजायकयी संतोसाचें.
दायजिदुभाय एक्तारान इतलीं सर्व बरीं कामां केलीं तर कांय थोड्यो खोडियी जरूर आसतेल्यो. खोडी काडचें मनश्यासंयब आनी गर्जेच्यो खोडी बरयो. ह्या संसारांत सलीसायेचें काम हेंच; ’कितेंय करिनासतां हात भांधून बोसचें आनी कांय कर्तेल्यांक हल्क कर्चें’. पूण एक संगत मात्र स्पषट जावनासा ’कोंकणी भासेखातीर, कोंकणी साहितीं खातीर, कोंकणी � खातीर इतलो सर्व वावर केल्ल्या दायजिदुभाय एक्ताराक जरूर धिन्वास फावो’. हो कांय सुको सयलाप न्हय - बगार म्हज्या काळजा कोनश्यांतलें उतार हें.
आतां धा वर्सां संप्तच्च, नव्या चिंत्पाक आवकाल लाभचीं भळवंत खुणां दिसोन येतात - भोव बरें, नवे नवे बरयणार ह्या मिसांवांत भागिदार जाले तर, कोंकणेंत एदोळ जावंक नातल्लें सर्व फुडें जावंक पावतेलें म्हळ्ळो म्हजो भर्वसो.
म्हजो भर्वसो फटाना जांव! दायजिदुभाय एक्ताराच्या पंचवीस वर्सांच्या संभ्रमाचो दीस फावो जांव म्हण लालेतां,
खाल्तेपणीं,
- वल्ली क्वाड्रस, अजेकार
