’तुजेविशीं केदिंच हेरांक समजावंक वचानाका, तुका पसंद कर्च्यांक ती गर्ज ना, तुका पसंद करिनातल्ले कशेय तुका पात्येंवचेनांत’
कुंडो चळवळेक थेंको जाय
वरस : २००७
मयनो : अक्तोबर
कोंकणी भास इसकोलांनी रिगोन कांय वर्स जालें. कोंकणी भासेच्या सद्द्याच्या परिगतेचेर हर्धें पेटून घेंवची परिगत अजून उदेवंक ना म्हळ्ळें उतार भोव निश्टूर दिसत, पूण सत उतार हें. आमचीं भुर्गीं कितलें कोंकणेक वेंग्तीत, भुर्ग्यांचीं व्हडिलां ह्या कोंकणेक कितलें गळसितीत म्हळ्ळें पुडलो वेळ-काळ धाखयत शिवाय हांव कांय बोल्में सांगोंक वचाना. ह्या परिगतेंत कोंकणेंत उदेल्ली ’कुंडो चळवळ’ मात्र म्हज्या गमनाक वेता.
सत सांगचें तर, कोंकणेक जोक्त्या वेळार ही ’चळवळ’ सुरू जाल्या. ती कोणे सुरू केल्या? तांची साहितीक अऱ्हता कितली? तांची प्राय कितली? तांच्या चेप्याचेर कितलीं पाकां आसात म्हळ्ळो नियाळ सद्द्याक करिनासतां, जर कोंकणेच्या भलायकेभरीत व्हाडावळेच्या नद्रेन सांगचें तर, ही चळवळ मातशी अडहूक लागत, पूण कोंकणेक भोव गर्जेची म्हणच्यांत म्हज्या मतिंत कसलोच दुभाव ना.
कोंकणी पत्रिकोध्यम, तशेंच साहित्य अजून जियेलां वा जियेता तर कोणाच्यागी दयेन, कोणाच्यागी भिर्मतेन, वा कोणाच्यागी काकुळतीन. आनी ह्या सिंतिमेंताळ परिगतेंत ’कोंकणी’ कोणा कोणाचो तुरुपाचो एक्को जाला. कोणें तेंपाधीं गळयिल्ल्या एका बिटियेक सयत प्रसाद कर्चीं आसात, आनी सेंवचिंय आसात. तेच्च परीं कोणें यथेश्ट मापान बरयिल्लें सर्व सारें म्हणचे विध्वान पंडीतयी आसात. ह्या परिगतेंत निजायकी एक अर्थाभरीत, कोंकणेच्या मट्टाक भलायकेभरीत वातावरण रुतां करिजाय, कोंकणी साहित्याचें मट्ट चडाजय, कोंकणी साहित्य कोंकणी वाचप्यांक पावजय - पूण पयलें सवाल उदेता; माज्राक घांट भांदची तरयी कोणें? कोण ते वाचपी? खंय आसात? कितें कर्तात? कोण ते मट्ट चडयतेले? कसलें तें मट्ट? एदोळ ताणीं कितलें मट्ट चडयलां? आनी कसलें तें माप जें मट्ट मापचें?
सत सांगचें तर म्हाका भुर्ग्यापणार आयकल्ल्या एका ल्हान काण्येचो नियाळ येता (हावें चूक काणी आयकाल्ली तर वा समजाल्ली रीत चूक तर माफी आसों). एक रेडो एका जाग्यार निदोन आसलो कंय. ताचो धनी येवन त्या रेड्याक आपल्या बेतान एक मार्ता, तरयी तो रेडो उटाना, दुस्रो मार मार्ताना रेडो स्वपणांत कोणेंगी कोणाकगी मार्चें आयकता, तिस्रो मार मार्ताना ताका लागसारच्च कोणेंगी कोणाकगी मार्चें आयकता. चोवतो मार मार्ताना ताका दुभाव येता कांय अपणाक पुणी तो मार पडलागी म्हण. पांचवो मार पडताना रेड्याक समजता - हो! हे मार पडोन आसचे अपल्या पाटीकच! आनी रेडो उटता. आमचो कोंकणी लोक कांय ह्या रेड्याक सोडन आसा? कवी जोस्सी पिंटोच्या उत्रांनी सांगचें तर "आमची नीद केदनांगी सुटाजे आसली, अजून आमी घोरेवन आसांव".
’मट्ट’ हो भोवशा देवान आदांव आनी येवेक रचताना रचल्लो सब्ध. जो क्रिसतान जल्मोन येंवच्या काळार आसल्लो, आतांय आसा आनी फुडेंय आसतलो. तरयी अजून खंच्याय पुनेगेल्ल्यान तें मट्ट सोधून काडल्लेंय ना, अनी मुखारयी काडतेले म्हळ्ळो भर्वसो म्हज्या आशावादी मतीक सयत ना. पूण कोंकणेंत आसचें सर्व मट्टाचें म्हण हांवयी ओपून घेना. ह्या चिंत्पाचेर इल्लो आटोव कऱ्यां म्हण म्हाकाय भग्ता.
कोंकणी पत्रिकोध्यम जर कोणा कोणाच्या दयेन, भिर्मतेन चल्ता तर - ह्या पत्रांनी वृत्तिपरता साहित्य कशें आशेव्येता? सुताक दीवंक तांक नासचे कोटाक कशे दितेले? देकून आमच्या कोंकणेंत मटवें बरयिल्लें सर्व कविता जाता, लांब बरयिल्लें काणी जाता, अनीकयी लांब बरयल्यार कादंबरी. आनी हें बरयिल्ले कोण ’कविराय’ तर कोण ’काण्यांचे राय’, आनी कोण ’कादंबरिचे राय’. सर्वांक पाटोस आसा, उर्माल आसा, मुंडास आसा, अभिमानी पंगड आसा, शालां आसात, मान-सम्मान आसात, फुलां फळां आसात - इतलेंच कित्याक? वेवेगळे पुरसकारयी आसात. आनी ह्या परिगतेंत सर्वां सवें आमिंय ’गोविंदा’ म्हळ्ळेशिवाय निर्वोग आसा?
आयलेवार हांव मटव्या आवदेच्या रजेंत गांवाक गेल्लों, रातभर मित्र एच्चेमाच्या घरांत तर्क संवाद, ताचे सवें धावो मांडपी विल्सन कटील. आमच्या तर्काचो विशय कोंकणेंत कुंडो/सारें छापचेविशीं. आनी अपराधी कदेलार हांव आनी म्हजेर कठीण रितीर अपराध मांडल्ले म्हज्या काळजाक लागसिले दोग अमीग. तांची फीऱ्यादेक हांव संपूर्ण कबूल जालोंना तरयी ताणीं सांगल्लें सर्व पोल्लू (तांदूळ नातल्लें भात) म्हणचो म्हजो इरादो न्हय. म्हजी जवाब जावनासली ही;
१. हावें या खंच्याय संपादकान ’पत्र चलंवचीं’ एकल्या दोगां विमर्शकां खातीर न्हय (एकले दोग निश्टूर उतार तर हांव धा-पंद्रा म्हणतां)
२. हे धा पंद्रा विमर्शक (म्हाका धर्न), वर्साक कितल्यो काण्यो बरयतात? कितलीं कविता बरयतात? एक पत्र एक वर्सभर चलवंक हाणीं बरयिल्ल्यो काण्यो वा कविता पुरो?
३. हांव कोंकणेचें मट्ट साहित्य राकोन बोसोन कोणायचिंय बर्पां मट्ट नांत म्हणोन जर्तर पर्गट करिनाये रावलों तर - तीं बर्पां कोंकणेंत हेरां पर्गट करिनांत म्हळ्ळी निघंट आसा? अशें जावंक राकोन आसचे कुरल्या स्वभावाचे सयत आमचे भंवतोणी धाराळ मापान आसात. कांय अशें केल्यार "हाका आतां हांकार आयला, कांय एक, दोन प्रशस्थ्यो लाभल्यात देखून हाची मिंजासकी पळे, हावें बरवंक सुरू कर्ताना हो जल्मोंक ना, आतां म्हाका मट्ट शिकयता" अशें चिंतचें आमचे महान कोंकणी बरवप्यांचे कितले धाखले जायजे?
४. कोंकणी साहित्यांत कुंडो/शेण भरोंक फकत्त बरवपी कारण? हांतूं सर्व संपादकांचो हात ना? तर विशेस अंखे पळे आनी तुंच सांग, ’भात कांडल्यार तांदूळ जाता’ म्हळ्ळ्या वर्गाच्यो कितल्यो कविता आसात म्हळ्ळें. वा भारताक स्वातंत्र कशें लाभलें म्हळ्ळी चरित्रा सांगच्यो कविता नांतगी म्हण.
अखरेक म्हजें फयसल दिलेंच; हांव तुमचो अमीग जावन तुमचे वाद मांधतां, एक कवी जावन तुमचो वाद ओप्तां, पूण एक संपादक जावन हांव तुमचो वाद मांदिना. साहितीक मट्ट एकाच्च दिसा, एकाच खिणान बदलियेत म्हणचें चिंताप कित्याकगी म्हाका पिशें म्हळ्ळेपरीं दिसता.
साहितीक मट्ट सुध्राप एक निरंतर प्रक्रिया, हळतार जाता, जायशें कऱ्येता. पूण तें कांय एकल्या दोगांयचें काम न्हय. सर्वांनी ताका थेंको दीजाय. आनी ताची गर्ज पयलें हऱ्येकल्याक गर्जेची म्हण भगाजय शिवाय वचोन कोणा कोणाक, तुवें एदोळ बरयिल्लें सर्व सारें, वा कुंडो म्हणतच कांय मट्ट चडता? असलें अण्वें चिंताप चिंतचे पंडीत कोणय आसात तर तें खरेच जावन पिशे.
कोंकणी साहित्याक कांय भारतांतलें उंचलें साहित्य म्हण हांव मांदिना, पूण कोंकणेंत आसचें सर्व ’शेण’ म्हण सांग्तेल्यांनी ’उंडो’ रचून धाखयिल्लें तर वाद आसावे? म्हज्या मटव्या आवदेच्या रजेंत हावें पार्किल्लें अडहूक सत हें जावनासा, चडावतांनी चिंतचें इतलेंच ’अपुण्ंच व्हडलो, आनी हेरां सर्वां मूर्ख’. अपूण व्हड म्हण चिंतुंक सर्वांक हक्क आसा, तें कांय हांव नेगार करिना, पूण आमी व्हड म्हण धाखवंक हेरांक हल्क कर्ची एकच वाट?? हें कसलें चिंताप? हेंचगी मट्ट?
कोंकणेंत कुंडो चळवळेक त्राण लाभजय तर, सर्वांनी हाचेर मेतेर जायजय. हांगासर पयलें आपल्ये गुपीत इरादे (Hidden agenda) सांडिजाय. कुंडो/सारें फकत्त निबाक घेवन कोणा कोणाचेर अपलो जाळ वोंकचो न्हय. दुर्भागपणाक म्हाका असलेच्च धाखले आयलेवार मेळ्ळे. सत सांगचें तर आमचो इरादो प्रत्यक्ष जावन व परोक्ष जावन कोणाय एका वर्गाक हल्कुंचो भिल्कूल न्हय. पूण थोडे पावटीं सयऱ्यांक दिंवची मऱ्याद तो समजोंक सकानासतां, वाडल्ल्या बोशियेंतलें जेवन तेच्च बोशियेर मुतोन वेताना सोसल्ल्या शिवाय हेर निर्वोग आसा? पूण वीपऱ्यासाची गजाल म्हळ्यार तशें वाडल्ल्या बोशियेर मूतल्ल्यांक आल्तारेचो मान मेळताना. आनी असल्या आण्व्यांची सयत पुजा चल्ताना.
अन्येका काण्येचो नियाळ कर्तां; आदीं एकलो भुर्गो हाग्ताना भाक्री खातालो कंय, तवळ एकल्यान ताका समजायलें कंय ’अळे भावा हाग्ताना भाक्री खायनाका’ म्हण. तवळ तो भुर्गो जाप दीवन म्हणालो कंय "हांव बुडवन खातां - कितें कर्ताय?". आतां आमच्या कोंकणेंतयी अशें बुडवन खातां म्हणतेल्या पंडितांक हावें व कोणेंय कितें करुंक साध्य? तांकां तांचे तितल्याक सोडन पयस रावोन पळेंवचेंच बरें ने?
भोवशा हावेंय तिच्च वाट विंच्ची बरी.
देव बरें करूं, कितेंय जांव पूण कोंकणेचें बरें जांव,
- वल्ली क्वाड्रस, अजेकार
