’कोंकणी आवय कोणागेर आसा? कोण तिका पोसता? कोण तिचे स्वताचे/ पोसके पूत? खंच्या गांवांत ती वसती कर्न आसा?’
आमची भागेवंत जिणी आनी पोजडेंपण
वरस : २००७
मयनो : अगोसत
एदोळ म्हणासर जेमेवन, घोरेवन आसल्ल्या थोड्यांक विल्सन कटीलान आयलेवार आपल्या ’कवीक खंय पुरला’ म्हळ्ळ्या लेखनांत उटयिल्लेंच थोडीं निदेंतच्च उलयलीं, बोबाटलीं आनी केदांत देंकळे उडी मार्चेपरीं उडी मारिलागलीं तरयी हर्शेंचेपरीं आमीं पळेवंक मात्र सक्तांव शिवाय वोरावंक, पार्कुंक वा तज्वीज करुंक सकानांव म्हण परत रुजू केलें.
भोव बरें लेखन तें जावनासलें तरयी कोणें म्हळें तें लेखन बरयिल्ल्या कवीन थोड्या तेंपादीं वाचलेलें कविता ’पोजडें’ म्हण. हांगासर सवाल कोण वयर आनी कोण कोयर म्हण न्हंय. कोण अपवंत आनी कोण फट्टिंग म्हण न्हंय. सवाल इतलेंच;
पोजडेंपण म्हळ्यार कितें? आनी खंच्याक पोजडें म्हणचें?
थोड्याच्च तेंपादीं आयचा काळार फिल्मांनी दिसोन येंवचा क्रूर दृश्यांचेर भासाभास चल्ली. तांतूं कोणें म्हळें मेल गिबसनाचें ’द प्याशन आफ क्रैसट’ खरेंच एक क्रूर हिंसेक पिंत्रांवचें म्हण. पूण तें पिंतूर भागेवंत म्हणचेय तितल्याच मापान आसले. अशें भासाभास जातासतां मधेंच एक सवाल उदेलें; खंच्याक हिंसा म्हणची? क्रूरता म्हणची? हात खातर्च्याक? पांय मोडच्याक? गोमटी खातर्च्याक? वा चुरी घाल्च्याक?
हेच्चपरीं मीकम्याक्स जिवंत आसताना एका कोंकणी काऱ्याविशीं म्हाका सांगोन अशें म्हणालो, संगीत साम्राट हेनरिचीं थोडीं पदां; ’ये ये कात्रिना’, ’आमी दोगी सेजारी’, ’चंद्रेम उदेवन आयलो’..... पूण ह्या काऱ्यांत लोकान परत परत ’वन्स मोर’ म्हळ्ळें पद ’आमशें आनी तिक्षें.. लोणचें...’ पदाक. कित्याक म्हळ्यार तांकां अखरेचो सब्ध पोजड्या सभदापरीं आयकालो कंय. देकून लोकांचो बोबोच्च बोबो कंय. हांगासर सवाल तो सब्ध पोजडो व्हय वा न्हंय म्हळ्ळो न्हंय.
तेच्चपरीं आमचो कोंकणी लोक कवितांक कितलो समजता व अर्थ कर्ता म्हळ्ळें सर्वांक कळीत आसा. आमचो लोक पृथवे थावन चंद्रेमाक उडची वाट कितली लांब आसा म्हळ्ळी मेजुंक सक्ता पूण आदांव खेल्लें फळ खंच्या रुकाचें म्हण समजोंक सकाना. सूऱ्याचा वोताची सकत मापुंक सक्ता पूण येवेक नाडल्लो तो सोरोप खंचो म्हण समजोंक सकाना. बिबिसी ंतल्या हार्ड टोकाचें वार्जीक समजोंक सक्ता पूण कविता समजोंक सकाना. तें प्रेतन करुंकयी वचाना - आसों.
असल्या परिगतेंत एका कवीन अपलें कविता वाचताना थोडी जवाभदारी घेंवची अवश्य. कित्याक म्हळ्यार ताची कविता आयकतलो लोक पंडीत वा वेदांत जाणारी न्हंय. बगार सादो लोक. तांकां तुज्यो इमाज्यो समजोंच्याकी, तांतल्या उत्रांचो दोडो अर्थ जिकून धर्ता. हें बरेंगी वा वायटगी म्हण हांव सांगाना - पूण ही हकीगत. आतां तुमिंच सांगा, कवितागोश्टिंत एच्चेमाचीं कविता कितल्यांक समजतात? ताच्ये बदलाक सिज्येस ताकोडेचीं कविता आयकोंक लोक अपलो जीवच कान कर्न रावानांगी?. हांतूं लोकांक दुर्सोन फायदो ना. पूण जर असलीं कविता जर कविंच्या कामासाळांनी वाचून सांगलीं तर ती भोव सोभता.
एक पती आनी पतीण सांगाता निदचें कांय पोजडें न्हंय - खरें. पूण तीं पती पतीण उग्त्या रसत्याचेर निदतीत तर ताका पळेंवचा लोकांनी समजाजय म्हणचें सार्कें? हें चिंताप आमचा कविंचा तकलेक रिगाना तर भोव दुर्भागपण आमचें. कित्याक ए.टी लोबाच्या एका कवितेंत सांगल्लेपरीं;
’जर रुकाचीं पानां सुक्तीत - तांतूं निरास कांय ना
पूण जर रुकाचीं पाळां सुक्तीत - तो रूक वांचोन फायदो ना’
हांगासरयी हेंच चिंताप मतीक येता. वाचपी/लोक कवितांक समजानां तर रुकाचीं पानां सूकल्लेपरीं. पूण कविंक जर समजाना तर रुकाचीं पाळां सूकल्लेपरीं. ही जवाभदारी हऱ्येका कविची जावनासा. अपूण खंच्या सुवातेर, कसलें कविता वाचतां म्हळ्ळें कवीन समजोन घेंवची गर्ज. कित्याक म्हळ्यार आमचो लोक भागेवंत. आमी जियेंवची समाज हिपोक्रेत समाज, सांगोंक एक करुंक अन्येक. हसतिपरीं; धाखवंक आसचे दांत वेगळे, चाबोंक आसचे दांत वेगळे. आमचा जिण्येंत आमी कितलेंय पोजडें उलवंक, पोजडी जिणी जियेवंक आमी पाटीं सरानांव तरयी आमकां आमचें साहित्य भागेवंतच जाय.
हें सांग्तासतां म्हाका अजीक वीस-भावीस वर्साधीं ’उब्ब मूडबिद्री’न ’झेलो’ पत्राचेर बरयिल्ल्या एका मटव्या काण्येचो उडास येता. त्या काण्येंत पाश्चात्य संसकृतिचेर आर्सो धर्चें सोभीत चिंताप आसलें. सदांनीत एका कुटमाचीं एकेकलिंच जावन घरा भायर वेतात, पार्टी, क्लब म्हणोन पियोवण्यांत, आमालांत तांचें तांचें सूख भगून रातीं पाटीं येतात. ह्या मधें एका दिसा फांत्यार एका आवयक, आधल्या पाटी घरा येताना तिका क्लब्बांत तिचेसवें लैंगीक सूख भगल्ल्या दादल्याची पर्स अपल्या बेगांत आसची दिसता. ती सुटवन पळेताना तांतूं तिच्याच पुताची तस्वीर दिसोन येता.
ही काणी पोजडी वा न्हंय म्हळ्ळें सवाल हांव हांगासर करिना - तें गर्जेभायलें. पूण ह्या काण्येन भोव व्हड विवाद उभजायलो. भोवशा पत्राक तोच्च विवाद जाय आसलो जायजय. कोणें म्हळें बरवप्याचें मुळावें चिंताप पोजडें म्हण, आनी कोणें म्हळें काणी पोजडी म्हण.
अशें पळेवंक गेल्यार ह्या संसारांत बरें आनी वायट म्हण देवान खंचेंच रचुंक ना. तें मनश्यान अपल्या स्वार्था खातीर, समाजीक कायदे कानुनां रचल्यांत. आनी त्या त्या मनश्याक अपल्या मतिंत आसचेपरीं खंचें पोजडें, कितलें पोजडें म्हण दिसता. जावंक पुरो हें हेरांची असकत्काय. पूण प्रजापरभुत्वांत जियेंवचा आमकां हऱ्येका स्वातंत्र जरूर आसा. पूण ताचो मतलब हो न्हंयकी, कितेंय उलव्यत वा कशेंय उलव्येत म्हळ्ळो.
म्हज्या जिण्येंत पळेयिल्लें म्हज्याच्च एका वळकिच्या वेक्तिचें जिवीत पिंत्रावंक हावें ’पाटीं गांवाक’ कादंबरी बरयिल्ली. ही एकल्याची मात्र न्हंय, सभारांची जिणी जाल्ली काणी तरयी, आमचे थोडे हिपोक्रेत भागेवंत थोडे म्हणाले ’चरबेल्ली बायल’, आनी कितें अनी कितें. हें हिपोक्रेतपण नासतां आनी कितें? कित्याक म्हळ्यार ही जावनासली एक काणी मात्र. पूण सत सांगचें तर हांतूं हांव शीकल्लें लिसांव इतलेंच; जेदनां एक ’बेकूफ’ पंडितांचे समोर वाद मांडून वा एक ’विध्वान’ बेकुफां समोर वादाक देंवल्यार दोनांयचोय परिणाम एकच्च.
असल्या परिगतेंत उडी मार्न आमचाच पेंकडाची खीळ मोडन घेवंक पडतेलें शिवाय समाज सोध्रोंचिना. हां! फुडें कवितेविशीं उलवंक लोक अनीकयी भेंयेवंक आसा. आनी असल्या परिगतेंत असल्या उण्या भावाडताच्या लोकांक समजावंक वेचें निजायकी बेकूफपण शिवाय हेर कितेंच न्हंय. आनी ह्या बेकूफपणाक देंवल्यांव तर कितें जाता म्हळ्ळें, मिर्जा घालिबाच्या उत्रांनी सांग्तां;
’संसारांत बेकूफांची कांय उणेंपण नां
एकल्याक सोधून गेल्यार हजार मेळतात’
हांगासर आमीं खंचें पोजडें खंचें न्हंय म्हण उडी मार्चांक एक सवाल कर्तां; आमचा समाजेंत वेवेगळ्या रितीर वायट, अनीत जाताना आमी कित्याक घोरेवन जियेतांव? तेदनां आमची लिखणी कित्याक झराना? ती आमची नीद कित्याक सुटाना?
त्या निदेंत खोट मार्चीं कोणीं नासतांना?
- वल्ली क्वाड्रस, अजेकार
