बूक समीक्षा - १५
दर्भारांतली पिंर्गोण
बूक: दर्भारांतली पिंर्गोण
कवी: वल्ली क्वाड्रस, अजेकार [तिस्रो कविताजमो]
प्रसतावन: वल्ली वग्ग, मैसूर
छापल्ली लिपी: कानडी.
पानां: ८६
मोल: रू. ५०
प्रकाशक: आशावादी प्रकाशन.
पर्गट जाल्ली इस्वी: २००६
समीक्षा चलयणार: मेलवीन जे. वास
तारीक: १५ अगोसत २००६
जागो: साल्मिया, कुवेयट
तिस्रो दोळोचेर एच्चेमाची समीक्षा वाच.
कविची व्हळोक:
कोंकणी कविता शेतांत कवी जावन उदेल्लो चार-पांच वर्सांनी तरय एदोळच अडेयशां वयर कविता लिखून तांतल्यो चडताव पर्गटल्यात. ’च्यार मुखां (२००२)’, ’कटपुतळी(२००४)’ उपरांत हो ताचो तिस्रो कविताजमो. अखील भारतीय बरवप्यांचा एक्ताराचो जेराल कारयदर्शी जावन आसचो हो कुवेयटांत सराग कविताचीं कामासाळां चलवन वर्न आसा. हेरांचीं कविता संपादन करून पर्गट कर्चें मिसांवय धरून एदोळच कविता अध्ययनाचे दोन, तशेंच हेरांचा कवितांचे स बूक पर्गटल्यात. (जिविता सोभाण (२००२), कयद्याच्यो कविता (२००४), व्हळू व्हळू व्हाळ व्हाळ्या (२००५), कवितापाठ भाग-१ (२००५), मोतियां आनी तारां (२००५), दरयाक उदाक ((२००५-कवितापाठ भाग-२) आनी बामुणांचें चेडूं(२००६).
विमर्शे/समीक्षा लेखन
पात्र आनी पात्रदारी, सूत्र आनी सूत्रदारी [- मेलवीन जे. वास, केलराय]
कविता साहित्याचो प्रकार कसलोय जांवदी, जांव तें साहित्य नव्य/नवोदय वा बंडाय, ह्या सर्व साहित्या मधलो कवी मात्र एकलोच. कवी एक मनीस म्हणताना तो कांय समाजे थावन विंगड भिल्कूल न्हय. तोय ह्या समाजेचो एक वांटो जाल्ल्यान ह्या समाजेंत तो खंडीत एक पात्रदारी आनी ताचें जिणें एक पात्र. हो पात्र तो खंयचाय सूत्रांचा अधारान खेळोंदी पूण जेन्ना हो पात्रदारी आपल्या आनी समाजेचा विकानाचा संघरषा मधें अडचाता तेदनां तो आपणाचोय सूत्रदारी जाता. हांगासर पात्रदारीय तोच सूत्रदारीय तोच्च.
अशें म्हणताना समाजेंत ताणें खेळचा पात्रांनी बदलावण या वैविध्यता जाण्वायेचा परिमितेंत विकासाक होंद्वोन जल्म घेता. हरयेक पात्रांचा जल्मा मधें व्हाडावळ खंडीत आसा. ही व्हाडावळ समाज म्हळ्ळ्या विशाल Universal चिंत्पा आनी हांव म्हळ्ळ्या खासगी चिंत्पा मधल्या संघर्शांत उदेवन आयिल्ल्या नाजूक सिंतिमेंतांचा स्पंदनाक बगलेक घेवन वाडता. हें स्पंदन एक सूत्रदारी, साहिती जावन अभिव्यक्त करुंक सक्ता ही अभिव्यक्तीच दर्भारांतली पिंर्गोण.
ह्या पिंर्गोणेक Direct Focus केलें तर, माताळें आनी मूखचित्र स्पषट कर्चापरीं, बोब, दूक, रुदान, निराशा, लाचारपण, मागणे, विनती स्पषट दिसोन येता. पूण एदोळच हावें सांगल्लेपरीं जेदनां पात्रदारी अपलो सूत्रदारी जाता तेदनां तो दोनयी वांट्यांनी एकलोच व्यक्ती जावन ह्या समाज म्हळ्ळ्या दर्भारांत पात्रदारी जावन कितलो महत्वाचो वांटोगी तितलोच सूत्रदारी जावनयी महत्वाचो. अशें आसताना दर्भारांत ताचो पात्र मात्र स्पषट दिसता. ताचीं सूत्रां अस्पाषट जावन त्या पात्रा भितर लिप्तात. हें दर्भारांत दिसोन येना. कित्याक म्हळ्यार ताचीं सूत्रां आपल्या पात्राक चड आनी चड जिवाळ दवर्चा उद्देशाचीं आनी ताचो प्रभाव समाजेक चड आनी चड अधीक मापान आनी पात्रदारिंक, सूत्रांक आनी सूत्रदारीक एकाच नद्रेन पळेनासताना विविंगड आनी स्वतंत्र नद्रेन पळेंवचें.
’दर्भारांतली पिंर्गोण’ कविताजम्यांतल्या वासतवीक विचारांक चडच सांगात दिंवचें दर्भार, आनी पात्रदारिंक पयलें पळेवन त्या सूत्रांक आनी सूत्रदारिंक उपरांत पळेव्यां.
’आयले पळे आतां
घाटागार, भाटांगार
तोटागार पोटागार
एकटांय जावून
.... गार
मोलाक घेवुंक
वार आपवंक
आडोव घालुंक
वोडन वरुंक
पुतळी’ [पुतळी]
आनी पात्रांक पळेंवचें तर;
’फयसल आयलें दर्भारांतलें
कवी उटलो कांपोन कांपोन
जैकार घाल्यो विद्वानांचेर
कवीनय फिंर्गोन फिंर्गोन’ [दर्भारांतली पिंर्गोण]
आनी पात्रदारीक सोधलें जाल्यार
’दर्भारा वाटेर
खर्शेवन खर्शेवन
कवी एकलो चलोंक लागलो
बरयाकगी वायटाकगी
हांव सांगाना
तुमिंच सांगा’ [तुमिंच सांगा]
ह्या दर्भारांत घाटागार, तोटागार, भाटांगार पोटागार. मोलाक घेंवचे, वार आपंवचे, आडोव घाल्चे आसात म्हणताना हें दर्भार एक चाल्ती समाज जाली. आतां पात्र एक पात्रदारी एक कवीच जाला. अशें आसताना पात्राक जीव भरुंक पात्रदारीक कांय कषट नांत. हें कविता जम्याचें मूखचित्र स्पषट कर्ता. तर खंयसरयी मिसतेर या गोंदोळ ना. एक कवी कवी जावन्ंच दर्भार म्हळ्ळ्या समाजेचा आंगणांत अपलो पात्र खेळता.
हांगासर पात्र आनी पात्रदारी कवीच जाल्ल्यान सूत्र आनी सूत्रदारीय तोच्च जाता. अशें आसतां पात्र आनी पात्रदारी, सूत्र आनी सूत्रदारी हांका विविंगड या स्वतंत्र नद्रेन पळेंवचें गर्ज ना. तर दर्भारांतली पिंर्गोण एका कविची? एका साहितिची? हाका ’व्हय’ म्हळ्ळी जवाब दिली तर कवी एक मनीस जावन ह्या दर्भारांत महत्वाचो वांटो? या एक मनीस कवी जावन?
हावें पयलेंच सांगल्ल्यापरीं समाजेंत जियेंवचो मनीस एका न्हय एका रुपान समाजेंत आपलो पात्र खेळता. तर कितें कवी हांगासर कवी जावन आपल्या कविपणाचो पात्र खेळता? हें व्हय तर ह्या पात्राक आनी कवीक तशेंच ह्या समाजेक चड लागशिलो तशें शीदा संबंध आसा म्हण जालें. आतां हो संबंध कित्याक आनी कसो म्हळ्ळें पळेलें तर;
’सतच सांग्तां हांव कोंकणी म्हाका देव
कोणय उलयना तर देवा तुंच तांकां पाव
कोणाक सांगों आतां भंवोन आसां गांव
....
तुमचिच्च खुशी जांव कोंकणी म्हजें नांव’ [कोणाक सांगों आतां]
हो संबंध कोंकणी म्हणोन वोप्ताना ह्या संबंधाचा रुंदायेचो आनी गुंडायेचो अंदाज करयेत. कोंकणी म्हणताना हांगासर कोंकणी भाशा, कोंकणी संसकृती, कोंकणी साहित्य, कोंकणी समाज, कोंकणी गांव आनी कोंकणेक लग्ती जाल्लें सर्वय ह्या कवी सांगाता संबंध जोडता म्हण्येत. अशें आसतां हो संबंध एक Universal संबंध जालो. संबंध Universal म्हणताना खेळचो पात्रय Universal पणाक लागू जाता. काराण हांगा प्रसतूत केल्लें दर्भार एका समाजेक उभें कर्ता जाल्ल्यान. Universal संबंधांत Universal विचारांचा पात्रा थावन ह्या कविता जम्यांत कवीन प्रसतूत केल्ले विचार समाजेक खंयचा मूळ थळार उभे जाल्यात?
’हांव बरवंक वचाना
वाचून कोणाची नीद वचात
निदेंत कोण दांत खीरलीत’ [हांव बरवंक वचाना]
’आमचा गांवांत दीक झळता
वात कडता मेण पेडटा
जेमेतेल्यांक रास घालून
जागेल्लो हर्धें पेडटा
हांव सत्त सांग्तां
हाडां उडवन ताळटा
देकून पेटोय शेण घाल्ता’ [पर्जांची पुजा]
हांव बरवंक वचाना म्हण सांगोन कोणा बावड्याची नीद फार्चो विचार. वात कडोन मेण पेटोन जेमेतेल्या वयर राज चलवंक हाडां उडवन ताळचे विचार पळेताना खंडीत क्रांतिकारी विचार. असत, अनीत आनी दुर्विचार झळोन आसचा समाजेवयर स्वयं जावन प्रत्यक्षपणी क्रांतीक उटंवचें या जागंवचें प्रेतन.
समाजेक क्रांती कित्याक गर्ज?
समाज, तांतुंय प्रजापरभुत्वाचा वा बंडवाळशाही व्यवसतेचा समाजेंत समाजेचा विकासाचें काराण मुकार दवर्न हांगासर सगळेंच विकास जाता. ही एक सांखळ. ह्या सांखळेचो बांध कितलो मजभूत जाता तितली समाज विकास जाता. जरतर खंयचरय ह्या बांधा मधें कसल्याय थराची अडचण आयली तर ती समाज त्या अडचणे थावन भायर येवंक कर्चा प्रेतनांत आपल्या विकासाचा हंतांनी पाटीं उर्ता आनी हाचो प्रभाव चड जावन बंडवाळावयर पडता. आनी बंडवाळ प्रत्यक्ष न्हय तरयी परोक्ष रुपान जाल्यारयी आपल्या वयर पडलेल्या प्रभावाक समाजेचा वर्तुलांत जियेंवचा मनशाचा चाल्त्या जिवितांत घाक्ता. हाचो परिणाम समाजे भितरल्या हरयेक मनशा वयर एकाच मापान पडता जाल्यारयी हांतूं चड अडचोंचें अजून विकासाचा हंताक पावानातल्ल्या या नवें नवें विकासाचा हंताक पावल्ल्या निम्न आनी मधल्या वर्गाचा मनश्यांनी. हांगासर पयलो वर्ग केदाळाय शाभीतच अशें म्हणताना हांगाचेर क्रांती उमाळून येता.
आतां ह्या कविता जम्यांतलीं क्रांती समाजेचा खंयचा वर्गाथावन खंयचा वर्गाक या खंयचा तत्वां थावन खंयचा तत्वाक म्हणोन पळेलें जाल्यार;
’काश्मिराथावन कन्याकुमारी परयांत
गुज्राता थावन बेंगाला परयांत
उदेल्ल्या, उदेंवचा जाती कातिचा निबांनी
नास जावन गेल्ल्या अमायक मनशांसवें
आज आमीं स्वातंत्र’ [आमीं स्वतंत्र]
’खचऱ्यांतलें खाण सोधतेल्यांनो
रित्या पोटार निदतेल्यांनो
नागडे कुले धाखंवचानो
सांगा म्हाका सांगा तुमी
तोंड धांपून अवाजेवीण
तुमची बोब कोणाक?’ [तुमची बोब कोणाक]
’दर्भारच येमकुळ्यांनी भरला
पाप भिर्मत उग्त्यान चीरलां
कोले हांगा राज्वट कर्तात
सांगोंक कितें बाकी उरलां
मनजात जाला मनीस आतां
शिणोंक हांगा कोण उरलां
कायदे कानुनांचो बाजार आसतां
न्याय नीत कोणें फारलां’ [असतव्यसत]
सामाजीक, धार्मीक, आर्थीक आनी राजकीय व्यवसतेची क्रांती. दर्भाराक रीगल्ल्या कवीक हांगासर सगळ्या वाटेंनी सगळेंच असतव्यसत दिसता. ताच्या विचारां फर्माणे समाजेची सिसटम (व्यवस्था) सार्की ना.
कोंकणी समाजेजेंतलो कोंकणी समाजेक संबंध जोडचो हो कवी जरतर आपल्या दर्भाराक वेचा वाटेर सगळ्या समाजेचा म्हळ्यार कोंकणी समाजेक सोडून अखंड देशाचा Universal समाजेचा अव्यवसत सिसटमाची आनी ताच्या प्रसतूत परिगतेची परिचय दिता. हांगासर फकत्त परिचय मात्र. चाल्त्या समाजेचा बदलाल्ल्या पसतुतेची परिचय.
ह्या परिचयेचो संबंध ह्या कविसवें कसो पडता म्हळ्ळें तें पळेंवचें चड गर्ज. कित्याक म्हळ्यार हांगासर कवी खुद्द एक मनीस जावन ’पयलें’ आनी एक कवी जावन ’उपरांत’ समाजेसवें संबंध जोडता तें सत. ह्या संबंधाक मुकार दवरून आनी ताणेंच दाकवन दिल्ल्या ह्या संबंधा भितरल्या समाजेची परिचय मुकार दवरून ताचा विचारांक वोरावन पळेताना;
’आतां अर्गां तुका देवा
आवक जिणें फावो केल्ल्याक
तुजी कुर्पा आसा जाल्यार
परत कोबूच कर तूं म्हाका
उपकार परत आटयतां
जीव पाटीं समर्पितां’ [चिंवडाचीं अर्गां]
कोणाथावन आपणाक जाय तें घेवन उपरांत आपणाचें सर्व समर्पून देवाक अर्गां दीवन परत कोबूच जांवचो विचार एका कुशीन जाल्यार
’मुडलाचो सूरयो पडला वचोंदी
चंद्रेम हनिमूनाक वचोंदी
देव च्यार दिसांनी परत सगळें रचुंदी
या सागोराचें उदाक आंबोट जांवदी
म्हाका कितें पडोन गेलां?’ [म्हाका कितें पडोन गेलां]
त्याच पयलें आपणें दिल्ल्या समाजेचा परिचये थावन वेगळो रांवचें प्रेतन? या आपल्या त्या संबंधाक मोडून उडंवचें नेगारपण? हाका नेणारपणाची पोळापळ म्हण घेतल्या;
’कित्याकगाय हांगा पडला
सालवार जांवचाक या कर्चाक
संसाराक भोवशा रंग दिंवचाक
एक थेंबो रगात’ [एक थेंबो रगात]
एका थेंब्या रग्तांत संसाराक रंग दिंवचो. संसाराक सालवार कर्चो हो आशावाद. हो आशावाद खंय पासोन जिकला?
’हांव फट मारिना
.....
सत उचार्चेय कोण उरल्यात?’ [पर्जांची पुजा]
सत उचारल्लो संसारीं कोणय उरोंक नांत म्हणोन जाणा जाल्ल्या उपरांतय धयराधीक मेट सताक दिंवचें. हें मेट पळेल्यार;
’आतां म्हजी जीण
हावेंच लिखून घाल्या
....
आमास या पुनवेची फिकीर नासतां
पावसा वोताचो हुसको नासतां
जियेतलों कसोय
थोड्याच आंकऱ्यांक घेवून’ [रूक]
स्पश्ट विंचवणेंत स्वश्ट आशावाद. हो ह्या कवीन जियेंवचा समाजेचा अनिते विरुद्द बंडाय या क्रांतीय जावंक सक्ता, ह्या क्रांतिचा विचारांक उगडापें कर्ताना;
’गुडे दोंगोर नाडतीत तुका कुशीन तिळुंक वचानाका
तुजा वाटेर फातोर घाल्तीत म्हणोन भिंयान कांपानाका
तुजी वाट मतिंत खंचवन चल तूं पाटीं पळेनाका
लिप्ते मिसतेर उघडतेले आतां चलशी तर तूं मुखार’ [चल तूं मुखार]
दर्भाराचा वाटेर धयरान मेट काडचो हो कवी आशावादीय जाला, बंडायाकय वेंगला, विचारांकय जागयता. धयरय भासायता जाल्यारयी तो खंचा काराणा खातीर ’म्हाका कितें पडोन गेलां’ म्हणोन ताणेंच दाखवन दिल्ल्या समाजेचा परिचये थावन चुकारी मार्ता?
प्रत्यक्षपणी ही ताची पोळापळ म्हणोन घेतल्यार परोक्षपणीं हें म्हाका बोट दाखंवचें प्रेतन पुणीं न्हयमू? ह्याविशीं अध्ययन केल्यार ह्या कवितेंत वर्णन केल्ली समाज, तांतले विचार, तांतूं लिपोन आसचो संबंध पयलें ह्या कवीन दाकवन दिल्लो अपणाचो आनी ह्याच समाजेचो संबंध. पयलें ह्या कवीन दाकवन दिल्लो अपणाचो आनी ह्याच समाजेचो संभंद. तर कांय हो कवी हांगा कविचा पात्रा थावन भायर येवन पात्रदारिचा म्हळ्यार एका सामान्य मनशाचा परिमितेंत रावला?
सामान्य मनीस जावन तो कांय करुंक सकाना जाल्लेंच आनी हांगा ताणें खेळचा पात्रा थावन ताणें दाकयिल्लीं समाजेचीं सतांय ताच्या क्रांतीक एक वाट दाकंवचें पळेताना हांगासर हो पात्रधारिचो एक हंत म्हणोन घेव्येत. हाका स्वषट कर्चें तर;
’ताकाय हांची भास कळाना या
हांकां ताची भास कळाना आस्येत
म्हाका हांची भास समजता तरय
हांवय मोनो खांबोच.’ [मोनो खांबो]
भितरल्या रुपान ’मोनो खांबो’ म्हळ्यार तो असहायक जाला आसतां भायल्या रुपांत;
’ना म्हणचाक म्हजेलागीं
दिलांय तुवें दरबसत
साहिती म्हळ्ळो बिल्लो दिलाय
जीणभर गुलाम केलाय
....
मोरोन्ंच जियेंव हांव
सदेंव तुजेंच नांव’ [सक्कड तुजेंच]
ह्या भायल्या रुपांत तो साहिती जाला आनी भितरल्या रुपांत ज्ये कितें ताका असहायक कर्ता ताका ह्या भायल्या रुपाध्वारीं या ह्या ताचा पात्राध्वारीं साध्य नातल्लें साध्य करयता.
हें सगळें दर्भाराचा समाजेंतलें जाल्यार आतां दर्भारांतली फीरयाद पळेव्यां;
’आसत गेल्या बदीक गेलां
सयरीं कुटाम सोडून गेलां
कोंकणी मायेचा वावराक लागलां
भाड्याक हाडल्लेंय आडोव घालां’
ही ह्या कविची फीरयाद [दर्भारांतली पिंर्गोण]
’असो कर्चोगी वावर वा सेवा
एका विध्वानान विचार केलो
बाग्वोंक कळाना चलोंक कळाना
वावर तुजो कसो जातलो’
विध्वानांची ही प्रती फीरयाद!
आतां दर्भारांत हाजर आसल्ल्या ह्या चुकिदार कविचा कवी जातिचा अत्म्यांची बोब पळेव्यां!
’भंवतोणीं रावोन बोबोच घाल्तात
हांगा क्रांती जांवचेपरिंच ना
क्रांतेचे हांगा पोट फुटोन
आनकिट्यो चिरोन उदारेच पडोन
हें रंगमंचच सांडून गेल्यात’ [अन्येक पेटो मेला पळे]
ह्या बोबे पाटल्यान दर्भारान दिल्लें फयसल पळेव्यां;
’भांदा ताका विणगो करून
फातोर मारा काती सोला
मिटा उदकांत ताका न्हाणवन
चार वाटांनी पुर्शांव करा’ [दर्भारांतली पिंर्गोण]
विद्वानांचा फयसालाक आतां कविची प्रतिक्रिया पळेया;
’फयसल आयलें दर्भारांतलें
कवी उटलो कांपोन कांपोन
जैकार घाल्यो विद्वानांचेर
कवीनय फिंर्गोन फिंर्गोन’ [दर्भारांतली पिंर्गोण]
दर्भाराचा फयसला मुखार कवी हांगासर संपूर्ण असहायक जाला ताका आतां दर्भाराचा फयसला मुखार बंडाय या क्रांती उभी कर्ची वाट ना. अपूण अपणे खेळल्ल्या ह्या म्हळ्ळ्या पात्रांत निर्दोशी म्हणोन तो रुजू करूनय ताच्या पात्राचा क्लैम्याक्साचा हंतार तो अपली सलवण मांधून घेता.
ही मांधून घेतल्ली सलवण स्पषटपणीं रुजू कर्ची जाल्यार;
’तुमचिच्च खुशी जांव कोंकणी म्हजें नांव
पत्रांगारा, सायटांगारा राकोन म्हाका राव
तस्वीर म्हजी धाडतां मर्णाक आतां वेंग्तां!’ [कोणाक सांगों आतां]
संपूर्ण निरास, सलवणी आनी सलवणेंत मोर्नाक वेंग. इतल्यार दर्भार संपलें. दर्भाराचो एक वांटो संपलो. पात्र अखेर जालो आतां पात्रदारी जो ह्या पात्राचो सूत्र आनी सूत्रदारी जावन आसल्लो एदोळ वरेग आपल्या आपल्या भितरल्या रुपाक लिपवन दवरल्लो आतां भायर येता आनी ह्या समाजेमुखार रावता. हाका आतां कोणय वळकाना कित्याक म्हळ्यार दर्भार जीवंत आसात. तांचा जयताचें फेसत, तांका लाभल्ल्या जीकाची गवन आचरण करुंक जम्ल्यात फीरयादेचा दर्भारा थावन गवजेचा दर्भारांत.
आतां ह्या गवजेचें दर्भार पळेव्यां;
’कोंकण डे’ तकलेनांवाचीं फळीं
सोभीत दाट अक्षरांचीं आटोळीं
पोप-रयाप पदांचा नादार
एम्सी इंगलिशांत रयलां सोडी
’कोंकणी ईस अवर मदर’
’मे शी लीव फारेवर’ [गलफांतलो एक कोंकणी दीस]
आपल्या समाजेची हिपोक्रेसी पळेल्लो हो सूत्रदारी पर्त्यान अपल्या मतिंतल्या सूत्राक सोधुंक लाग्ता;
’वयर वेलां वा सकला लोटलां सांगां हांका कोणे चोरलां
पोंडांत पडल्यात वा कोंडांत बुडल्यात
रग्ताचा दुखांक दोळे; भुकेची बोबेक कान धांपून
काजुले पिसोळीं कांय धरुंक गेल्यात?’ [कवी खंय जियेतात?]
आपल्याच सूत्रांनी विणून कविचो पात्र खेळल्लो पात्रदारी सलवोन गेल्यारयी हांगा सूत्रदारी सलवाना. तो परत नव्या एका कविचा पात्राक जल्म दीवंक सोधता. हेंच कविता जम्यांतलें व्हडपण या विचारांचें ग्रेसतपण म्हणोन घेतल्यार;
अपणें खेळोन संपयिल्ल्या कविचा त्या पात्रांत हो सूत्रदारी ताच्या दर्भाराक वेचा सगळ्या समाजेचें पोकोळपण उगडापें करूनय आपल्या थोड्याच आंखऱ्यां वयर भर्वसो दवरूनय एकाच थेंब्या रग्ताचा बलिदानाची सकत बगलेक घेवनय निमाणें दर्भाराचा विध्वानां मुखार सलवोन अपलो पात्र संपंवचें, क्रांतिकारी निरासवाद या (Revolutionary pessimism) विचारांक उकलून धर्चें ह्या कविता जम्याचें उणेंपण जालां.
ह्या कविताजम्यांत क्रांतिकारी विचारच उटोन रावल्यात म्हळ्ळें तें सत. ह्या विचारांक व्हाळयिल्ल्या रिती वयर खंयचरगी भर्वसो या आशावाद झळकाता जाल्यारय कविता जम्याचा मुळाव्या विचारां मुखार सलवणी आपणायिल्लें सामाजीक जांव धार्मीक जांव आर्थीक जांव या राजकीय जिविताक दिशा धाखयना.
कविताजम्यांत व्हाळयिल्ले विचार वासतवीक या तात्वीकपणाक लागू जायनांत जाल्ल्यान कवी म्हळ्ळ्या पात्र्र थावन ताच्या सूत्रधारीन उटयिल्लो क्रांतिचो आवाज ह्या समाजेचा विध्वानां मुखार धांबून वेचो वासतवीक खंडीत व्हय. कांय ह्याच खातीर सूत्रदारी हांगासर वासतवाचा मुखार तकली भागायता आनी आपल्या पात्राक पर्दो वोडता.
’दर्भार’ आनी ’फिंरगोणे’ मधलो कवी [- वल्ली क्वाड्रस]
हांव कविता बरवंक सुरू कर्ताना ’हावेंय कित्याक कविता बरंवचीं?’ म्हळ्ळ्या सवालाक जोक्ती जाप सोधचांत हांव जीकल्लोंच ना. हांव जापी आयकोंवचाकी जापी सोधचांत चड संतुश्ट जातां. हेच्च खातीर जायजय हावें बरुल्ल्या पयल्या कविता आनी बरुल्ल्या दूसऱ्या कविता मधें चडुणें चोवदा वर्सां, देडशें मटव्यो काण्यो आसात. ह्या देड दाकड्यांत हावें कितलें जोडलें (दुडू) वा कितलें मोडलें तें हावें लेखाक धरुंक ना, तेच्चपरीं कितलें होगडायलें म्हळ्ळेंय लेकाक धरुंक ना तरय अशें होगडावन्ंच जोडल्लें (अनभोग) जायतें आसा.
अमृता प्रीतम भोवशा सतच्च सांग्ता; ’जेदनां मोर्तापरयांत जियेल्ल्या आमकां जिणी म्हळ्यार कितें म्हळ्ळें समजानां तर, मेल्ल्या उपरांत मरण म्हळ्ळें कशें समजोंवचें?’ जिणी आनी कविताय भोवशा असलेच मिसतेर? जेदनां जिणिंच आमकां समजानां तर कविता कशी समजोंवची? अजून हांव समजोंक, शिकोंक हट धरून म्हळ्ळेपरीं प्रेतन करून आसां. पूण ह्या हठापाटल्यान फकत्त म्हजो स्वार्थ ना, बगार अतुराय, अत्रेग आनी आशा आसा आनी खंडीत हो मिसतेर समजोंक सक्तलों म्हळ्ळो भरवसो आसां.
आर्विल्ल्या वर्सांनी हावें बरुल्लीं कविता जांव, पर्गटल्ले कविताचे बूक जांव, लाभल्लीं इनामां जांव, चलुल्लीं/चलंवचीं कविताचीं अंकणां जांव या कवितापाठ जांव - हरयेकांत हांव शिकोन आसां, अजून ताच्याकी जायत्या वांट्याचें शिकोंक बाकी ऊरलां. ’च्यार मुखां’ हांतलीं मुखां आतां म्हाकाच बोल्तीं दिसतात, पूण तें मूख ’कटपुतळी’ बुकांत एका बोंब्याचें (इमाजेचें) रूप घेता, आनी आतां ’दर्भारांतली फिंरगोण’ हांतूं त्या बोंब्याक जीव मेळताशें भग्ता, कित्याक म्हळ्यार ’च्यार मुखां’ फकत्त तस्वीरेंत मात्र आसात, बोंबीं त्या तस्वीरेथावन भायर येवन रंगमंचियेर चडल्यांत तरय तांकां हासोंक कळाना, नाचोंक कळाना, चलोंक कळाना - कोणगी हांचो हासो हासतात, कोणगी हांकां नाचयतात, कोणगी हांकां हालयतात. पूण आतां हांगासर हासो आसात, रडणें आसा, निरास-आशा, सूक-दूक, राग-आवेश धाराळ मापान आसा.
तशें म्हण कविता म्हळ्यार म्हाका कांय म्हजा मतिचे अकलास वाचप्याचा मात्यार थापचें माध्यम बिल्कूल न्हय. आजकाल संसाराचा कोनशा कोनशांनी चल्चे वेवसतीत दर्भार, त्या दर्भारांनी कशें चल्ता कोणा कोणाचें राज, पोयशे, पद्वी आसल्यार कशें उग्त्या बाजारांत मान-मरयाद वीखऱ्याक मेळता, कोणाक कशें वयर चडयजाय कितलें वयर चडयजाय, वयर चडुल्ल्यांत जांवचो ’बौतीक लाभ’ कितलो? या कसलो? ह्या सर्वांचेर कसो निहाळ जाता - बिल्कूल बंडवाळशाही चिंताप, जितलें बंडवाळ तितली व्हाड - वा!. आनी ह्या बाजारी चिंत्पामधें कोणय एकलो सती (पेद्द) सांपडलो तर कशें ताचेर हांचो गुन्यांवाचें वोजें चडवन चुकिदार/अपरादी कऱ्येत म्हळ्ळीं अतर्वणां कुड्ड्यांकय रूप रूप दिसतात. आनी ह्या अतर्वणांत त्या बावड्याक धर्न कशें ताचें बलिदान भेटयतात आनी हें सर्व सोसल्लेशिवाय नीरवोग नासतां कशें उदेता ’फिंरगोण’ म्हळ्ळें सांगचेंच साधन म्हजें. कितलों जिकलां कितलों सलवालां तें वाचपीच अन्येका दर्भारांत फयसल दींवदीत.
हांव जेदनां कविताशेतांत पांय तेंकल्लेंच ’कित्याक रिगलोय? आतां कविता बरवन्ंच सोड’ म्हळ्ळें ’कित्याक आपडलेंय? आतां धुवन सोड’ म्हळ्ळें म्हजा मतीन घेतल्लें फर्माण देकून ’कविता’ बरवन्ंच गेल्लेशिवाय दुस्री वाट नातल्ली. तशें म्हण कविता कांय म्हजा खांदी दिल्लो खुरीस बिल्कूल न्हय, कवितांक हांव अजून वर्त्या मोगान आनी गौरवान शिकोन आसां देखून वेच्याधीं म्हजा तांकिभितरलें कर्न वेची आशा/पिसाय/होर्भोस या हेर कितेंय मात्ती गोबोर.
कोंकणी कविताशेतांत पाटल्या थोड्या वर्सांनी नवें चिंताप, नवो जीव कोंकणी कवितांनी आयला म्हण हांव तरय पात्येतां. हाचें काराण इतलेंच - पारंपरीक चिंत्पाची जाल्ली बदलावण. कविता म्हळ्यार आमी समजोंवचें वा बरंवचें वा लेखचें - लांबायेंत, रुंदायेंत, गुंडायेंत आनी उभारायेंत जांवची बदलावण. हें कितलो तेंप उरत म्हळ्ळें कोणायचानय नख्खें सांगोंक कश्ट तरय हें अशेंच मुखारून आसाजय म्हळ्ळी अशा म्हजी.
’कटपुतळी’ बुका उपरांत म्हाका ’बंडाय कवी’ जावन कुर्वार केल्लेंच हावें म्हजा वळकिच्यालागीं जर ’कसो आसायरे’ म्हण सवाल केलें तरय ताचा मतिंत ’वल्ली, तूं बंडाय सवाल पुणीं विचार्तायगी?’ म्हळ्ळो दुभाव जरूर आसल्लो. जेजुपरीं ’तोमसा हाड तुजें बोट घाल म्हजा कडवळाक’ म्हणोंक म्हजेलागीं कांय नां.
म्हजा कवितांक जायत्यांनी प्रेरण दिलां, प्रेरणाशिवाय म्हजा कवितांक जीव, उस्वास, तानेक, भुकेक दिल्ल्या दितेच्च आसचा म्हजा भोव मोगाचांक हांव आभारी जावनासां, दायज पंगडाचा सर्वांक, तशेंच म्हजेथंय कविताचें झड किरलाशें केल्ल्यांक, तांचो जत्नेन पोस केल्ल्यांक, मेलवीन रोड्रिगस, आंड्रू डी’कुन्हा, एच्चेम, सिज्येस ताकोडे, क्लेरेन्स कैकंब, हेमाचारय, एडवीन जे.एफ.डी’सोज, जेम्मा पडील, आसटीन प्रभू हांचेसवें विमर्शकांक, मेलवीन वास केलराय, मेलवीन पिंटो नीरुडे, नानू मरोल आनी हेरांक सर्वांक हांव ऋणी.
हेच्चपरीं म्हजा कवितांक म्हाका जायत्यांनी त्राण दिलां, एदोळच्च हावें उल्लेक केल्ल्या सर्व थरांचा दर्भारांनी, विध्वानांनी, मुंडासगारांनी, शिपायांनी, सालवार जाल्ल्यांनी, सालवार कर्चांनी, बली दिंवचांनी, बलियेक चडंवचांनी, दिसा उज्वाडाक रगात चिंवचा ’मनीस’ म्हळ्ळ्या कानेटांनी, ’कोंकणी संचालन’ म्हळ्ळो डोंग करून ’अपलें बोळकें’ भर्चांक, मात्र न्हय ’कोंकणी’ म्हणोन वेवेगळे सर्कस कर्चांक, कोंकणेचें काम करिजाय असोनय जेमेंवचां/घोरेंवचां सर्वांक आनी अखरेक हें सगळें दोळे, कान, तोंड उघडून पळेंवचा म्हजेभितरल्या कवीक - ह्या सर्वांक हांव जीणभर ऋणकारी!.
देव बरें करूं,
- वल्ली क्वाड्रस, अजेकार
