राकणो पत्राचेर एच्चेमाच्या ’मुक्त उलवप’ चेर प्रतिक्रिया
मुक्त उलवप वा सवायेचें (चीप) उलवप?
कोंकणेंत साहितीक वाद-विवाद कांय नवे न्हय. खंच्याय संग्तेची भलायकेभरीत वाडावळ जायजय तर, वाद-विवाद, तर्क-संवाद भोव गर्जेचो. जेदनां पऱ्यांत तो तर्क-संवाद, विशलेषण-विमर्सो एका परिधिभितर आसोन, प्रामाणीक हुसको आसा तर मात्र थंय व्हाडावळ साध्य. नांवे कसलीय भासा-भास जांव, तर्क-वार्जीक जांव खडपाचेर वोतल्ल्या दुदापरीं.
एच्चेमाचें मुक्त उलवप वाचून म्हाका संतोस जितलो जालोकी, तितलोच निरास जालों; संतोस हो की; एच्चेमान ज्ये विचार धयरान विंचल्यात आनी कोंकणी भासेच्या ऊण-अवगुणांचेर आर्सो धरला तें पळेवन खरेंच संतोस जालो, खरेच भोव अर्थाभरीत विचार ते. पूण निरासयी जालों; पयलो निरास - हांतूं व्हापार जाल्ली भास, विमर्शकाची(?) मनोगत आनी अजून पासोन फकत्त काल्पनीक (Theoretical) जावन चिंतां शिवाय केदिंच काऱ्याळ (क्रियात्मक) रितिचें चिंताप चिंतुंक ना, वा तें प्रेतन केल्लेंय ना, आनी हेंच वेदांत म्हण भासची रीत पार्किताना आज कोंकणी साहित्याचें लाचारपण सुसताता. जावंक पुरो ताणें बरयिल्ल्या पाटलो मिसतेर आनी सुप्त इरादो कसलोय आसोंदी. कोंकणी भासेंतलें साहित्य ’अमूल्य’ म्हण खंचो बेकूफ बरयणार वाद मांडता? बेकूफांतल्या बेकूफ बरयणराक सयत कळीत आसाकी कोंकणी साहित्यांत हेर भासेंच्या साहित्या मुकार मट्ट ना म्हळ्ळें. एच्चेमानयी परत आनी परत हेंच सांगलां/सांग्ता शिवाय हाच्याकी मुखलें चिंताप हाच्याय कट्ट्यार रिगाना म्हळ्ळें कोंकणेचें दुर्भागपण म्हणों? वेक्तिगत जावन एच्चेम म्हजो खास मित्र, विचारांनी आमचे विचार चडताव जावन ताळ मेळतात; हांव काऱ्याळ जावन चिंत्तां तर तो काल्पनीक जावन चिंता. कोंकणी साहितांत काळोक आसा म्हण फकत्त दुर्सोन बोसल्यार उज्वाडाची वात पेटवंक कांय सां|पेद्रू येता? वा हेर कोणी कोंकणी सांत/सांतीण येता? आमिंच वात पेटयजाय म्हण ना - खरें. आमकां शिमटी उकलून शेण घाल्ची तांक ना तर बरें - पूण त्यो वाटो तरयी सांग्येत न्हय? पूण तें आमचें काम न्हय, आमचें काम फकत्त खोडी काडच्यो मात्र म्हण हात भांधून असल्या भासेंत बरयिल्ल्याक कितलो महत्व दीजाय?
रेगाम ताकोडेन थोड्या तेंपाधीं बरयिल्लीं उत्रां अशीं आसात; विमर्शक म्हळ्ळें उतर कोंकणेंत चिक्के उपराळी चिंत्पाक कारण जालां; जे थोडे विमर्सो बरयतात ते चिंतातकी आमी कितें खोडी काडल्यारी तो विमर्सो जाता म्हण! देकून अपरूप कोण खंच्या पत्राक विमर्सो बरयताना, तो विमर्सो फकत्त खोडी मात जाता शिवाय विमर्सो जायना. खोडी म्हळ्यार मांयन/बायलेन/ आयान केल्लें जेवण समा जावंक ना म्हण भायर उलंवचें; सेजार्ची चली अन्येका चल्यालागीं उलयलें म्हण तांकां बांधून दिंवचें; सर्व कारणाविणे! फकत, हांवें पळेलां; म्हाका अशें भग्ता, म्हळ्ळ्या निबाक लागोन. पूण ताका विमर्सो म्हणानांत. असल्ये खोडिंक मोल ना; सर्वजणीक/पबलीक जाग्यांनी असल्ये खबरेंक अंतसत ना. गवरवान आमी हें हेरांलागीं उलंवचे परीं ना. हीं उत्रां निजायकी अर्थाभरीत आनी सत सयत.
हांगासर थोड्याचो तरयी दाखलो दितां; एच्चेमान दायजाचेर पर्गटल्ल्या थोड्या बर्पांचेर अपलोच अर्थ करून तो अर्थच सार्को म्हळ्ळेपरीं फयसल दिलां. पयलें - लता मंगेश्कराक आनी कोंकणी साहित्याक तुलन केल्लेविशीं. हांवें स्पश्ट उत्रांनी उल्लेक केलां की; हांवें तें लेखन बरंवच्या संधर्भार ’वोयस ओफ इंडिया’ काऱ्यांत जिकप्याचें नांव घोशीत करुंक ती आयिल्लेवेळार थंय हाजर आसल्ल्या संगीतकारांनी/लोकांनी तिका दिल्लो मान पळेताना, कोंकणेंत ही परिगत उदेल्ली तर कितें घडतें म्हळ्ळ्याचें कल्पन हावें केल्लें म्हणोन. हांगासर कोंकणी साहित्य कशें मधें उदेलें?. कोंकणी म्हळ्यार एच्चेमाक साहित्य मात्र आस्येत, पूण हांव ’कोंकणी म्हळ्यार साहित्य मात्र’ म्हणाना.
कोंकणी एक बांय म्हण हांव लेखिना. कोंकणी एक सागोर म्हण हांव लेख्तां. हांगासर संगीत, रंगमंच, साहित्य, पत्रिकोध्यम, कला.... सभार प्रकार आसात. अशें म्हणताना एच्चेमान हावें लता मंगेश्कराक आनी कोंकणी साहित्याक तुलन केलां म्हण चिंतच्यांत कितलो अर्थ आसा? तर हांवें म्हज्या बर्पांत जेजुचीं उत्रां व्हापारलीं म्हणोन वल्लीन क्रिसतांव धर्माक आनी कोंकणी साहित्याक तुलन केलां म्हणचें?
वयर रेगामाचीं उत्रां वापारलीं म्हण वल्लीन ताकोडेगारांक आनी कोंकणी साहित्याक तुलन केलां म्हणचें? हेर संगीत महाशयांचेर आनी कोंकणी संगीतकारांचेर तुलन कर्ताना एच्चेमान उल्लेक केल्ल्या नांवां पट्टेर नातल्ल्या संगीतकारांचीं नांवां म्हाकाय कळीत आसात - तीं हांगा गर्जेभायलीं, गर्ज येताना उल्लेक कर्तां. असल्या असकत/अशीर चिंत्पाकच ’सत’ म्हण पात्येंवच्यांच्या तकलेंत कितें आसा म्हळ्ळेंच पयलें सवाल.
दुस्रें दुर्सोणें एच्चेमान केलां; ’तांचिंच संपादकीयां आनी तांचिंच प्रतिक्रिया. ह्या उत्रांक मुखामुखी उलयताना ’हांवें तुमचेर बरयिल्लें न्हय, थोड्या पत्रांच्या संपादकांचेर बरयिल्लें’ म्हण एच्चेमान स्पश्ट केलें तरयी, एक संगत हांगासर भोव गर्जेची उल्लेक कर्तां. थोड्याच तेंपाधीं कोंकणेचो महान साहिती (?) म्हण लेखच्या एकल्याचें संदर्शन दायजाचेर पर्गट केलें. तांतूं ताणें दिल्ल्या जापिचेर एका वाचप्यान सवाल करून म्हाका धाडली आनी हांवें ती आसा तशी पर्गट केली. तुरंत म्हाका त्या महान बरयणारान अशें बरयलें; वल्ली, म्हाका त्या वाचप्याचो विळास धाड, हांव ताका सार्कें समजायतां/शिकयतां. पूण संपादक जावन म्हाका म्हजे थोडे भांदपास आसात, हांवें घेजय जाल्ले थोडे निर्णय आसात, हांवें ताका जवाब दिली; तुमची प्रतिक्रिया/स्पश्टन कांय आसा तर ती धाडा, पर्गट कऱ्येत, पूण विळास दिंवच्याधीं म्हाका त्या वाचप्यालागीं विचार्ची गर्ज आसा. त्ये उपरांत त्या महान बरयणारान सर्वांक सांगोंक धरलें; "वल्लीन करयलां, वल्लीक मालघड्या बरयणरांक मान दीना.
दुस्रें: - अन्येकल्या महान बरयणाराच्या संदर्शनाचेर सभार सवालां थोड्या वाचप्यांनी बरयिल्लीं हांवें थोडीं पर्गट केलीं. समाजे मुकार एक उलवप आनी म्हजेलागीं अन्येक उलवप - असलें दोडें धोरण हो कित्याक कर्ता म्हण म्हाका समजाना. तुरंत म्हाका हाचें तिक्षें इमेयल आयलें; तुवें तुज्या(?) वाचप्यांक धर्न असली प्रतिक्रिया दीशें केलां. ताच्या इमेयलासवें एका बरवपिणेन अपली प्रतिक्रिया सयत धाडली. आयचीं थोडीं भुर्गीं शोपिंग माल-मल्टिपलेक्सांनी भंवतात म्हण सर्व भुर्गीं तशीं म्हण सांगचें बरें न्हय अशें तिणें बरयिल्लें इमेयल आसा तशें ताका धाडलें (कोणाचें म्हण ताका सांगलें ना).
असले सभार धाखले हांगासर दिव्येता, पूण लिसांव; आमच्या खंच्याय बरयणाराक, तांकां फुगार्न बरयजे, आनी ती मात्र प्रतिक्रिया. आमच्या बर्पांचेर कोणेंय ठीका केली तर ती संपादकांनी केल्ली घुटमळ. सत सांगचें तर आयलेवार हांवें दायजाचेर खंच्याय बर्पांचेर आयिल्ली ठीका पर्गटुंचें रावयलां. कित्याक आमकां सर्वांनी फकत्त धुंपवन बरयजे - अनी असल्या खासताचें चिंताप चिंतेले कोंकणेचे बरयणार/कवी/विमर्शक तर कोंकणेचो फुडार कितलो सोभीत म्हण अंदाज करा. म्हळ्यार आमचेंच सार्कें आनी हेरांचें सर्व सारें.
हांतूं विमर्शक सयत अपवाद न्हय म्हळ्ळें सत एच्चेमान रुजू केलां. अखरेचो बदनाम एच्चेमान घाला, ’निषपक्ष, निश्टूर, निर्भीत’ म्हण हाणेंच वोलायिल्ल्या म्हज्या संपादकियांत बरयिल्ल्या उत्रांचेर; हाका अजून ’आमी कऱ्यां’ आनी ’तुमी करा’ ह्या दोन वाख्यां मधलो फरक कळीत ना. हांवें बरयलां; ’आमी कोणाचें शेण म्हण दुर्सोंचें नाका, बगार आमी अमृत रच्यां’. हांगासर आमी सभदांत हांवयी एकलों. तशें आसतां एच्चेमान "सर्कस बरें ना म्हणतेल्यांनी सर्कस कर्न धाखंवची गर्ज आसागी?" म्हळ्ळें सवाल केलां. भिल्कूल गर्ज ना एच्चेम. पूण अशें कोण सांग्ता तें प्रमूख. जर तर एक वीक्षक तशें सांग्ता तर ताणें सर्कस कर्न धाखंवची गर्ज ना. जर तर तो सर्कसाचो पंडीत जावन उलयता तर, ताका सर्कस कर्न धाखयजे पडात. जिण्येंत रांदाप करिनातल्ल्यान रांदपास्पर्ध्याचो जडज कसो जांवचें? जिण्येंत क्रिकेट खेळोंक नेणासचो कोच जावंक सक्ता? एच्चेमाचें मुक्त उलवपांत सुर्वात कर्ता एक वाचपी जावन, पूण अखेरिंत विमर्शकाचेर बरयिल्लें उतार आपणाचेर वोडन घेता. हें सवाल विमर्शक एच्चेमाक शिवाय वाचपी एच्चेमाक न्हय. कोंकणी साहित्यांत बदलावण जायजय म्हण सर्व सांग्तात, कोंकणेंत वृत्तिपरता अजून ना (व असल्यारी ती थोड्यांक मात्र), आनी आमचे चडताव संस्थे तांच्या तांकिचो वावर कर्ता तरयी हांगासर विशेस बदलावण आयिल्ली ना. कित्याक म्हळ्यार हांगासर कोणयी कूल जोडिना, ह्या कामांनी कोणाचेंय पेÇट भराना. आमच्या संसारांत समस्से आसात, आसतेले, पूण समस्से आसात म्हणोन संसार हुल्पांवचें चिंताप आण्वें नासतां आनी कितें?. हऱ्येका समस्स्यांक जोक्तो परियार आसतलो, आमी साहित्याच्या समस्स्याचेर परियार सोधचो तर, त्यो वाटो तयार करिजाय, वा कर्तेल्यांक पाटिंबो दीजय शिवाय मतीक आयिल्लें बरंवचें, तोंडाक आयिल्लें उलंवचें आलबें/अण्वें चिंताप नासतां आनी कितें?
कोंकणी साहित्याच्या बरेपणापासोन मिनत कर्तेले सभार आसात, तांचीं थोड्यांचीं नांवां तरयी हांवें काडिजयच्च; डा|एडवर्ड नज्रेत. वृत्तेन तो एक दोतोर, तरयी कोंकणी साहिताक ताणें दीवन आसची देणगी कोणाकी लजेर घाल्चे तसली. माच्चा मिलार - वृत्तेन ब्यांक आफिसर, पूण कोंकणी साहिताक ताणे दीवन आसचो वावर वाखण्णेक फावो. असलेच्च हेर सभार आसात; वल्ली वग्ग वृत्तेन इंडसट्रियलिसट, दो|जेरी निड्डोडी वृत्तेन प्राध्यापक, रेगाम ताकोडे एक प्राध्यापक, तरयी हांणी कोंकणेक दिल्ली/दीवन आसची देणगी जायती आसा. हिंच न्हय, हेर सभार आसात; दो|विल्ली सिलवा, मा|प्रताप नायक, हाणीं केल्लो/करून आसचो वावर कोणायकी दिसाना?. ग्लेडीस रेगो, जेरी कुलशेकर तसल्यांनी पर्गांवांत केल्लो वावर आमी चिल्लर म्हणचो?.
असल्यांनी कोंकणी वावर केला/करून आसात तर भिल्कूल कसल्याय नांवाच्या/मानाच्या अंगलापान न्हय. पूण आज परिगत मातशी सुधारल्या, असल्या वावराड्यांक कोंकणी लोक वळकता, मात दिता. आज जर असल्या व मान मेळता तर पेÇड्काणी कित्याक?. (आमच्या नापास बुदिंक जर समाज पयस कर्ता तर तें आमचें उणेंपण शिवाय समाजेची चूक न्हय) आमकां जोक्त्यांक मान दीवंक नाका तर कांय व्हड ना. पूण मान काडचें हक्क आमकां कोणें दिलां? हांचेर कीळ रितिचें उलवप/बरवप उलवन/बरवन आमकां आमी पंडीत म्हण लेखच्याचीं नाक्षेइड्यांत पुणीं इल्ली लज आसागी म्हळ्ळें सवाल. आतां कोणयी विचारीत, ’फकत्त कोंकणी वावर केला देकून तांचें साहीत उंचलेंगी?’. कोण म्हणताकी कोंकणी वावर केल्ल्यांचें साहीत उंचलें म्हण? साहिताची मापणी एक वेगळोच विशय आनी तो माप कर्च्या घड्ये आमी निर्दय जावन दुदाक दूद म्हण्यां आनी दिकाक दीक म्हण्यां. आमी साहित्याचेर मापन कर्च्या संधर्भार तें जरूर कऱ्यां, हांगासर कसलिंच पोकोळ सिंतिमेंतां हाडचीं नाकात. पूण हेर सर्व संधर्भांनी हऱ्येकल्यांचेर कीळ मापाचें उलवणें, अमिंच पंडीत, अमिंच सार्कें आनी हेरां सर्व कीळ म्हण लेखचें, नाका जाल्लीं इमेयलां, एस्सेमेस्सां कर्चीं, कार्टुनां कर्चीं आमकां सोभ दितात? नांत तर आयलेवार झेलो पत्रांत बोळ तकलेच्या साहितीन, ’शिराप’ बूक हातीं घेवन बोसचें पिंतूर कित्याक सोडयलां? हेंच पिंतूर आमच्या बापायचेर आमी सोडयत्यांव? वा हेरां कोणेंय सोडयिल्लें तर आमकां कितें भग्तें? हें चिंतलां?
कानडिंत अशें आसा देकून कोंकणेंत अशें जाय म्हण हीं सांग्तात. कानडिंत विमर्शक अशें कर्तात, तशें कर्तात म्हळ्ळो भूत हांच्या आंगार आयिल्लो अजून वचोंक ना. कानडिंत जाय आसचें सर्व कोंकणेंत जाय म्हणतात तर कानडिंत आसचें पूण कोंकणेंत नातल्लेविशीं हांचें गमन कित्याक वचाना? विमर्सो/खोडी काडच्या पाटल्यान दोन प्रमूख इरादे आसतात; पयलो - हुसको, दुस्रो - फकत्त दुर्सोंक. हांगासर आमकां हुसको आसोन आमी विमर्सो कर्चोगी वा कोणाकगी अमी अपवंत/महान म्हण धाखंवच्याक हेरांक ल्हान धाखंवच्या इराद्यान? आमकां खरो हुसको आसा तर, हेरांनी केल्लीं बरीं कामां कित्याक दिसानांत?
आमीं एकामेका जोक्तो मान कित्याक दीनांव? मान दिंवचेविशीं एच्चेमालागीं मुखामुखी केल्लेवेळार एच्चेमाची जवाब अशी "मान दिंवचें काम कथोलीक सभेचें, आमचें न्हय." तेदनां एच्चेमाक सवाल केलें तुज्या आवय-बापायक, तुज्या बायल-भुर्ग्यांक, तुज्या सयऱ्यां-मोगाच्यांक कोण कथोलीक सभा मात्र मान दितागी? म्हळ्यार एच्चेमाक ’मान’ म्हळ्यार फकत्त वेदिचेर आपवन फुलां घाल्चें मात्र दिसता. असल्या अशीर चिंत्पान केल्ले विमर्शे कितल्या मोलाचे व महत्वाचे? असल्या पिडेसत विमर्श्यांत खंची/कोणाची कोंकणी उद्दार जायत?
पिच्चराक गेल्ले कोणी सांग्तीत ’एंची सावद पिच्चरया’ - ती तांची मनोगत/क्लास. पूण आमी खंच्या हंतार आसांव? आमचें आनी तांचें हंत एक? आमी साहिती तर आमी वापारिजय जाल्लीं उत्रां आनी तांणी वापारलेलीं उत्रां एकच? आमकां आनी तांकां कांय तफावत ना? आमकां असलें साहित्य जाय?
स्टेन अगेराची प्रतिक्रिया वाचा, कितले प्रभुद्द विचार तांतूं आसात, आयलेवार जेरी रासकिञान सुरू केल्लें अंकण ’भगल्लें भगल्लेपरीं’ वाचा, तांतूं ताणें वापारल्ली भास पळेया, कितली प्रभुद्द, कितली नाजूक? पूण दोनांयती एकच विचार, कोंकणेंत बरयणरांचें वाचाप पावाना, कोंकणी साहीत जोक्त्या पांवडार येवंक ना. हें सर्वांकी कळीत आसा. पूण हाच्याकी मुखलें चिंतुंक कोणाकयी नाका. कित्याक तें आमचें काम न्हय म्हळ्ळें बेजवभदारी चिंताप. तर तें चिंताप कोणाचें? पत्राचें? पत्र चलयतेल्यांचें? संपादकांचें? मायगांवच्यांचें? गलफागारांचें? संस्थ्यांचें? आमी हांचे पयकिंतले? वा भायले? आमी कोंकणे खातीर कितेंय करुंक साध्य आसा? केलां? कर्तांव? आमी केल्ल्याचेर आमकां समधान आसा? कोंकणेक कांय फायदो आसा? ह्ये विचारांचेर आर्सो धरला? कोंकणी साहिताचो हुसको आसच्यांनी एक संगत उडासाक दवर्ची भोव गर्ज आसा; आमी सांगचें वेदांत तरयी सांगची रीत सार्की नां तर, तें सांगोन कांय फायदो ना. जशें गडंगांनी पियेवन टायट जावन खणिंत पडोन थोडे सांग्तात; ’आमचो प्रधान मंत्री पिसो, आमचो राज्याचो मुखेल मंत्री पिसो.’ आनी हुसको आसचीं बर्पां जरूर त्या खणिंत पडोन बोब घाल्तेल्याच्या भासेपरास उंचलीं जांव म्हण आशेतां. कोणा-कोणाचें धर्माचें घोटून, मत थारयार नासतां बरयलें तर तें मुक्त (फ्री) उलवप आसचें ’चीप उलवप’ मात्र जाता.
(राकणो पत्राचेर एच्चेमाच्या ’मुक्त उलवप’ चेर प्रतिक्रिया)
