[संपादकीय - २५] कोंकणी, खोंकली आनी साहितीक स्पर्धे
'Sometimes the fight isn't about who wins or who loses; rather it's about what we've learned when it's all said and done.' म्हळ्ळे सांगणेंत सुर्वात कर्तां. संसार, व समाज म्हणतच थंयचर एकलो वा एका चिंत्पाचो मनीस आसुंक जाय म्हणून ना. जेदनां एकापरास चडीत मनीस आसतात थंयचर विभिन्न चिंत्पाचें येणें स्वाभावीक. एका बलायकेभरीत समाजेंत वाद-प्रतिवाद सहज, जशेंच जिणी सयत निरंतर शिकची एक प्रक्रिया.
जोर्ज बर्नाड शाच्या उत्रांनी सांगचें तर; 'We dont stop playing because we grow old; we grow old because we stop playing'. हांगासर खेळ म्हळ्यार स्पर्धो. आयचो संसार स्पर्धात्मक देकून हरेका शेतांत एका ना एका रितिचो स्पर्धो सहज जाला. एका प्रगतिपर चिंत्पाच्या वेक्तीक स्पर्धो एक विंचवण न्हय बगर स्पर्धो एक सहज जिण्येरीत. हरेका शेतांत चल्चो हो स्पर्धो साहितीक शेतांतयी वाजपी जाल्ल्यान स्पर्दो एकारितिचें माप. पूण साहितीक स्पर्ध्याविशीं आमचे जेराल विचार कसले म्हळ्ळ्या चिंत्पाच्या बुन्यादिचेर मुखार्सितां.
कोंकणी साहितीक स्पर्धे लांब काळाथावन चलोन आयिल्ली एक प्रक्रिया. वेवेगळ्यांचे अभिपराय वेवेगळे आसुयेता पूण ह्याविशीं एक बरवपी जावन हांव कितें चिंतां आनी पात्येतां? ताचेपाटल्यान तार्कीक विचार कसले? वैचारीक बुन्याद कसली? हेंच चिंत्पाचो आटोव करुंक आशेतां.
२००६ इस्वेंत राकणो साहितीक स्पर्ध्यांत म्हज्या ’रायाची फीऱ्याद’ कवितेक पयलें इनाम लाभलें, आनी मालघडो काणयेगार वल्ली वग्गन म्हाका फोन करून इतलेंच सांगलें; ’वल्ली, आयच्यान तुवें साहितीक स्पर्ध्यांत पात्र घेवंक न्हजो, कित्याक म्हळ्यार हेरांक आवकास लाभाजय’. वल्ली वग्ग म्हाका आवडचो काणियेगार देकून हांव फकत ताच्या उत्राक मान दीवन थोडो तेंप कसल्याच साहितीक स्पर्ध्यांक म्हजीं बर्पां धाडलिंनांत. पूण मतिंत एक चिंतप कांतयतालें; एका धांवणेच्या मयदानाचेर म्हाका जिकाजय म्हणून हेरांच्या पांयांक भांदून हांव धांवत रावलों तर, त्या जयताक मोल आसा? हेंच अन्येका दिशेंत उचार्तां; ’हांवें अपणायिल्ली जीक हेरांनी म्हाका दिल्ल्या आवकासानिमतीं वा म्हज्या साहितीक योग्यतेक लागून?’ हें समजुंचें भोव गर्जेचें म्हळ्ळें आयलेवार कोंकणिंत, प्रत्येक जावन कानडी लिपियेच्या कोंकणिंत वेवेगळे साहितीक स्पर्धे चलोन आयल्यात. हरेक स्पर्ध्याच्या आयोजकांक तांचेच म्हळ्ळे रेग्रो आसात आनी उद्देश आसात. पूण कोंकणी समाज ल्हान, अनी आसचे बरवपी सयत उणें. देकून बरंवचे सगळे लेखक (लेकाक). आनी हाणीं बरयिल्लें (मतीक आयिल्लें) साहीत (??). आनी बरयलां देकून इनाम फावो म्हळ्ळें अर्गांट वेगळो.
एक स्पर्धो एका रितिचो माप. वेळाकाळाक सरी जावन अपणाचें बरवप (ताचे पाटल्यान अपलें चिंतप) कितलें प्रसतूत आसा? हांव वेळाक सरी जावन चल्तां वा पाटीं उरलां? हें सर्व पार्कुंक एक आवकास साहितीक स्पर्दो. साहीत म्हळ्यार एक हव्यास न्हय, बगर जवाभदारी. संसारांत हेर सगळी विध्या शिकंवचीं शाळां आसात पूण एकल्याक साहिती कर्चें शाळ संसारांत आसचेंना. साहित्याविशीं समजांवचीं शाळां आसुयेत पूण साहीत एक समाजीक काळजेची प्रजना. पूण पयलें तें मुळावें गिन्यान आसचें भोव महत्वाचें.
कांय तेंपाथावन राकणो साहितीक स्पर्धो चलोन आयला. त्ये उपरांत थोड्या हेर पत्रांनी हे साहितीक स्पर्धे मांडून हाडल्यात. दायज साहितीक स्पर्धो कांय २००४ थावन २००७ पऱ्यांत इतलो लोकामोगाळ जालोकी, साहीत अकाडेमी पुरसकार जोडपी जे.बी.मोरायसान सयत वांटो घेतलो आनी ताका काणियो बरंवच्या विभागांत तिस्रें इनाम लाभलें. जयत वा जीक कोणाकयी सासणीक न्हय. हांगासर हो स्पर्धो एका ना एका रितिचें शिकप दिता. स्पर्धिकांक सयत.
आतां उज्वाड पत्र सयत वर्साळो साहितीक स्पर्धो चलयता. पयणारी जाळिजाग्यान २०१७ इस्वेथावन साहितीक स्पर्धो सुरू केल्लो, २०१८ इस्वेंत अखील भारतीय मट्टार तेंय दोन लिपिंनी स्पर्धो चलयलो. थोडे फिर्गज पत्रांनी सयत पर्गटून येंवची योग्यता नातल्यांनी बर्पां धाडलीं. बर्पांक जी योग्यता आसली त्या प्रकार मापणी जाली. जीकल्लीं जिकलीं, सलवल्लीं थोडीं ’नाचुंक कळीत नातल्ल्यांनी आंगण वांकडें’ म्हणून दुर्सोंक धरलें शिवाय अपूण कसो सलवलों? हेरांचें बरवप कशें आसा म्हळ्ळें वाचुंक सयत प्रेतन केलें ना.
कोंकणिंत ’साहितीक स्पर्दे’ नांवार थोडीं खेळखुळां जातात. इनामां दीजय म्हणोन लाद्रू/पेद्रूक इनामां दितात. असल्या स्पर्ध्यांक वोरयणार सयत तेच लाद्रू/पेद्रू कासताचे. हांकां स्वतां साहितीक प्रजनाय ना, ती कसली म्हळ्ळें जाणा जावंकयी नाका. आनी हेच लाद्रू/पेद्रूक कांय एका साहितीक स्पर्ध्यांत इनाम लाभलें तर जालें. उपरांत तो हेविवेयट साहिती म्हण अपणाक अपूण चिंता आनी पात्येता. उपरांत ताचो बूक पर्गटून आयलो तर संसारान वोमतें पडोन नमान करिजाय म्हळ्ळे होर्भोस वेगळे. हे साहिती न्हय, खरें सांगचें तर ’गाद्यांनी बेर्चप्प जांवची योग्यता आसचे’. ताच्याकी कितेंच चडीत अपेक्षा तांचेथावन केल्लेपरीं ना.
एक उदेता सवाल हें. साहितीक स्पर्ध्याक हांव एक बरवपी जावन कसली तयाराय करिजाय?
एक काळ आसलो, एक स्पर्ध्याक कितलेशेकी स्पर्धीक अपलीं बर्पां धाडताले. पूण आतां स्पर्धे चडल्यात देकून स्पर्धिकांचो संको देंवला. तशेंच स्पर्धिकांची मनोगत सयत देंवल्या. वीपऱ्यास म्हळ्यार स्पर्धो चलयतेल्यांनी सयत आपली मुळावी जवाभारी स्वार्थाक आडोव घाल्या. हें मारेकार; जशें आयच्या काळार पुरसकार आसचेपरीं. पत्राचें धोरण म्हळ्ळें अन्येक मक्कर कोंकणी साहित्याक पोकोळ कर्ता. पूण नीदल्ल्यांक जागव्येता पूण निदेचो वेस पांगुरलेल्यांक न्हय.
सिंतिमेंत वेगळें आनी साहीत वेगळें. खंच्याय भासेंतलें साहीत सिंतिमेंतांत बाळवना म्हणतच ’हेरांक आवकास’ म्हळ्ळें पिसांट सिंतिमेंत कित्याक? स्पर्दो एक उग्त्या मयदानाचेर धांवणी. जी तांक ज्या बर्पाक (बर्पीक न्हय) आसा, तें बरप जिकुंक फावो. ज्यें बरप योग्य ना (खंच्याय कारणांक लागून) तें पयलेंच खचऱ्या डब्ब्याक चेपचेंच सूक्त. हांगासर ह्ये पावटीं जीकल्लोच सासणाक जिक्ता म्हणून न्हय. माल्गडो काणियेगार एडी नेट्टो लांब काळ पऱ्यांत साहितीक स्पर्ध्यांत वांटो घेतालो. तो खुद्द मिलिटरिंत वावर केल्लो शिश्तेचो मनीस जाल्ल्यान ’स्पर्धो’ म्हळ्ळ्या सब्धाचो अर्थ समजल्लो.
साहितीक स्पर्धो आनी ताच्यो रेग्रो अपणान मांदून घेंवचेतसल्यो तर हरेकल्यान तांतूं वांटो घेंवच्यांत चूक ना म्हळ्ळी म्हजी अभिपराय. कसल्याय काराणांक लागून अपणाक भाग घेवंक नाका म्हण दिसलें तर तें कसल्याच सिंतिमेंताक लागून न्हय.
कोंकणीक स्पर्धो गर्जेचो, जिकचो शिवाय सलवंवचो न्हय. वयर येंवचो शिवाय हेरांक सकला लोटचो न्हय. आनी हें साहितीक प्रजना आसच्यांक बरे रितीन समजोंचें सत जावनासा. बाकिचें सर्व कसतळ.
- वल्ली क्वाड्रस [जनेर, २०१९]
