[संपादकीय - २४] नीद, मनीस आनी जिवीत
'Sleep is the golden chain that binds health and our bodies together' अशें म्हणता नामणेचो इंगलीश नाटकिसत, बरयणार तोमस डेक्कर. हीं वैचारीक उत्रां जालीं तर, 'Sleep is the best meditation' अशें म्हणता धार्मीक दलाय लामा. हीं आध्यात्मीक उत्रां तर नामणेचो मनशाशासतिराचो तजन अबरहाम मासलो म्हणता ’खंच्याय मनशाक पयलें जाय कुडिच्यो गर्जो, म्हणजे खावंक, पियेवंक आनी विशेव (नीद)’. ज्या मनशाक जेदनां ह्यो गर्जो तिर्सनांत तर ताच्यान कितेंच करुंक साध्य ना.
मनशाक ह्या संसारांत जियेवंक कितें गर्जेचें म्हळ्ळें सवाल केलें तर, ताची जबाब आसुयेता; सेंवचें वारें, पियेंवचें उदक आनी खांवचें खाण. जितलें हें गर्जेचेंगी तितलेंच नीदयी गर्जेची. सभार देशांनी अजून सयत कयद्यांक सार्की नीद दीनासताना धोसून सजा दिंवचें कानून आसा. मनीस सयत मिनत कर्ता, वांवट काडता अपल्या असती-बदकाक पुंजावंक पूण जेदनां ताका नीद म्हळ्ळी लाभाना तर तो वेगिंच अपली भलायकी होगडावंक पावता.
अजीक कांय पंचवीस वर्साधीं मुंबयांत हांव काम करून आसलेवेळार म्हजो पाग देड हजार रुपय. एका सकाळीं सात वोरां थावन सांजेर तीन वोरा पऱ्यांत शिकंवचें काम तें. म्हज्यो मुळावो गर्जो संपवंक त्या देड हजारांनी सर्व रितिचो आटोव करून हरेका दिसा एकेका पयशाक खर्चिताना सयत दोदोन पावटीं चिंतची परिगत. तेदनां म्हाका एक आवकास हांवें शिकंवच्या संस्थ्यान दिल्लो म्हळ्यार, जरतर हांव रातीं नोव वोरां पऱ्यांत काम करुंक सक्तां तर म्हाका अन्येक हजार रुपय सांभाळ मेळतलो म्हणून. म्हळ्यार सकाळीं सात थावन सांजेर नोव वोरां म्हणासर काम. हांवें रांवच्या कोट्रेथावन हांवें काम कर्च्या जाग्याक येवंक चडुणें देड वोराचें पयण आसलें. दनपारां एक थावन तीन वोर म्हणासर म्हाका दोन वोरांचो सुशेग आसलो. एक वोर जेवणाचो तर अन्येक वोर हांवें मागून घेतल्लो.
मुंबयांत म्हजेसवें शिकोन आसल्लो, हांवें शिकंवचा संस्थ्याच्या बगलेन वसती कर्तालो नीलय पटेल म्हळ्ळो गुजराथी केनडा वेच्यार आसलो, आनी ताच्या तोंडाचें प्लासटीक सर्जरी करून तो ताच्या घराच आसलो देकून ताणें म्हाका सदांय दोन वोरां शिकंवचें काम दिल्लें. पूण हांवें ताचेलागीं केल्लो सोल्लो जावनासलो; ’हांव तुका एक वोर मात्र शिकवंक सक्तां, पूण म्हाका फीस जावन तूं एक वोर तुमगेर निदुंक सोड’, विचित्र फीस ते. ताकाय संतोस आनी म्हाकाय एक वोराची नीद मेळ्ळी म्हळ्ळो संतोस.
हरेक मनीस कितें ना कितें काम करून आपलें तशेंच आपलें कुटम चलयता. तेदनांय ताची मुळावी गर्ज पयली कुडिची जावनासता. देकून गर्जेतेकीद आशा कर्ची स्वाभावीक. पूण केदनां ती ’गर्जेची गड’ समजुंची सकत नासताना ’आशा’ आसची ’अबलेस’ जाताना चडीत कमायजय, चडीत पुंजायकय म्हळ्ळीं ’दुराशी’ चिंत्नां मतिंत येताना सुरू जाता धांवणी, जी एका वेगळ्याच दिशेंत. थंयच मनीस विसर्ता ’बरें खंचें आनी वायट खंचें’. कित्याक म्हळ्यार ताचो शेवोट फकत कमांवचो, पुंजांवचो शिवाय त्ये पासत ताणें गुड्डांवची वाट ताच्या नद्रेक पडाना, पडल्यारयी ताची ’नैतीक दीश्ट’ पयलें गयरी जाल्ली उपरांत कुड्डी जाता. देकून अपल्या पुंजावणेक लागून तो अपल्या पेल्यांचें लुटुंकयी पाटीं सराना. आपल्या सुकाळ निदेक लागून तो हेरांची नीद फार्ता आनी एका ना एका दिसा तो अपलीच नीद होगडांवन घेवंक पावता.
संसारी धन कमांवच्या धांवणेंत मनीस अपली नीद सयत होगडावंक पावला. दीस-रात म्हळ्ळें लेकिनासताना ताणें आज धन-दिर्वें कमायलां पूण ताच्या अंतरात्म व कोशेडदांत तो जाणा अपणान खंयसरकी कोणाककी लुटून खेलां. देकून अपली सुशेगाची नीद सयत ताका सार्की लाभानासताना आमाल पियोण्याचो वा निदेच्या गुळियांचो गुलाम जाता. मोल/दर (Cost) आनी किम्मत( Value) म्हळ्ळे दोन महत्वाचे सब्ध. मोल/दर म्हळ्यार ज्ये कितें आमी दितांव, किम्मत म्हळ्यार ज्ये कितें तांतूं आमकां मेळता. आतां सवाल हें; ज्ये कितें आमकां मेळता व मेळ्ळां, ताका आमी दिल्लें मोल कितलें वाजबी?
हें सवाल हेरांक न्हय, अपणाक विचारलें तर गमतेलें.
नतलांचें फेसताचो संभ्रम सुरू जाला. ज्या संभ्रमांत आज हांव आनी सगळो संसार ’धाकवपांत’ वेसत जाला, ताच्या मुळाचो नियाळ केलो तर, देवाचो पूत जावनयी तो गत आधार नातल्ल्या पर्की गांवांत एका खावणेंत जल्मलो, गरीबांच्या गरीबांपरीं. वीपऱ्यास म्हळ्यार इतलें सर्व जाणा आसूनयी आमीं आमचेमधें गरीब कोण, निर्गतीक कोण म्हळ्ळें चिंतुंक सकोंक नांव. गरीब फकत दुडवांत न्हय, मनशापणांत, मोग-मयपासांत, आपलेपणांत, नयतिकतेंत. चिंतुंक कोणाक वेळ आसा न्हय? कित्याक म्हळ्यार आमी दोळे उघडून निदोन आसांव.
पूण ह्या वर्साच्या नतालांच्या फेसतांत आमचो कितलोय संभ्रम आसुंदी, पूण एक घडियेचो नियाळ आमी आमचे सकला पळेव्यांगी?
- वल्ली क्वाड्रस [डिसेंबर २०१८]
