Picture

Bhasenchi choritra vachtana krist purv 8000 isvent kaim 20,000 bhaso ulomvcho lok somsarant aslo mholl'llem kollon yeta. Az to sonko demvon 6900 zala. Mhollear dis gel'leporinch bhasoi allvon vochonk lagleat. Somsarant logbog chouda disamni ek bhas allvon veta. Oxench mukharun gelem tor mukhlea xekddeant choddunnem sat hozar bhaso allvon vechear asat.

Ailevar The People's Linguistic Survey of India (PLSI) hannim sorve korun porgott‌l'leprokar, bharotant kaim 780 promuk bhaso uloitat, ani pattlea 50 vorsamni kaim 250 bhaso allvon geleat. Sod'deak 780 bhaso kaim 86 vevegllea lipimni lok vapar korta. Hantlea 120 bhasank matr promuk bhaso mhonn manyota labhlea, bakicheo bhaso uloitolea lokancho sonko 10,000 dekun teo bhaso soit disan‌dis allvon vetat mhonnun hem lekon sangta.

Bhasek sambhallun dourchem teatea kallar jietelea lokachi zovabhdari. Eka zonangathaun dusre zonangak hi bhas zogasannen hotantor korunk asa ani bhasechem mohotv soit somzaunko asa, pallunk asa. Tednam matr ek bhas jivall urta. Zagotikoronn eka vatten somsarachea sorv raxttranchea sorv bhasenchea lokak probhavit korunk soklam mholl'llem khorem sot. Dekun hacho probhavo thoddea bhasencher podd‌l'lem novem nhoi. Zagotik sthorar soit latem (leattin) bhas zamv, oramayik bhas zamv, hibru bhas zamv ulomvche bhovo unnem va nanch mhonnyeta. Paxchaty sahitachi sur‍vat zal'lich kopttik lipint mholl'lle purave vachunk melltat punn az kopttik lipi vachtole nant dekun hea lipicher hondvon aschi bhas soit opxich allvon gelea.

Bharotacheo thoddeo bhaso uloiteleancho sonko disan‌dis unno zaun yeta; santoli (0.63%), kaxmiri (0.54%), nepali (0.28%), konkonni (0.24%), ddogri (0.22%), moitoi (0.14%), boddo (0.13%) ani somskrit (0.11%)..

Ailevar porgott zal'lea kannismarichea onkeaprokar bharotant sobhar bhaso uloitoleancho sonko demvon aila, ani tantum konkonni bhas‌yi ek zaunasa mholl'llem bhovo niraxechi gozal. Zagotikoronn khonddit zaun hachem mull karonn mholl'lli zovab yunivorsol punn amchea dexak motint dhorun sangchem tor xhohorikoronn ek promuk karonn. Ho onyek fuddlo vhodd somosso omi fudd korunk asa. Xikpak, vhokhtak, va her mullaveo souloteo nastana choddaut lok xheramni vosti korunk lagla. Xetam-bhattamni kam' korcho lok disan‌dis unno zaun aila. Zage-xetam-bhattam ponngil poddleant ani tantum zhoddam-boleamni jieunko korunk suru kelam. Ran monzateo soit az‌kal holl'llemni demvonk lagleat mhonntana az holl'llemni vosti korunk konnak‌ch mon na zalam. Dekun thoddim opli ast vikun xheramni flettamni vosti korunk dhorlam. Xheramni vhapar zamvchi bhas choddtavo zaun veglli xivai auy‌bhas‌ch zaizoi mhonnun na.

Onyek karonn; aichea tantrik kallar auy‌bhasent fuddar titlo ujvol na. Punn zagotik bhas xiklear fuddarak eka nhoi eka riticho faido toxench aukas labhtat mholl'llem sot.

Bhas khonchyai lokachem ostitv, bhas tancho svabhiman, lok dispoddtea vaparak veveglleo bhaso xikta punn apli auy‌bhasecho husko ani mog taka sohoz zaun asta. Oxem astana konkonni bhas allvon vechim khunnam dison yemvchem kitlem marekar mholl'llem poilem soval ami amkam korchi gorz asa. Auy‌bhasent uloyil'leant kitem faido mholl'llem soval kortele, aplea auy‌bhasent uloinat‌l'leant kitem luksann mholl'llem chintunk vochanant.

Ek bhas sambhallchi zovabhdari konnachi? ek bhas tea bhaxikank dispoddto gras haddun dita? eka bhaxenimtim fuddar bhandunk sadhy asa? bhas jivall uromvchedixen songhotton, khasgi/sorkari somsthe, potram, vachpi, boroinnar, songit‌kar, kolakar, vauraddi hanchi zovabhdari kosoli mholl'lle chintpacher omi attovo korchi bhovo gorz asa punn koxem? heach vicharancher he thodde vad manddunk axetam;

1. Svikar‌ponnachem (Accommodative) chintap ubhzamvchi gorz.

Konkonni bhas panch lipimni chear rajeamni ulomvchi bhas mhonntoch, konkonni bhas fokot gõychi bhas mhonn lekchem nhoi. Zoxem eka mattovak chear khambe chear pontank ghott korunk upkartat toxem. Hantum khonchoi ek khambo gorjebhailo mhonn kelem tor tacho probhavo sogllea mattvacher poddta. Az inglix bhax fokot londdonachi matr mholl'llea vadant orth na. Toxench konkonni mhollear chear rajeache, panch lipianche, pon'nasam voir bolinche soglle konkonni mhonn ami chintizai xivai lipi/zat/kulli/boli/zonangachim nibam divun vivingodd kelear hacho porinnam' konkonni bhaxechea vaddaullecher poddta.

Punn durbhag‌ponnan hokigotent hem ghoddana, sahit okaddemichi komitti polleya, hantum moharaxttro/mumboichim eklim-i nant. Sahitik okaddemichem pranti-i doftor mumboyant ason‌yi, thoimsor zamvchea konkonni sahitik kar‍yamni mumboi thaun konnak‌yi protinidhitv‌yi na apounnem-i na mholl'llem sot oddhuk lagot. Hangasor konkonni mhollear fokot goyam matr mholl'llem chintap dison yeta. Konkonni gõychi raz‌bhas vhoi. Punn kerollantli, mongllurantli, malvannantli, mumboyantli konkonni kitem pordexeanchi?

2. Songhottonamni dixttavo (Visionary) aschea zoktea mukhelicheanchi gorz.

Konkonni bhaxechi, sahiteachi, lekhokanchi, songhottonanchi purti vollok ascheamni songhottonamni mukhelponn ghemvchi gorz asa. Durbhag‌ponnan az sahit-bhasechi zamv sahiti-vauraddeanchi vollok naschech khasgi/sorkari songhottonanchem mukhelponn ghetat. Tancho mohotv khonchea flaittacher vechem, khonchea hottelant ramvchem, konn mukel soiro, khoincho menu mholl'lleacher choddit xivai, konkonni vaur korteleanchi vollok zamv, tosoleank sodhchi urbha zamv bhilkul na. Tankam labhchea thoddea vorsamni zatatitlem komaizoi (namv, duddu, voxilai va her) mholl'llo horbhos konkonni bhasek‌k lachar korta mholl'llem tanchea motik gel'lench na.

3. Hoveasi vorgachi dhadd

hem sod'deak konkonni bhaxechea ekeka xetak pokoll korunk soklam. Hoveasi boroupi, hoveasi nattokist, hoveasi gaupi, hoveasi songhottok, hoveasi filmam, nattokam, potram. Hangasor mouleadharit, noitik zovabhdarecho kuskutt sar soit nastana okhkhea konkonni vortulak lachar korta. Hench hoveasi chintap mukharun tosoleank‌ch puroskar, tosoleank‌ch proxosthi mhonntana bakichem tuminch voraun polleya. Vichar kortolo lok na tor hich ovostha.

4. Sailo (Silo) chintop

konkonnik dhoschi bhovo marekar pidda hi. Vekti, songhottonam choddunnem sogllim fokot ubhim (Vertical) chintpachim; aminch vhodd, aminch ek. Osoleank hanche bhomvarim kitem ghoddta mholl'lli khobor‌ch na, asokt‌yi na, chintop‌yi na. Punn dixttavo asche vekti va songhottonam ubhim matr nhoi, add Horizontal riticho vaur korta. Tednam matr vhallchea udkaporim chintap soit ekameka paxar zata. Ubhem chintpant fokot tolleachea udkaporim, disan‌dis mhellench zata xivai nitoll nhoi.

5. ’poilem soval’ amkanch koruyam

konkonni bhaxek jivall dourunk konne kitem korizai mholl'llem vichar korcheadhim, hench soval ami amkanch korchi gorz asa. Amkam konkonni bhas kitli mohotvachi? ami konkonni vachtamv? aikotamv? amchea ghoramni konkonni bhaxek pattimbo ditamv? somajechea her xetamni konknnek pattimbo ditamv? zor aminch konkonni bhaxek man diunko sokanamv tor herank bott zokunk amkam kosolench hokk na.

Konkonni bhas allvon veteli mholl'llem rudan kaim mhojea sahitik bhurgeaponnar thaun aikun ailam. Punn az pason konkonni bhas jivall asa, oxem mhonntoch fuddlea disamni soit ti jivont urtoli mhonnun hat bhandun boschem bhilkul nhoi. Az konkonni amchea tabent asa dekun ti bhas rakun vorchi zovabhdari amchi. Dekun ami ekekleani amchea tankibhitorlo vaur korchi gorz asa.

Konkonni Bhas Allvon Vochanaxem Konne Kosolo Patr Gheuyet?

1. Lokancho patr: konkonni bhas amchi khas‌bhas dekun amchea dispoddtea jinnyent konkonni bhaxek choddit mohotv diunko zai. Zoxem konkonni bhaxent uloi, konkonni potram, buk vachun, songit, kola, vaurak pattimbo dimvcho amcho kaido toxench svabhimani soval mholl'llem mandun ghemvchem. Iskolamni amchea bhurgeank konkonni xikaxem pollemvchem, va tea aukasak iskolachea vhoddilank magchem. Dharmik ritirivazo konkonni bhaxent cholunk magchem. Konkonni amchi osmitai zal'lean ami amchi osmitai hogddamvchi nhoi. Dekun amchea firgojemni konkonni misank choddit pramukhyota labhaxem korchem ani tantum choddit lokamni vantteli zaixem korchem.

2. Konkonni songhottonam: konkonni lokachi obhiruch choddomvcho kaido tumcho dekun poilem tumi dekhibhorit korni korchi. Tuminch konkonni bhas nennasun, konkonni bhaxek pattimbo dinastana lokak prerit korunk vochanakat. Tumi songhottok xivai addolltedar nhoi, dekun herancher thapunk vecheadhim poilem svotam pallunk xika. Jednam dekhibhorit mukheli songhottok zaun astat tednam lok soit opsoch pattimbo ditolo. Thodde bhovo gorjeche hixare;

2.1. Muklea pillgek lagim gheya - choddaut zaun satth sot'tor prai mikvol'le songhottonamni mukhelponn ghetat ani yuvozonnank lagim yeunko soddinant. Hamnni sangchem ek ani korchem boltench. Hantum tosolim songhottonam matr nhoi, konkonninch lachar korta. Vorsak ek pauttim talent spordho korn tumi angounn tirsoli mholl'llem chintat. Tumkam konkonni mhollear fokot vedikar‍yim mholl'llem soddn her kitench kollit na. Bhurgim/yuvozonnanchea talentank mukar haddunk ek vedi korchevixim kamasallam, torbhete xibhiram manddun haddchim, novea vachpeank, novea boroupeank, novea vauraddink toyar korchi zovabhdari tumchi mholl'llem somzon gheya.

2.2. Her songhottonanchea vauracher tumchi nodor asundi - tumchench gumott tumi vhazoinakat. Konkonni chear rajeamni asa, tor her rajeamni kosolim songhottonam kosolim kamam korun asa mholl'llem tumchea gomonak aschem va tea dixen mettam kaddchim bhovo gorjechim.

2.3. Myujikol cher chintpathaun bhair yeya - tuminch thodde, tumkanch dhumpoitele thodde mellun, tumi kel'lench konkonni mholl'lli organtt chintop sodda. Konkonni zor az itli lachar zalea tor tumchea osolea chintpanimtim mholl'llem somzun gheya.

2.4. Tumi eka pranteache, dekun tumchea pranteant konkonnichea vevegllea xetamni vaur kel'le, kortele toxench korunk urbha-mon ascheamvixim tumkam mahet aschi bhovo gorjechi. Oxem tumi ekeka xetank thenko labhchedixen vaur korchi gorz asa. Konknnechea vevegllea xetamni porzoll‌l'lea neketranchea sadhonacher obhiman pamvchi gorz asa, toxench osoleanchim sadhonam herank prerit zamvcheporim korchi zovabhdari amchi. Zamv tim sadhonam gõyant zal'lim, zamv kochchinant, zamv mumboyant vo zamv mongllurant punn konkonnichi sadhonam zal'lean taka zokto man dimvchi gorz asa. Konkonni obhianam aichea kallar bhovo gorjechim.

3. Vrit'tiporota (Professionalism): hoveas boro, punn hoveas vrit'tiporota nhoi. Dekun konknnechea vevegllea xetamni cholcho vaur somokallin her bhaxechea vaurasovem tulon kora xivai hoveasak mohotv dimvchem sodda. Hangosor sintimentam ek, punn gunn‌mott'tt bhovo gorjechem. Moratthi bhaxentlem ’sairatt’ mholl'llem pintur bharotachea kaim sat bhasemni rimek/ddobb zalam mhonntoch moratthi bhaxechi grest‌kai pacharta. Oxem bhaxek grest pacharcho vaur koruyam xivai bhaxechea tonddak kori puschem hoveasi kamam nhoi.

4. Potram: ek bhas jivall dourchedixen potrancho vaur bhovo mohotvacho. Punn durbhag‌ponnan az potrank dixttavoch na. Ekeka potrak ekek kus dista ani konkonni bhaxecho fuddar soddn bakichem sogllem tantum asta. Eka somajik chintop unch ubharunk tumcho vaur asondi xivai somajechea nodren tuminch sokla poddanakat. Az namvak amchelagim firgoz potram asat, punn tea kitlea potramni kosolem mott'tt asa? hea firgoz potramni boroitele kitle somajik portamni boromvchi xeathi asche?

5. Sahiti/boroinnar: hoveasi chintpache bhair yeya, prayek, sintimentank, bholaikek nibam korn puroskar, proxosteche amvdde korchem rauya, sahitak prai na, kuddik prai asot, dekun tumchem sahit progotixil zaun udeun yemvdi, vellak sori zaun tumchea borpamni bodlaunn hadda xivai totvamni nhoi. Somajik mouleam tumchea borpamni disondi, ekamekachi patt khorpunchem rauya. Fottkirem sahit khonchyai bhaxek nitrann korta. Tumchem sahit‌ch ulomvdi. Ani her somokallin bhaxemsomor tumchem sahit khoim asa mholl'llem poilem voraun polleya. Doikorun heranchem vacha.

6. Sorkari somstho: konkonni bhaxechea fuddaravixim tumkam dixttavo aschi bhovo chodd gorz asa. Tumcho vaur fokot vedikar‍yamni ani khobrepotranchea vordek simit zaunko nhozo. Kvalitti ani kvanttitti don veveglle sobdh. Dekun tumi kitlim kar‍yim kelim mholl'lleacher vichar korcheaki, kitlea gunnomott'ttachim karyim kelim mholl'llem chintop bhovo gorjechem. Konkonni bhaxek pattimbo labhchea horeka xetamni tumi vichar‌satim, kamasallam korchim gorjechim, ani tumchelagim nirdixtt ek kamasuchi (projektt) ason, zokteank to vaur dimvchi gorz asa. Konkonni bhaxent soglleanchem meter‌ponn gorjechem dekun tem meter‌ponnachi zovabhdari tumchelagim asa dekun tumchi vaur dekhibhorit zamvcho bhovo gorjecho xivai dhakoupacho nhoi.

Okhericho Xoro: George Bernadd Shaw mhonnta" We understand the beauty of our mother tongue when we are abroad". Ani hinch utram mhozo khoro onbhou mhonnyet. Ojik sotra vorsadhim kuveyttant toxench Gulf-ant aslevellar parkil'lem, konkonni bhaxechi vodd lokanthoim asli ani kuveyttant ghodd‌l'li konkonni obhian somitik lokacho pattimbo labh‌l'lo. Mumboyant soit konkonni bhaxechi vodd thoddemott'ttak tor‌yi asa mhonnyet. Punn amchea mam-i‌gamvant ti matxi xellel'leporim dista. Konkonni bhaxek allvon vochanaxem korcheant ami kar‍yant survat korchi gorz asa. Ekvottit vaurachim karonnam sodhun lokak ekvottit korchi xeathi ascheank meter korizai xivai nibam sodhun vingodd korchem nhoi. Amchemukar ubhem aschem hem ek vhodd xort ami karyorupar jeariek haddunk zai xivai fokot uloupant kitench bodlap ghoddana. Ani hi survat ami sorvamni mellon korchi bhovo chodd gorz osa.

- Valley Quadros (September 2018)

(2018 August 27 tariker Karnataka Konkani Sahitya Okaddemin Mongllurantlea Townhall-ant asa kel'lea ’Konkonni Manyota Divos 2018’ chea poilea vichar‌sateacher sador kel'lo Probondh)