संपादकीय - १९. हासतेल्यांचे दांत दिसतात
अजीक कांय पांचतीस वर्साधली संगत ही, म्हणजे म्हज्या भुर्ग्यपणाची. इसकोलाच्या रजेच्या दिसांनी हांव पांगळाच्या म्हज्या अकयगेर वेतालों. अजेकार घाटाच्या मुळाची फिर्गज देकून गादे/बेटां, तोटांचो जागो आनी पांगळांत घरान घर मोगऱ्याकळे फुल्ताले. देकून केदनांय हांव बस्सार पांगळा गेल्लेवेळार म्हज्या आकयन विचार्चें आसलें, "पुता, तुमचे तेवशिलो दोर भोव बरो आसता, देकून येताना इल्लो दोर पुणीं हाडतोय न्हय?". केंळब्याचो दोर चिरून वोवळी करून, त्या दोरांत फुलां (मोगऱ्यां/आबोलीं) गुंतालीं.
अनी हांव तिका पोक्रिपणार जवाब दितालों; "शी... म्हाका लज दिसता आकय, हांवें बस्सांनी दोर व्हर्चें पळेल्लीं हासतीत". आयकून अपलेसतकीं हासची आकय जवाब दिताली; "हासतेल्यांक हासुंक सोड पुता, हासतेल्यांचे दांत दिसतात."
सकाळीं ऊटल्लेंच घर्चीं सर्वां एकटांय जावन मोगऱ्या कळे काडून उपरांत ते कळे गुंतुंक आसलीं. म्हाका फुलां गुंतुंक आकयन शिकयिल्लें तरयी, हांवें गुंतल्लीं फुलां पळेवन हेर भुर्गीं हासतालीं देकून हांवें फुलां गुंतचिंच रावयलीं. एक पावटीं आकयन म्हाका त्ये विशीं विचार्ताना तिका म्हजी जाप जावनासली; "आकय, हांवें गुंतल्लीं फुलां पळेवन हासतात देकून हांव तीं गुंतुंक व्हचाना", आनी तेदनांय म्हज्या आकयन दिंवची जवाब जावनासली; "पुता हासतेल्यांचे दांत दिसतात, तीं हासुंदी आनी तूं शिकून राव आनी कामां करीत राव"
हें हांगासर कित्याक हांगासर प्रमूक म्हळ्यार, अजीक पंद्रा वर्साधीं कुवेयटांत हांव वावर कर्न आसचेवेळार सयत म्हज्या मतिंत एक नवीच पिसाय उदेल्ली. आमी कित्याक घरान घर वचून कोंकणी लोकाक मेळून, कोंकणी पत्रांक पाटिंभो दीवनजो? पत्रांक पाटिंभो आनी कोंकणीक तेंको इतलेंच प्रामाणीक चिंताप मतिंत आसलें शिवाय, तांतूं कांय दोन-तीन कासांचो स्व-फायदो मतिंत चिंतल्लेंच ना. हें कांय म्हाका नवें न्हय, हाच्याकी पयलें, पत्रांक पाटिंबो विचारून फिर्गजेच्या, वाराड्याच्या घरान घर, आनी पेंटेच्या आंगडे आंगडेंनी वचून पत्रांक पाटिंभो विचारून वावर केल्लो. थोडेपावटीं आंगडिगारांनी जाहीराताचो अयवज दीवंक नेगार केल्लेवेळार अपल्या बोल्सांतलेच पयशे तांकां दिल्यात म्हळ्ळें म्हजेपरिंच बोल्सांतलो दुडू घाल्ल्या थोड्यांक तरयी कळीत आसा. पूण हें काम तितलें सलीसायेचें न्हय, हांगासरयी ’हासतेलीं असात, फायदो नासताना कोंगणो व्हाळोन वचाना म्हणून पाटल्यान खेंडचिंय आसात, तितलेंच न्हय, पत्राची वर्गणी जमवन पत्रच बंध केल्लेय जायते दाकले आसात म्हणतच, हें काम तितलें सलीसायेचें न्हय म्हळ्ळें हांव जाणासलों. पूण पिसाय ती पिसायच, म्हजेपरिंच चिंतेल्या हेर धा-भारा जणांक आपवन, एका नम्यारल्ल्या दिसा आमी ’कोंकणी अभियान समिती’ घडलीच, आनी काम सुरू केलेंच.
२००४ इस्वेंत सुरू जाल्लें ’कोंकणी अभियान’, २००५ इस्वेंत मातशे व्हड रुपान बदल्लें; कुवेयटांतलो लोकामोगाळ कोंकणी पादऱ्याब मा|मेलवीन डी’कुन्हा ह्या अभियानांत हाजर आसलो आनी ताणीं हें अभियान उग्तावण करून म्हळें; ’वल्ली, हांवयी भास दितां, कुवेयटांत आसच्या सर्व कोपेलां/इगर्जेंनी सयत कोंकणी मीस सुरू कर्तलों’, अनी ताणीं तशें केलेंच देकून आज सयत साल्मिया, अह्मदी कोपेलां/इगर्जेंनी कोंकणी मीस चल्ता, इतलेंच न्हय, कोंकणी मिसांक चड लोक येता म्हळ्ळें सत.
वर्सान वरस हें अभियान मुखारून वचुंक जाय म्हळ्ळे हटान २००६ इस्वेंत आमी कोंकणी बूक, पत्रां, कोवळ्यो घेवून परत लोकालागीं गेल्यांव आनी सत सांगचें तर, कोणेंय एकल्या कोंकणी मनशान आमकां तिरसकार करुंक ना, पर्गांवांत आसूनयी, अपल्या मांयगांवचा सयऱ्यांक कोंकणी पत्रां पावयजय म्हळ्ळे इराद्यान पाटिंभो दिला.
उपरांत सुमार धा-भारा वर्सां उतरलीं, पयणारी हांव देश भंवलों आनी आतां मुंबयांत आसचेवेळार, पंद्रा वर्साधली म्हजी पिसायेक परत जिवाळ कर्चेविश्यांत मित्र हिलरी डी’सिलवान उल्लेक केलो मात्र न्हय, आमी कित्याक मुंबयांत सयत असलें अभियान करिनाये म्हणून सवाल केलें. हांवें ताका इतलेंच सांगलें;
"आमचें कोंकणी संयब असकत, आमी जिकचा घोड्यापाटल्यान मात्र धांवुंक सक्तांव, आनी नवें चिंतुंक वा नवें करुंक आमच्या तकलेंत शेण भरलां"
पूण ताच्या प्रामाणीक सवालाक पाटिंबो दिवंक म्हाका जाय आसलो. आनी आबळे मुंबयांत ’कोंकणी अभियान समिती’ घडची तयाराय जाली. समिती घडली म्हणून कांय उद्दार जालें म्हळ्ळो अर्थ न्हय. तें सर्वां जाणांत, आयचो काळ आनी पंद्रा वर्साधलो काळ वेवेगळो, आज कोणायलागीं वेळ ना, वासचें सोड, चिंतुंक वेळ ना, आयकुंक वेळ ना; आसचो वेळ मुंबयचा गडदेच्या/आवाजांच्या गांवांनी कयद जाला, थोडीं ’मोंती फेसताक लोकाक जेवण वाडचेंच कोंकणी सेवा’ म्हण चिंतात तर, कोणाक कोंकणी सेवा म्हळ्यार इगर्जेच्या मिसांनी वाचपां वासचीं आनी कांतारां गांवचीं मात्र. आनी कोणाक कोंकणी वावर म्हळ्यार कोणेंगी एकटांय केल्ल्या दुडवांत वेदिकाऱ्यीं कर्चीं, आनी बस्सां-टेंपो करून लोकांक वोडन हाडचें, तांकां वाडचें - इतलेंच. आनी कोणाक ’नाटक/फिल्मांच्य टिकेट्यो विखचें’ सत सांग्तां, हाच्याकी चडतीक कितेंय आसा तर ’रेतिरो/नोवेनां’ आनी केदिंच बदलनातलें चिंतप. उपरांत अमी धा-पंद्रा-पंचवीस-पन्नास वर्सां थावन अमक्या संघटनाचे अध्यक्ष म्हळ्ळे दांग्रे. अध्यक्ष/हुद्देदार जावन केल्लें तीन कासांचेंय न्हय म्हळ्ळें अडहूक सत तांच्या कट्ट्यांत केदाळा रिग्ता म्हळ्ळें म्हज्या कट्ट्यांत रिगाना.
आसूं, पूण हेरांक दुर्सोन बसल्यार आमचे आनी तांचेमधें कितें फरक? देकून ही सुर्वात आमी करुंक पडल्या, आमी लिपी, बोली, प्रांत्य म्हळ्ळ्या कसल्याय मोडच्या संग्तेंक महत्व दिंवचेपरास, कोंकणी खातीर जोडचें प्रेतन करिजाय म्हळ्ळे इराद्यान समेसत लिपिंच्या पत्रांक पाटिंबो दिंवचें काम हातीं घेतलां, लोकाक कितें जाय, खंच्या पत्रांक पाटिंबो दीवंक तीं आशेतात, तेंच आमी घेतांव शिवाय कोणाचेरयी कितेंच थापुंक व्हचानांव. कोण कितेंय सांगुंदीत वा हासुंदीत, हासतेल्यांचे दांत दिसतात म्हळ्ळेपरीं, आमी आमचो शेवोट आमचो दिश्टावो शीदा करुयां; कोंकणी उलव्यां, कोंकणी उरव्यां, तेदनां मात्र कोंकणिचें बरें जातेलें.
कितेंय जांव, पूण कोंकणिचें बरेंच जांव,
[सेवक, कोंकणी] - माय २०१८
Sompdoki-i 19: Hasteleanche Dant Distat
