संपदकीय १५: जापी नातल्लीं सवालां
'Life isn't about finding yourself. Life is about creating yourself'. जोर्ज बर्नाड शाचीं उत्रां म्हाका जेदनांय हांव जिण्येच्या मतलबाविशीं समजुंचें प्रेतन कर्तां, तेदनां यादीक येतात. मनश्याच्या जिण्येविशीं जायत्या गिन्यानिंनी जायतेरितीन उचार्णी केल्या, कोणाक जिणी एक सोधनां तर, कोणाक जिणी एक पयण, आनी कोणाक जिणी एक अनिवाऱ्य कर्नी जी जल्मांत आरंब जावन मोर्नांत अखेर जांवची.
हीं भवतीक संसाराचीं उत्रां तर, तात्वीक रितीन जिवीत तें न्हय ज्यें अमी ह्या संसारांत जियेंवचें, बगर जिवीत हें; ह्या संसाराक येवन आमी केल्लें बरें/वायट. ह्या अर्थान मनशाचें जिवीत सुरू जांवचेंच एक मनीस हो संसार सोडून गेल्लेवेळार. हांव कांय मेल्ल्यांची वा अत्म्यांची काणी हांगासर उचारिना. बगार अन्येका उत्रान ’मनश्याची कर्निंच’ मनश्याचें जिणें. देकून आज सयत आमचेमधें कुडिंत जिवंत नासच्यांनी केल्लीं बरीं/वायट कामांच आज सयत जिवंत असात. भवतीक आनी तात्वीक संसार कितले वेवेगळे न्हय? एका संसारांत दुस्रो संसार पोकोळ दिसता, जसो भवतीक संसारांत ’तात्वीक संसार’ म्हळ्ळोच ना, तशेंच तात्वीक संसारांत ’भवतीक संसाराक मोल ना’.
मनीस जेराल रितीन शेंभोर वर्सांचें आवक घेवन ह्या संसाराक येता, कोण वेगीं अनी कोण लांब आवदेपऱ्यांत जियेता. ह्या मटवी-लांभ आवदेंत अपल्या काळजा-मनाची पिसाय तो कर्ता/आधार्ता. जांव कलाकार जावन, जांव संगीतकार जावन, जांव साहीतकार जावन व हेर रितीन. होलंड (नेदरलेंड) देशांत जियेल्लो विन्सेंट व्यान गोव ३७ वर्सां ह्या संसारांत जियेलो, अमेरिकाची कवयत्री सिलविया प्लात ३१ वर्सां ह्या संसारांत जियेली, भारताचो कवी रबींद्रनाथ टागोर ८० वर्सां जियेलो, आफ्रिकाचो मुखेली नेल्सन मंडेला ९५ वर्सां जियेलो. जीन काल्मेंट म्हळ्ळी फ्रान्स देशांत १२२ वर्सां १६४ दीस जियेली म्हळ्यार पयलें सवाल मतिंत उदेता; कोण ही जीन काल्मेंट?. हें सवाल हांगासर कित्याक महत्वाचें म्हळ्यार; मनशाची जिणी ताणें जियेल्ल्या वर्सांनी न्हय बगार ताणें केल्ल्या कर्मांचेर होंद्वोन आसता. बरें केल्लीं बरेंच सांडून वेतात, खोटें केल्लीं खोटेंच सांडून वेतात.
तर उदेता प्रमूक सवाल; ’आमीं ह्या संसाराक आयिल्लो शेवोट/इरादो कसलो?’. बायबलाच्या ’उत्पत्ती गृंथाचो’ आधार घेंवचो तर, देवान मनशाक तशेंच हेर जिविंक ह्या संसारांत रचलें ह्या संसारांत जियेवंक. पूण मनशाक हेर जिविंचेर राज्वटकी करुंक. भवतीक संसाराच्या अर्थान सांगचें तर, गळसुंक, उपेग करुंक, अपल्या फायद्याक वापरुंक. देकून ’आयलों तशें जियेलों’ म्हळ्ळीच जिणी म्हणून मांदून मनीस जियेता. अपल्याच मतीन ओपून घेतल्ल्या ’सताक’ मांदून, अपल्याच जिण्येन वरून वेल्ल्या वाटेचेर.
समाज शासतिरांत सांगचेपरीं मनीस एक संघजीवी, कोणयी एक्सुरो जावन जियेवंक सकाना, अशें आसताना मनश्याक अपलो-पेलो गर्जेचो, सेजार-समाज गर्जेचो. तेदनांच उदेता ’चालिभरीत चिंतप’, आनी उदेता अपूण, अपणाचो, अपणाखातीर म्हळ्ळो स्वार्थाचो किडो. आनी हेच्च किड्याक लागून समाजेंत जोडचें, मोडचें, तुटंवचें, फुटंवचें.
खंयच्याय देसांतली खंयचीय समाज म्हणतच थंयचर एक सारको मनीस जियेजाय म्हणून ना, एक वरगाचो, एक तत्वाचो, एक धरमाचो, एक विचाराचो मनीस जियेना. तेच्चपरीं त्ये समाजेंत एकेका कालेतिचो, एकेका नमून्याचो जमो उदेता; गायनाची वोड-पिसाय आसच्यांचो, वासच्या-बरंवच्या पिसाय असच्यांचो, लोक-वेद/संसकृतिची पिसाय आसच्यांचो, समाज-सेवा/मुखेल्पणाची वोड आसच्यांचो, धर्म-भक्तेची वोड-पिसाय आसच्यांचो. अशें शैक्षणीक, धार्मीक, साहितीक, वैचारीक, सांसकृतीक, राजकीय शेतां रुतां जातात. आनी एका भलायकेभरीत समाजेक मुकार वरुंक हीं वेवेगळीं शेतां भोव महत्वाचीं तशेंच उपकाराचीं. हांगासर खंचीय समाज फकत एक शेताक पोटलून धरून हेर शेतांची बेपर्वा करून जियेवंक सकाना, जियेता तरयी तसली समाज पिडेसत समाज जावन जियेवंक चड वेळ लाभाना.
आमची कोंकणी समाज ह्या पांवड्यार खंयचर आसा? - हें सवाल आमी हेरांक न्हय, आमकांच विचार्चें भोव गर्जेचें. आमकां समाजेच्या हेर शेतांविशीं कितली माहेत आसा, समजणी आसा, जाण्वाय आसा, गिन्यान आसा?. पारंपरीक जावन आमची समाज चडीत करून ’धारमीक शेतच आमचो संसार’ म्हणून मांदून घेंवचो; देकून आमी दोळे असूनयी कुर्डे, कान आसूनयी केप्पे, तोंड आसूनयी मोने, काळीज आसूनयी येमकुळे, मत आसूनयी भेरे जावन ’जियेल्लिच्च जिणी’ म्हणून आमकांच फटवन जियेवन आसांव. जितलें जाय तितलें ’धार्मीक लेप’ गर्ज आसचेवेळार आमचेर लायतांव आनी अमकांच अमी ’भागेवंत’ म्हणून चिंतून, मांदून, पात्येवन जियेवन आसांव न्हय? ह्या परिगतेंत आमकां अमचेच समाजेंत हेर शेतांचो महत्व कळीत ना वा समजुंकयी नाका, बगार फकत इगर्ज-वांजेल-दोतोर्न-रेतिरेंत आमी वेसत, आनी फेसताचें मुडदोम घेवन वात घेंवचांक सुसत.
ह्या मधें आमची भास, आमची वैचारीक वाडावळ, आमची संसकृती दिसानदीस पोकोळ जावन आसा. विपरयास म्हळ्यार हेर शेतांनी कोणयी वावर कर्ता वा ते चिंताप आसा ते सर्व ’पिशे’ वा ’मोल नातल्ले’, देकून आमी आमचेच्च समाजेंत एक्सुरीं जावन जियेवन आमकांच आमी फटवन जियेवन आसांव. आमकां हेरांच्यो चुकी मेजुंक वेळ आसा पूण आमचेंच ऊण समजुंक तांक ना. देकून आज आमचेंच मोल आमी उग्त्या बजारांत तीन कासांक विकलां, जांव राजकीय शेतांत, जांव हेर शेतांत आमी पोकोळ जावन जियेवन आसांव, न्हेसतांव सूट-बूट तरयी, वैचारीक शेतांत आमी नागडिंच, हफ्त्यांच्यो रेतिरो करतांव तरयी नैतीक शेतांत आमिंच दळडीर जावन जियेवन आसांव म्हळ्यार चूक जांवचिना म्हण चिंतां.
आमी होगडावन घेतल्ल्याचेर चूरचुरे पावतांव पूण आमचेसवें आसचाचें मोल नेणांव. आमकां कोणयी लेकिना म्हळ्ळें रुदान करतांव पूण आमी जावन हेरांक कितलें लेक्तांव म्हणून आमकां केदिंच विचारिनांव. कुंकडान अपल्याच पांयापंदा उसतुंचेपरीं फकत्त ’हांव, म्हजें, म्हाका, म्हजेखातीर’ - होच म्हजो संसार जाला तर, आमची जिणी, आमच्या जिण्येचो उद्देश कसलो म्हळ्ळें सवाल कर्चें भोव गर्जेचें. जिणी लांब न्हय, जिणी गूंड आसुंक जाय. जिणी व्हड न्हय, बगार जिणी हेरांक कांय तरयी उपकाराची जावंक जाय. तेदाळा मात्र आमी एक सब्ध बरयतांव तरयी, त्या सब्धाचें मोल आमचे कोशेडदाक समजतेलें. पूण अपल्या कोशेडदाक वळकुंची श्याथी कितलेश्यांक आसा म्हळ्ळें अन्येक अधुरें सवाल - अधुरेंच सोडतां.
मायामोगान,
- वल्लि क्वाड्रस [नवेंबर, २०१७]
