संपदकीय १२: जिणि, संवॆदन आनी साहित्य
ह्या संसारांत जल्मोन आयिल्ल्या हर्येकाक ’जिणि’ म्हणुन आस्ता, आनी त्या जिणि म्हळ्ळे आव्देंत तो कोणाक परकि/अपलो/पेलो जाता, कांय थोडें हेरांलागिं अभिव्यक्ति करता, कांय इल्लें हेरां थाव्न आय्कता, सम्जता वा शिक्ता. आज्काल हेंच काम मन्शान रच्ल्लें रोबाट सय्त करता देकुन, रोबाट आनी मन्शाक कांय फरक आस्ता? मन्शाक काळिज आसा, बरें/वाय्ट म्हळ्ळें चिंत्चि सकत आसा, आनी काळ्जांत बरें/वायट म्हणुन सांग्चि ऎक बॊब आसा. तर समाजेंत एका साहितिक तशेंच एका मन्शाक तफावत असा?
हर ऎक साहिति ऎक मनिस पुण हर ऎक मनिस साहिति न्हय. तर साहिति म्हळ्यार कोण?
पुण हाच्याधिं साहित म्हळ्यार कितें म्हळ्ळें आमि सम्जुंचि गर्ज. ज्ये कितें बरपानीशिं आसा तें साहित म्हण जाय्ते वाद मांड्तित, हें सत आस्तें तर ’अजंता-एल्लॊराच्यो मोन्यो फात्रा पुत्ळ्यो आज संसाराक कविता जात्योनांत’ न्हय?, तर साहित म्हळ्यार कितें?
ऎक अभिव्यक्ति, जि एका मन्शाच्या सम्जोणेंत वा जाण्वायेंत मिस्ळोन, जेमेंव्च्या समाजेच्या संवॆदनांक स्पंदन कर्चें बरव्प. हें संवॆदन कसलॆंय आस्येता, दया-भिर्मत आस्येता, जाग्वण-तिद्वण आस्येता, ऎक सिद्दांतिक वाट आस्येता वा ऎक वैचारिक दिश्टावो आस्येता, पुण खंच्याय एका साहितिक आसुंक जाय जाल्लि मुळावि अर्हता जाव्नासा; हेरांच्या दुःखिक सम्जुंचें आनी त्या दुःखिक स्पंदन करचें.
आगुस्तो क्यूरिचिं उत्रां यादिक येतात; "Sensitive people suffer more, but they love more and dream more."
संवॆदन्शीलता (Sensitivity) कोणाक अस्कत्काय म्हण दिसुंक पुरो कोणाक हेर कितें. पुण जो कोण संवॆदन्शीलता सांडुन बरय्ता, तो कित्लोय प्रतिभावंत असुंदि, पुण नैतिक संसारांत तो पोकोळ.
ऎक कवि सय्त एका रितिचो साहिति, जेद्नां तो समाजिक स्पंदन करता, समाजिक जवाभ्दारि घेता तेद्ना तो साहिति जाता शिवाय, फकत्त उत्रां गुंतुन कविता सजंव्क जेद्नां हेरांचो मान गळ्सिता तो फकत्त ऎक ’काग्दाचें फुल’ मात्र जाता, फकत्त धाखव्प शिवाय तांतुं कस्लोच्च ’स्वाद/पर्मळ’ म्हळ्ळो आसाना.
कवि केद्नांय वेग्ळोच्च जाव्नास्ता, जम्यांत सय्त तो एक्सुरोच, आनी एक्सुरो जाव्न्यी तो जम्याक देख्ता; "The solitude of the poet is the uniqueness of his experience, and the particularity of his sensitivity and imagination" (कविचें ऎकांत्पण अप्ल्या अन्भॊगाचि एकीन्पण जाव्नासा; तशेंच ताचि संवॆदन्शीलता आनी कल्पनांचि विशॆषता जाव्नासा.) म्हळ्ळिं - ख्यात पॊलिश कवि एम. जास्त्रुनाचिं उत्रां यादिक येतात.
जिण्ये पय्णांत जाय्तें बरें/वायट आमिं पळेतांव, आय्कतांव, अन्भॊग करतांव. थोडें आम्कां गर्जेच्याकी चड सम्जता तर थोडें आम्कां सम्जताना वॆळ उतर्ता. होच्च जिण्येचो मिस्तेर न्हय्गी?.
अजीक कांय पंच्वीस वर्साधिं, मंग्ळुरांत्ल्या सां।लुविस कॊलेजिंत पि.जि.डि.सि.ए (PGDCA) शिकोन, जोक्तें काम मेळ मेळुंक्ना देकुन युरॆका फॊर्ब्स म्हळ्ळ्या एका कंप्णेंत घरान्घर वचुन ’व्याक्यूम क्लीनर’ विख्चें काम धर्लें. म्हाका शिव्मोग्गांत काम करुंक धाड्लो. पेंटेंत्ल्या एका लाड्जांत दिसाक वीस रुपयांचें रूम भाड्याक कर्न राव्लों. काम वेळानुसार जांव्क आस्लें;
सकाळिं सार्के सात वोरांक मीटिंग आस्लें; आनी त्या मिटिंगाक हाजर जाव्न, आज हांव खंच्या गांवाक वेच्यार आसां, कित्लिं मिशिनांचो डेमॊ आसा, कित्लिं मिशिनां विख्चि साध्यता आसा म्हण सांगुंक आसा, तें सर्व आम्चो बॊस अप्ल्या डाय्रिंत बरव्न घेतालो. फकत्त धा मिनुटांचें मिटिंग, उप्रांत आमि एकेक्ले एकेका गांवातेव्शिन भंव्ताल्यांव. तशेंच सांजेर सार्कें ८ वोरार परत ऎक मिटिंग आस्लें, आनी त्या मिटिंगांत, सकाळिं दिल्ल्या पट्टेक अनुसार काम केलांगि व नांगि म्हळ्ळि जवाब दिल्यार जालें.
शिव्मोग्गांत कोणाच्यी वळोक नात्ल्लि देकुन टेलिफॊन डैरेक्टरिंत आस्च्या नंब्रांक विंचुन एकेक्ल्याक फॊन करुन, तांचें अपॊंय्ट्मेंट घेंव्क आस्लें. तांतुं एक्लो आस्लो कोलेजिचो प्रोफेस्सर; प्रो।आनंद. ताच्या घरा वचुन व्याक्यूम क्लीनराचो डेमॊ दिताना, ताणें म्हजेविशिं, म्हज्या शिक्पाविशिं सवाल केलें. हांवें ताका सत्च्च सांग्लें देकुन ताणें ऎक सल्हा दिलि; ’तुं पि.जि. शिकोन हें काम करताय? तुका आसक्त आसा तर, तुका एका कंप्यूटर शिकंव्चा क्लासिंत शिकंव्चें काम दितां, पार्ट-टाय्म काम’ म्हणालो.
अशें सकाळिं सात थाव्न नॊव वोरा पर्यांत शिकंव्क आस्लें; कांय इक्रा-भारा विध्यार्थिं आस्लिं. म्हाकाय शिकंव्चि उर्भा आस्लि देकुन वेळार सक्कड काम करुंक आस्लें. सकाळिं हांव साडे पांच वोरांक उट्तालों, आनी साताचें मिटिंग अखेर जातच्च सवाय सातांक क्लास घेंव्क येतालों, पुण एक्लो तर्नाटो सदांय म्हज्याकी तडव कर्न क्लासिक येतालो. थोडे दीस गेल्लेपरिंच हांवें ’वेळार क्लासिक यॆनात्ल्यार अपुण क्लासिक घेंव्चोना’ म्हणुन ताका चत्राय दिलि. तर्यी तो तडव कर्न येतालो देकुन एका दिसा ताका हांवें क्लासिंत्लो भायर घालो.
नॊव वोरांचेर क्लास संपव्न हांव भाय्र येताना तो तर्नाटो अप्राधि जीन्सार म्हाकाच्च राकुन आस्लो. भॊव नमृतायेन म्हाका सम्जाय्लाग्लो; तो आनी ताचि आवय सकाळिं साडे तीन वोरांक उटोन, वीस-भावीस मोशिंचें दूद काडुन, उप्रांत तें दूद वरुन हो तर्नाटो होटेलांनि विखुन क्लाशिक येतालो, पुण होटेल केद्नां सातांक तर केद्नां धा-वीस मिनुटां तडव जातालो देकुन क्लाशिक येताना सय्त तर्नाट्याक तडव जातालो.
आय्कुन म्हाकाच्च म्हजेर राग आय्लो, त्यॆ उप्रांत हांव मुंबयांत सभार वर्सां शिकय्तालों देकुन हर्येका विध्यार्थिविशिं पय्लें सम्जुंचि म्हजि पय्लि गर्ज म्हण सम्जुन आयिल्लों. म्हज्या जिण्येंत हो तर्नाटो एक कविता जाव्न उदेल्लो आनी केदिंच विस्रुंक सकुंक जाय्ना तस्लो अन्भॊग जाव्न उरलो.
शिक्चें मन आस्ल्यार फात्राथाव्न्यी लिसांव शिक्येता, पुण वैचारिक कांठाळो मतिंत भरोन गेल्ल्यांक, वॆळ ना, सय्रण ना, चिंताप ना, देकुन ह्या संसारांत जियेतात तर्यी तांतुं अप्लोच्च म्हळ्ळो संसार करुन जियेतात. भेरोय बरो, बरोय भेरो म्हण्ताना खरेंच असले तर ’साहिति/कवि’ तर, त्या साहिति/कवि म्हळ्ळ्या सभ्दांक्च्च कांठाळो उभ्जता. साहित आवाज करिना, साहित मौन. साहित पंगड भांदिना, साहित्च्च ऎक जमो. पुण कुंडोच्च ’उंडो’ म्हण्तेल्यांक कितें पडोन गेलां कोण बरो कोण भेरो म्हणुन?
अशें म्हण्तास्तां अजीक इक्रा वर्साधिं बरयिल्ल्या दॊन वोळिंचो उडास जरूर येता;
’सत सांगुंक जाय्नांगा देकुन मांकोड जाला वाग्गा
राय जाव्न्च्च उर्तां, रित्या पोटार्च्च मोर्तां, फिकिर कोणाक कित्याक?
- वल्लि क्वाड्रस [मार्च, २०१७]
