[Onkonn]  Poxchimi jiun xoili oni purvi sobhyota

Poxchimi jiun xoili oni purvi sobhyota

poxchimi jiun xoili mhonntana amcha motik vechem poyil'lem chintap zaunasa, paxcheat dexant lok tankam zai zaleabori ’bindas’ jietat, ong-bhor nhesann na, kuttmam jivitache chintap unnem osa, kuttmant vhoddak man na. Tancha kodde poise mostu osat, tankam kazar mhollear xaxvot nhoi, oxem zalean tanchi rit-rivaz amkam sori zal'li nhoi. Omchi jiun xoili oni sobhyota vorti zaunasa. Hea chintpak purok zaun amchea thoddea mukeleani bobo ghal'le dakhle osat. Amchea malghoddeamni amkam vhodd kel'li rit, omi vaddon oyil'lem porisor, amkam mellcheo soulotayo oni xikpachea adharacher pollounko gelear hamv kaim hea chintpak na mhonn sangana. Punn heach vixoyacher dda. Xoxi thorur, en. Or. Narainn murti tosolea chintpi monxeachim uloupam, tannim poxchimi jiun xoilent polloyil'le vixoi oni vixlexonn kel'li rit polleyitana paxcheat rit-rivajent borem na mhonn sangok zaina. Hea lekhonant sodanchea jiunant omchi mhollear purvi oni paxcheat va poxchimi rit-rivaz oni jiun xoile modlo forok orth korche proitn kelam.

’purvi oni poxchimi jiun mouleam modhem ontor osa’ hem samean zaun oykonk mellta, tor mouleam mhollear kitem?, dda. Zuddit pintto dereboil hinne ’divo’ potrak boroyil'le lekhon (September 12-18, 2020) ’odhunik jiun xoilint bodol'lelim mouleam’ hantu oxem boroita ’ek totv opnnaun tea dixen cholchem proitn'nch mouly mhunnyet’ hea chintpachea odharacher samajik mouleanche tulon kelear zaito forok dista. Poxchimi dexant lhan kuttmam, ovoi-bapai onim bhurgim. Lhan prayer ovoi-bapui bhurgeank sorv soulotayo diunko proitn kortat oni vortea mogan polleyitat. Bhurgeam sovem poinn korchem, rojechea disamni bhurgeamsovem vell paxar korchem somany zaunasa, punn bhurgim lhan ostananch ovoi- bapai hea bhurgeank oplea svont jiuna khatir chintuk xikoitat, mull xikop (amchi dhavi va baravi) zalea uprant hanga bhurgim tanchea obhiruche prokar choddit xiktat va kamant torbeti (Apprentice) gheun mukar vetat, oxem'm him bhurgim vhodd zatana hancha kodde svo-niyontronn oni svovixvas chodd osta. Khoncheayi vixoyant zoit zoddunk hem gorjechem zaunasa. Poxchimi jiun xoili mott'tta va class based mhonnyet, grest prai zatana oplea bhurgeank ost ditat tor, modhyom' vorgochea kuttmantlim vhoddilam na bhurgeank kaim ditat, na bhurgeam thaun oxemnat. Grest va dubllim chodd zaun prayestam eksurim jietat, punn oplea bhurgeam kodde suk-duk vanttun, gorjecho sombond dourn ostat. Poxchimi dexant vhodd kuttmachem chintap na tori, osolea lhan kuttmam modhem sodd‌dodd oni husko osoleabori dista. Sompea ritin sangchem zalear horyeklo opnnak dil'lem ek jiun opnna khatir‌ch jieunko proitn korta, oni tinch samajik mouleam tachea uprantlea pillgek dimvchem proitn korta. Amkam amchem kuttmam jivit otyont promuk oni amchem bolladik hater mhonntat. Bhurgim eka pontak pauta poreant ovoi-bapai kumok kortat, amcha horekleachea suk oni dukant amche kuttam' amchem sangata osta. Prayest ovoi-bapaik pollemvchem bhurgeanche kortouy. Pattlea thoddea vorsamni hea chintpant bodlaunn oyil'lebori dista tori, kuttmam jivit, vhoddank man dimvchi sobhyota hi omchi ollok zaunasa. Kuttma-jivitacher poxchimi oni purvi loka modlo ontor choddit chintpak khonddit iddem dita.

1937 isvent nobel inam' zoddol'lo Albert Szent Gyorgyi oxem mhonnta; Discovery consists of seeing what everybody has seen and thinking what nobody has thought, purvi protyek zaun oxiacha lokan oni poxchimi lokan chintchea ritin forok osa. Amchem chintap eka samean vixoya thaun prarombh zata, omi sobar vixoi sangata ghaln vistar ritin vixoyacher chintamv, oxem arombh zal'li chintpa rit soukas eka nirdixtt vixoyacher kendrikrit zata. Poxchimi chintap eka nirdixtt vixoyacher suru zaun vistarun veta oni oxem vistarun gel'lea chintpachea adharon ho nirdixtt vixoi khonchea sorv samean vixoyacher porinnam' ghalta mholl'lle orth korchem proitn zata. Britton oni omerikant lok vixlexonnatmok oni rujvati-sovem ube kel'lea chintpak chodd protsah dita. Ekvott oni ekotv(Entity) purvi chintpant chodd dison yeta tor, poxchimi lok vixoyank vibhozon korn tache vixlexonnon korta. Hi chintpa rit hanchea prarombhik xikpa thaun suru zata mhonnyet. Prathomik xikxonn bhurgeank chodd oni chodd vachunk, borounko oni svont zaun chintuk mohotv dita, jeral ritin sangche tor mull xikpak chodd khorz na oni sorkar hachi zobabdari gheta, punn hangasor pollounko mellcho ontor zaunasa spordhatmak monobhavo, amchea bhurgeam thoim oscho spordhatmak monobhavo poxchimi bhurgeam thoim prathomik xikxonnant khonddit na, poxchimi prathomik xikxonnant chodd svotomrt oson, bhurgyim vixoyank barikayen polleun sovalam visarchem proitn kortat, punn unchlem xikap (podovi oni tacha nontor) hangasar mharog, keul xikpant huxar osol'lim oni gorz osol'lim matr hem xikap xiktat. Barikayen polleyilear, sorkar sorv bhurgeank mullavem xikap diun, oplea obhiruche prokar unchlea xikpancho ovkas dita.

Jeral ritin pollomvchem tor poxchimi lok vidhi (Procedure) prokar kam' korunk proitn korta, kamant dostavezank (Domunetation) chodd mohotv osolean khoncheayi somoseanchem mull sodhun kaddunk (Traciability) sulobh. Nirdhar gheunko poxchimi lok mostu vell gheta, khoncheayi vixoyacher nirdhar ghemvchea poilem, tea vixoyak lagti zalea sorvam kodde vimorso korcho poxchimi rit-rivajent samany zaunasa. Sorv kamant vell otyont promuk zaunasa, toxem mhollear hanga sogllem vellar zata mhonn nhoi, vellant pattim-mukar zata, punn sogllem vyoustit ritin, kam' vidhi prokar cholona zalear, tanchim karannam sodhun kam' korchea ritint sudrap haddchem proitn zata. Poxchimi dexant sodanchim kamam voram lekar ondaz korn, vora lekar samball va mozuri ditat, oxem zalean ondaje bair kitemyi kam' korunk poddlear, tem soma korn somorthon korizai poddta. Toxem zalean khonchyai komponik veaparant chodd faido zoddizoi zalear, kamagaranchi karyokxomota (Work Efficiency) oni kam' korcha ritint novesamv (Innovation) haddunk chodd mohotv dizai poddta.

Kama kodde monxeam modhlo sombond, kam' korchem vatauronn, zovabdari oni kamachi somanata (Dignity in Labour) hantum poxchimi chintap oni rit bhin'n zaunasa. Hea vixeant en. Or. Narainn murti hanne oplea 'Learning from the West' bhaxonnant bhovo orpubayen vivorilam oni ontor‌zallicher solisayen mellta. Hangasar omi pollezai zal'lo vixoi zaunasa; Respect for the public good mhollear sorvanchea va zon-somaneacha boreponna thoim amche chintap, omi kuttmam jivitak chodd maneata ditamv, ovoi-bapaicho sakrifis, kuttma sandeachea sohokaran omi vhodd zatamv. Kazar mhollear bail oni ghova modhlo tuttanatlo sombond, hea vixoyank chodd pramukhyota osa. Omka amchem kuttom', amchem ghor oni amche mholl'lle sorv poilem. Ami amchi ghora nitoll kortamv, punn poxchimi lok ghora sangata tanni upoyog korchi parkam, marog, bossam oni sorv sarvozonik soulotayank soman ritin polleta. Sarvozonik somoseank turtan protikria ditat.

Poxchimi dexanche samean zon-jiun polleyilear zat, dhorm', bhas hankam sodanchea jiunant chodd promukhyota na. Air‌leanddache kristamv oni prottsenttott vivad(https://en.wikipedia.org/wiki/The_Troubles) oni pattlea vorsamni somsar bhor udeun oyil'lo muslim vichar‌vad soddlear zat, dhorm' oni bhas dexacha poxchimi dexancha razokiya va samajik jiunant mohotv ghena. Dukor, gai oni bokddi posunk saman ritiche soulotayo osat. Chodd zaun (sorv nhoi) razokiya fuddari unchle xikpi oni chintpi, tem nhoi osta hantlea sobharamni dexachea milittrint seva dil'le dakhle soit osat, oxem zalean poxchimi dexache razokiya fuddari oplea ulounneant oni kornemni opli zat, dhorm' oni bhaxencheaki poilem oplea dexa vixeant chintat, punn poxchimi dexant vornn-bhed (Racism) somosso osun osa. Katichea rongachea odharon bhed‌bhavo korche unne zalea bori disana punn loka modhem hacha vixeant zannvai chodd zalea. Mukhlea ghorantlo goro cheddo, poddlea ghorchea kallea cheddva sovem bovonk gelear goro oni kallo somudai ekameka zhogddem korinant va gore oni kalleamni sangata osonk nhozo mholl'llem kanun haddchea vixim chintinant, bogar sorv poxchimi sorkar hea vornn-bhed somosea virod kotthinn kanuna haddn niyontronn korunk poitn korte osa.

Hangasar khonchem borem, konn soma oni konn voir mhonn tork korchaki, omi progoti korizai zalear amchaki borem keleam thaun, tannim chintchi rit, xikpa nit, tanchi sarvozonik vostu thoim oschi zovabdari, zat bhas oni somprodayank gourou (Cultural Intergartion) xikchem gorjechem mhonn dista, oxem kelear matr omi nhoi keul bore monis, bogar bore nagorik zaun bori somaz ubi korunk sokteleamv.

Toschirenk mull: (Pictures courtesy: www.alamy.com, Family Trips, Getty Images, www.mypost.com, Hull College and www.shutterstock.com)

- Larens V. Barboz, Mean‌chesttor-UK. Feb 2021

1. Hondvon gel'lim devo-templam

2. Breksitt (Brexit) oni amcho dex - ek porichoi