मनॊहर्‌राय बाब सर्दॆसाय स्मारक मयन्याची कविता

कवी आनी हक्क-मान - ९. मनॊहर्‌राय बाब सर्दॆसाय स्मारक मयन्याची कविता

समझौता ग़मों से कर लो ज़िन्दगी में गम भी मिलते हैं पतझड़ आते ही रहते हैं के मधुबन फिर भी खिलते हैं हें किशोर कुमारान गायिल्लें, इंदिवरान बरयिल्लें 'समझौता' ह्या चित्रपटांतलें एक सुंदर गीत. ह्या म्हयन्याची कवी हक्क आनी मान हो भौमान फाव जाल्ली कविता समझौता ह्याच उतराचेर आदारल्या. फिल्मी गीतांत जिणेंतल्या दुख्खाकडेन समझौता करपाचो संदेश दिता जाल्यार ही कविता भोंवतणची फटिंगणां, दंभ आनी लटीक प्रवृत्ती समजून घेवन समझौता करपाचेर एक मार्मिक भाश्य करता.

समाज आपणें तयार केल्ले नेम, चुकीची म्हायती, हाताळणी आनी असमान सत्ता हांचेवरवीं निरपराधी लोकांक वेगवेगळ्या तरेन फटोवंक शकता. प्रचलित प्रतिमांनी चड सोबीतकाय, येस आनी सुख हांचे अवास्तव मानक दाखयिल्ल्यान लोकांक आपल्या जिविताविशीं अपूर्णताय वा असंतुश्टताय दिसप सभावीक.

उण्या दर्जाची जाणविकाय, चुकीची वा खोटी म्हायती, समस्यांचेर उपाय सोदपी व्यक्तींक चुकीची वाट दाखवप हातूंतल्यान न्याय्य असो दावो करपी समाज लोकांक कसो फटोवंक शकता हाची जेन्ना जाणीव जाता तेन्ना कवी आपले कवितेच्या सुर्वेच्या ओळींनीच फुडें कितें अपेक्षित आसा हेविशीं सुलूस दिता.

समझौता ह्या

हिंदी उतराचो

अर्थ आतां म्हाका समजता

कित्याक हांव आतां

सगळें समजुंक लागलां

स्वताची प्रज्ञा आनी जाणविकाय जागी जाल्या उपरांत विमर्शीक विचार करपाचे आपले मदले कुशळटायेक प्रोत्साहन मेळटा आनी व्यक्ती प्रस्नचिन्न उबें करपाक प्रवृत्त जाता .

समाजाच्यो चुकीच्यो अपेक्षा व्यक्तींक फटोवन आपूण सांगतां तो एकूच "सारको" मार्ग आसा अशें प्रस्तिपादन करून समजुती आनी मतांक आकार दिवंक शकतात. देखून शारीरिकूच न्हय तर बौद्धिक वाड लेगीत फकत आपणेंच दिल्ल्या 'आहारांतल्यान' जावंची अशी सक्ती समाजाकडल्यान व्यक्तिचेर जाता. देखून कवी म्हणटा:

समजतां तुमच्यो चाली

जेवंचें हांवें

तुमी दिल्यारूच

जेवणाची थाली

इतिहासाची पूर्वग्रहीत वा अपूर्ण आवृत्ती सादर करून फाटल्या घडणुकांची आनी तांच्या परिणामांची विकृत समजूत निर्माण केल्ल्यान नदरेक मर्यादा येतात. समाजाच्या अपेक्षांक आपूण अनुरूप आसूंक जाय अशी समजूत तयार जाता. संस्कृतीक शिकवणेचो आपल्या फायद्याप्रमाणे अर्थ लावन हानीकारक समजुतींचें आचरण जाता.देखून तिसऱ्या आनी चवथ्या कडव्यांत कवी समाज चुलींतल्या गोबराक दोंगर आनी बोराचो दुदी म्हूण विपर्यास करपाचे प्रवृत्तींचेर स्पश्ट उतरांनी बडी मारता.

सांस्कृतीक अपेक्षा आनी परंपरा व्यक्तींक फटोवन वैयक्तीक मुल्यांकडेन जुळनाशिल्ल्या पद्दतींक पाळो दितात. हातूंतल्यान आत्मकेंद्रित वृत्ती आनी आपल्याच सुखाचेर लक्ष दिवप जाता आनी देखून नात्यांत लेगीत फटोवपाचो विस्तार जाता:

समजतां हांव

तुंच्या संवसारांत

तुमी गूल'

आवयक मात आपरील फूल

पूण निमाणेकडेन हेरांक बदलपाच्या हावेसापरस स्वताभितर बदल घडवप चड गरजेचें अशें सांगपी कवितेचें निमाणें कडवें आत्मसाक्षात्कार हें खरें वैयक्तीक वाड आनी पूर्णतायेचें म्हत्वाचें आंग,अशें सुचयता . स्वताच्या स्वभावाची आनी चरित्राची क्षमताय जाणून आनी समजून घेवपाची ती एक प्रक्रिया, जी प्रामाणीकपणान जगपाक मदत करता. आपल्यो कृती आनी निर्णय समाजीक अपेक्षा वा दबावा परस आपल्या खऱ्या स्वता कडेन जुळोवन घेवप चड म्हत्वाचें. स्वताक वळखल्यार भावनीक लवचीकपण तयार करपाक मदत जाता. हो आत्मसाक्षात्कार म्हळ्यार गंतव्य आनी प्रवास दोनूय. ती आत्मनिरीक्षण, शिकपाची आनी वाडपाची एक सकारात्मक कृती, जी चड अर्थपूर्ण जिवीत जियोवंक शिकयता, देखून समझौता ह्या उतराचो अर्थ कवी स्वताचे आत्मीक वाडीखातीर चड गरजेचो अशें मानता.

कित्याक हुजती

म्हजे खातीर तुंकां पनवती

शिणना हांव

ह्या उतरांनी कविता सोंपयतना कवी हेरांचेर राग वा शीण कडचे परस स्वताक जाल्लो साक्षात्कार होच चड म्हत्वाचो अशें स्पश्ट करता.

[कविता] शिणा नां हांव ! (आन्नी दे कोलवाले)

समझौता ह्या

हिंदी उत्राचो

अर्थ आतां म्हाका समजता

कित्याक हांव आतां

सगळें समजुंक लागलां

समजतां तुमच्यो चाली

जेंवचें हांवें

तुमी दिल्यारूच

जेवणाची थाली

समजतां तुमच्यो

नाडपणाच्यो येवजण्यो

काडियेचो करुंक दोंगोर

उसतून चुली फाटलो गोबोर

समजतां तुमच्यो

एकामेकाशीं बुधी

एदेशें बर पडल्यार

पडलो म्हुणंक घर दुदी

समजतां हांव

तुमच्या संवसारांत

तुमी गूल'

आवयक मात एपरील फूल

समझौता ह्या हिंदी उत्राचो

अर्थ आतां म्हाका समजता

कित्याक हांव आतां

सगळें समजुंक लागलां

बेसटेंच कित्याक हुजती

म्हजे खातीर तुमकां पन्वती

[फेब्रेर, २०२४]