माडतीर जिणी!
सिरिवंत
तो मनीस या मनजात?
त्या सवालांक जवाब दीवंक ती सकलिना!
तिच्या आस्डेर उदेल्ले दोन दुःखां थेंबे
मुखार जळच्ये चिमणेच्या मसक उज्वाडांत,
तिचा कोमल अत्म्याच्ये नितळायेचें प्रतिरूप जावन
मोतियांचा झळकान उजळोन सकयल गळ्ळे!
तरी, त्या मनशा थंय कसलोच परिणाम जालोना.
तें रोद घुंवतालें, आपल्येच ’गती’न.
ती सूत रेवडायताली.
उदेवन येंवचा सूऱ्याचा कीर्णांनी आतां ऊब चरोन आयिल्ली आनीं भायल्या वातवरणांत, वावरा खातीर आपापल्या घरांतलो भायर पडल्लो लोक, सरारां मेटां काडतालो. तशेंच तिचो पती.तितल्यार तिचें भर्गें रडोंक लागलें - दूदा खातीर.
पूण दूद?
तिची कूड भागोनायिल्ल्याबरी तेंयी मायक जाल्लें!
सकाळिंची ऊरल्ली इल्ली पुटी काफी आपल्या बाळाक भरयली तिणें. बाळश्याचा निसतेज दोळ्यांच्यो आस्ड्यो उग्त्यो आसोंक त्राण नासताना सवकास धांपल्यो आनीं थंयच पाड जावन आयिल्ल्या भलायकेची, पिडेसत नीद पडली ताका.
तिच्या पोटाकयी तीच एक कोप फुटी काफी मात्र पडल्ली.
ती भायर आयली.
सोप्यार अर्धी माती खेल्ल्ये सरियेर उमकाळोन आसचें कापाड बितर व्हरून तिणें वसतूर बदलिलें.
आदल्या दिसा मध्यान रात पऱ्यांत झेमच्या दोळ्यांनी दांबून दवरलेल्या निदेंत रेवडायिल्लें तेरा लट्टी सूत घेवन ती भायर सरली. दार आड करून मार्गार पाय दवरलो. तेरा लट्टी! मागागारान तिका एक रुपय तीस पैसे दिलें.
तृप्तेचो बारीक हासो उदेलो तिचा वोंठार. दूसऱ्या दिसाक सूत घेवन थंयची ती भायर पडली.
इल्लें मुखार आसचा जिन्साच्ये अंगडीक रिगोन अर्धो किलो तांदूळ, इल्ली मीट-मिर्सांग, आनीं कितें भोव गर्जेचें तिणे घेतलें. एक रुपय तीस पैसे तिणें दिलें.
"अनिकी तीस पैसे जायजाय. त्या शिवाय, पयलेंचो एक रुपय, आशें जुम्ला दोन रुपय साट पैसे". अंगडिगार सांगोनच गेलो.
"बाकिचे फाल्यां दितां", तगसल्ल्या ताळ्यान ती म्हणाली.
"तें जायना".
"फाल्यां಼च दितां......"
तें जायना म्हळें नहिंवे......!" अंगडिगार तापोन उलयलो. "आदल्या पावटीं बाकी करून गेल्लीय आज आयलीय".
"हांव बरीं नातल्लीं....."
"तूं बरी आसाय केदाळा? एक रुपय आदलो काडतां; ऊरल्ल्या तीस पैस्यांची मिर्सांग व्हर".
"ते तीस पैसे पाटीं दी", तिच्या आस्डेंर दुःखा उदेली.
"धर, व्हर," आंगडिगारान धा पैस्यांचो तीन पावल्यो तिचा हाता घाल्यो.
मारोग उत्रोन विरोध कुसीक गेली ती. थंय आसचा होटेलांत त्या पैस्यांचे गोळिबजे काणघेले तिणें आनीं घर्च्ये वाटेक लागली. घराक लागीं पावताना, बाळश्यांची बोब आयकाताली!
उण्या भाड्याचा तिचा फुटकर बिडारांत लांब जिवाची ती इल्ली बाग्वोन्ंच बितर सरली. ताळो सुकोन बाळश्याचें रडणें आतां, किडिंचा कींभराबरी कर्कश जाल्लें. तिणें ताका उकल्लें.
’बाळश्याक आज इल्लो नीस भरयतेलीं,’ म्हण तिणें चिंतल्लें; पूण......... आंगडिगारान पयलेंचे रीण वजा करून तिका पाटीं धाडल्लें.
तिचें काळीच क्षणान धारूण जालें; भुर्ग्यांचो मोग तांतलो घड्येन लिपलो.
भुर्ग्याक तिणें पाटीं धर्णीर उडयलें. ताच्या रडण्याचो आवाज घर भरोन भायल्या आसपासांत भर्सालो. पालवांत तोंड पुसून ती बसली. तें रोद घुंवोंक लागलें; आनीं सूत एक सार्कें रेवडोंक लागलें. बारा वोरांचो नाद आयकालो बावट्या गुड्या थावन.
भुर्ग्यांचें रडणें आतां रावल्लें; ताका नीद पडल्ली.
तिणें पोटली उग्ती केली. तांतूं आसल्ले बजे तोंडांत घालन, एक गोबळो उदाक पियेली ती. ही नीरस आनीं आर्ध्या पोटाची जिणी सदांची! काजारी बांधांत आवयचो मोग सांडून येताना एकलो दया नातल्लो मनीस तिचो पती जाल्लो.
सकाळीं तो वेतालो; सांजेर पाटीं येतालो.
सबार पावटीं बेब्दो जावन!
थंय धर्णीर पडल्ल्या भुर्ग्याक पळेलें तिणें.
दिमकुरे पाय आनीं ताची तकली थंय थंय सिमेंट वचोन शेण काडल्ल्या धर्णीर विशेव गेताली. चवतें तें. आदलीं मरण पावल्लीं! फावोतें आनीं पुर्तें खाण मेळानातल्ल्या आवयचें दूध, प्रसूत जाल्ल्या तोड्याच्च दिसांनी सुक्तालें!
पतिची कुमक?
ताची कुमक, घरांतली विरराय मात्र! पतिणेन उलयल्यार, तिणें कसलेंय विचारल्यार, तिका मार! देकून ती मौन रावताली; आनीं ताकायी मौन रावोंक पडतालें.
रात पाशार जाताली......दीस उदेतालो......
तो उठोन चल्तालो.
आनीं ती?
पोटा खातीर सूत रेवडायताली आनीं हें पांच वर्सां थावन!
भुर्गें रडोंक लागलें. भायर तिळ्ळें; सांज जावन येताली. उठोन इल्ली काफी केली. सेजार्चा घरा वचोन इल्लें दोध हाडलें. काफी पियेतच भुर्गें इल्लें चुरूक जालें; मंद हासो ताचा गुली जाल्ल्या मुखमळार उदेलो. आवयन एक उमो दांबलों त्या रग्ताची साय नातल्ल्या हळदुव्या पोल्यार. इल्लें खेळ्ळी ती ताचेलागीं. तोच्च तिचो संतोस; तेंच तिचें मनोरंजन, सिनेमा, नाटक, क्लब, भंवडी, ट्रिप्पां आनीं नाच!
काळोक पडोन आयलो. जळारिंचो ’रुंय रुंय’ आवाज आयकालो आनीं तांच्यो सुव्यो तोपुंक लागल्यो. बाळशें पर्त्यान रडलें. चिमणीं जळयली तिणें. कुडांत मसक उज्वाड फांकलों. पोट बोब मार्तालें; पूण......कसलें रांदचें?
फाल्यां खंडीत तांदूळ हाडिजाय. पयलेंचें रीण एदोळच्च फारीक केलां. आज रातीं उपाशीं निदचें!
ताका?
तो जेविना! रातीं ताका जेवाण नाका.
सकाळीं तो होटेलांत काफी पियेता; दोनपरां होटेलांत जेवता; सांजेर सोरो पियेता! बाळश्याक थांबवन निदायलें तिणें.
उपरांत? दूसऱ्या दिसाचो भर्वसो जावन तें रोद पर्त्यान विशेव नासताना घुंवोंक लागलें. सुमार इक्रा जातना तो आयलो. एक पावटीं लकलो आनीं बितर सरलो. पर्त्यान भायर वचोन व्हाणों सोप्यार सोडून बितर रिगलो.
"भुर्गें खंय आसा?"
"निदलां............"
"हांगा हाड!"
"नी............."इदलां म्हण पर्त्यान सांगोंक उग्तें केल्लें तिचें तोंड, आदल्या मारांचा आडूक अनुभवान, अर्धें उग्तेंच उरलें. ती सवकास उठोन भुर्ग्याक हाडन आयली आनीं ताचा हातांत ताका दिलें. तियी लागिंच बसली; एक पावटीं ताणें भुर्ग्याक सकयल घाल्लो उगडास येवन!
"ज...य बा....ळाळा जय", दोरग ताळ्यान गाणां घालून भुर्ग्याक धलयलें ताणें. भुर्ग्याक पुन्यान बरी नीद पडल्ली. तिणें ताका पळेलें. ताचे दोळे तांबडे दिसले तिका; सांगाताच भरोन निलेंवची कठिणाय! एका दिसाचो मोग सहीत ताचें थावन तिका मेळोंक नातलो.
"भुर्ग्याक का.....ण्घे...."
ताणें तें पुर्तें म्हणचा आदिंच तिणें हात विसतार्न वेगीं भुर्ग्याक हतागत केलें आनीं वचोंक उठली.
"राव.......गो’ ताणें तिचे बावळे दांबले. ती थंयच बसली.
"हांव ......आज सो......रो.....पी.....येलां......."
ती वोगें रावली.
"हांव ........आ....ज स....रो...पियेल्लां.....तुजो का.......कांय सेर्मांव आसा...गी सागी?
तिच्ये आस्डेर उदेल्ले दोन दुःखां थेंबे मुखार जळच्ये चिमणेचा उज्वाडाक मोतियांचा झळकान सकयल गळ्ळे; तिच्या कोमल आत्य्मांचे नितळायेचें प्रतिरूप जावन!
तरी......
"सेर्मांव.......आसा....गी?" ताचो देंकणो आयकालो.
"ना"
"हां ......च....ल"
ती गेली.
भुर्ग्याक निदायलें.
उमाळोन येंवचें दुःख दांबून धरुंक आपल्या वोंठार जीब घळयली तिणे. इल्ल्या वेळान तो आड पडतच तिणें चिमणी पालवयली. काळोक भरलो. पुरासण जाल्ली तरी, तिका नीद पडलिना. तिच्ये मतिंत, "आपलो फुडार कसलो? म्हळ्ळें सवाल उदेलें व्हय, तिची मुखली जिणी? एदोळ पाशार जाल्ल्याबरी नहीं जाल्यार आनीं कसली?
"कांय बदलावण आसची ना’, निराशेच्ये तडीर आसल्ल्ये तिच्ये मतिची निर्धारी जवाब.
आपलो सांतिपण वाडंवचे संदर्भच्च तिका मेळताले. तिचो देवा मुखार हिमाबरी धोवो कर्चे कषट मात्र चडताले. चिलिपिली सुकण्यांचो आवाज. तिका लांब नीद पडल्ली जायजाय. दोळे गसटून आंवसरी उठली ती.
होटेलाचो उगडास आयिल्लो तिचो पती, एदोळच मायाक जाल्लो. तिणें तोंड धुलें, उजो करून काफी केली.
"आज तुंमचे पैसे खंडीत दितां.......सुताचे मेळतात.... आर्धें कुडते दूद चड जाय...." दूधाक गेल्ले कडे परातलें तिणें.
"आजच दीजाय"
"खंडीत दितां". संतोसान ती पाटीं आयली.
भुर्गें ऊठल्लें. जीव कळा दीस वेतां वेतां उणीं जावन येंवचे ताचें निसतेज तोंड पळेताना तिका सरल्ल्या भुर्ग्यांचो उगडास आयलो. काळजाक सुरी रोंबल्ले परी भोगणां उदेलीं. दाक्तेरा सर्शीं गेल्यार, पांच - स रुपय पुणी जाय. पतिलागीं विचारल्यार तिका मेळचे सोवे आनीं शिराप मात्र!
भांगार.....?
आसल्लें इल्लें सोरो पियेल्ल्या खातीर तवोळ तवोळ धरल्ल्या ताका सोडवन हाडुंक आडवार आसल्लें.
तो मनीस या मनजात? त्या सवलांक जवाब दीवंक ती सकलिना! भुर्ग्यांक तिणें काफी दिली.
रोद घुंवडायलें; ऊरल्लें इल्लें सूत रेवडावन बाळशाक निदावन ती चल्ली. तें रोद घुंवतालें देकून तिचे दीस धांवताले. तो मात्र सुशेगात आसतालो.
’आसले मनीसयी आसातगी? विचारलें तिणें तिकाच/खंडीत! तिचो पतीच तांचें मदलो एकलो. त्योयी आसात! दरबसत आसात!!
"देवच तांकां राकोंदी" सुसकारली ती. दीस धांवताले आपल्याच नियमान. एका आयतारा......
इल्लें हिंव खावन तिका ताप आयलो. आस्पत्रेक वचोन तिणें इल्लें ’मिक्सचर’ हाडलें.ताप रावलो; पूण.....
खोंकली सुरू जाली; पोटांत दूख उदेली!
धर्माचें इंजेक्षनां मेळतालीं तरी, दूख चडोन्ंच गेली.
पतिलागीं सांगलें तिणें.
"तुका केदाळायी संकड चुकलेंना; तूं मोरनांय कित्या?!"
"मोरनांय कित्या?"
व्हय तेंच बरें; तेंच सूख!"
’पूण बाळशें?’
’ताच्या खातीर हांवें वांचाजाय; तें जीव आसता पऱ्यांत पुणीं, हांवें म्हजो प्राण सांबाळिजाय!’
तरी, तें ’मिक्सचर’ तिका वोकोंक कर्तालें शिवाय, कसलीच सवकासाय दीनातलें.
आतां रोद रावोन.......रावोन.....घुंवतालें आनीं तें घुंवडांवच्ये हात घड्ये......घड्ये.......सकला पडताले!
पयशे उणें मेळताले जाल्ल्यान, फुटी काफी मात्र तिका पियेवंक मेळताली आनीं दोनपार येताना सगळ्या दिसाचें तें एक पेजेचें जेवाण तिच्या पोटांत सेर्वातालें.
तांतूं पेज उणीं; नीस चड!
सांजेर पर्त्यान फुटी काफी!
काळोक पडोन जळारिंचो तो सदांचो आवाज आयकाताना चिमणी हालयली तिणे; तेलयी मुगदोन आयिल्लें.
सेजारा कोणाचोगी जन्मा दिवस.
नाच, पदां, आनीं कितें गम्मत; मझा!
तो आनिकी येवंक नातलो; ती ताका राक्ताली.
पूण..... सोसणिकायेची गड मिर्वाल्ली कषटांचो हात वयर जाल्लो!
तरी, देवाचे काकळूत त्या मसक उज्वाडांत झगलाभ्याक झळकोंचेबरी दिसली तिका.
तितल्यार.......
काळीज भेदून मुखार सर्चें भुर्ग्याचें रडणें!
तीन चार दीस थावन कठीण अस्वस्थ्य जावन आसल्ल्या भुर्ग्याक तिणें उकल्लें.
"कितें जालें बाळा म्हजा?" गदगदीत ताळ्यान विचारलें तिणें.
भुर्ग्याचे दोळे एक पावटीं उग्ते जावन धांपले!
"बाळा, बाळा.....म्हजा राया....." ताका हर्द्याक दांबून धरून ती रडली! "जेजू म्हजी बिर्मोत पाव!"
उपरांत ?
मौन!
तो रिग्ताना कुडांत पसरून आसचा आर्ध्या अंधकारांत पिंजकर कापडार आसची ती दिसनातल्यारी, तें रोद घुंवचें ताका दिसतालें.
आज तें रावल्लें!
दोळे गसटिले ताणें.
व्हाणो निकळावन तो एका कदमान बितर सरलो. ताची पतीण आड नीदल्ली. तो लागीं गेलो. बाग्वालो. काळीज ताचें धडदडलें. चिमणीं लागीं वोडून, तिचें मुखमळ ताणें दोनयी हातांनी फूल आपडचा जिन्सार लोव उज्वाडाक लागीं केलें.
तितल्या मैपसान आनीं नाजूकायेन ताणें तिका एदोळ अपडुंक ना! ताची दीषट तिचा मुखमळार चरलीं.
आज तो सोरो पियेवंक नातलो; ताची मत नितळ आसली. तिचे दोळे फोंडांत देंवोन भंवतणीं काळबाण चरल्ली. पोले पडोन ताचे वयलीं कुसिचीं हाडां, पर्वतां भाषेन वयर चडल्लीं. केस सुकोन झांटां जाल्ले! ह्ये स्थितेर इतलो तेंप ती वांचोन ऊरल्ली व्हड म्हण दिसलें ताका.
त्या निर्जीव मुखमळाचो, कित्यागी, ताणें एक उमो घेतलो आनीं तिचें नांव पयिल्ले पावटीं मोगान आपयताना, ताचो ताळो भरोन आयलो. आनीं बाळशें?
तिची तकली सकयल दवरून ताणें चिमणीं लागीं व्हेली. आनीं आपलो आन्येक हात त्ये ल्हान कुडीर चरयलो.
थंड ऐस आपडळ्याबरी जालें ताका!
जीवकळा उडोन गेल्लो रंग; सगळी कूड धोवी....धोवी....!
व्हड तोंद्या सार्कें पोट;
गूड बांधल्लें हर्दें;
उदाक आयिल्ले हात-पाय आनीं पोले!
"बा...ळा...." तितल्यार ताचो ताळो बंध पडळो.
कांपच्या पायांचेर तो उबो रावलो.
एक काणी ताचा दोळ्यां मुखार पाशार जाली!
एक्ये स्त्रीयेची ह्रदयंगम. करूण रसाभरीत काणी!
मरण पऱ्यांत माडतीर जिणियेची दुःखाभरीत कथा!!
त्या दीस, तो एका नाटकाक गेल्लो; काजार जाल्या उपरांत पयिल्ले पावटीं.
थंय एक बिर्मतिची कथा पळेवन, तो मोवाळल्लो. ती कथा आपल्येच स्त्रीयेचियी म्हण ताका कळोंक वेळ गेलोना.
तिचें लागीं मोगान एक उतार उलवंक नाटक मगदताच ताणें सरारां मेटां काडल्लीं.
आपल्या सांबाळाचें पयशे जोगासाणेन सांबाळून, सोरो पियेंवची वत्तायेची वोडणी दांबून धरून, धांवां धांवीं तो आयिल्लो..
पूण......
ताणें बोल्साक हात घालो.
तिका वक्ताक दीवंक म्हण चिंतून ताणें हाडल्ले ते नोट थंयच विशेव घेताले.
तितल्यार .......
ताचा दोळ्यांनी दुःखां भरोन सात आट चिमण्यो पेटयिल्ल्याबरी ताका दिसलें.
तीं सकयल गळतच.....
धर्णीर एक काळेंच आनीं ताचे बगलेक एक धोवें रूप सासणाचो विशेव घेंवचे दिसलें ताका.
ताची पतीण आनीं ताचें भुर्गें!
तो येताना घुंवोन आसचें तें रोद रावल्लें. ताका विरार कर्चें बाळश्याचें तें रडणें बंध पडल्लें. हातांनी आपलें मुसकर धांपून व्हडल्यान रडलो तो, हांव धारूण जाल्लों; म्हज्या काळजांत सैतानी कठोराय राज कर्ताली - कुडक्या उत्रांनी विळाप केलो ताणें.
आनीं तवळ.......
तेल मुगदोन आयिल्ली चिमणी एकच पावटीं विशेष प्रकास दीवन पालवली.
आंधकार पासारलो.
पूण.....
ताचाबरी आसल्ल्या इतर सबार घरांनी ती आनिकी पेटताली आनीं तांतूं माडतीर जिणी जियेंवच्यो स्त्रीयो, बेब्दो जावन येंवचा आपापल्या पतीक राकोन रावल्लीं!
