वल्ली क्वाड्रस
म्हज्या जिण्येक आनी अज्जी कुंजाक लागसिलो संबंध आसा. निगूढ संबंध आनी हो संबंध आनी चडतीक म्हज्या जिण्येचो वांटो आनी प्रसतूत काळ हांचे मधें जरूर जाहित्तो फरक आसा.
ते भुर्ग्यापणाले दीस आजून म्हज्य्या मतिंत जिवे जिवे उडासाक येतात. तें आपलें घर, घरा पाटलो गोरवाचो गोटो, देड एक्रो सुवातेची आपल्या पिज्जाचा काळाची आसत. घरा मुखल्यान चडुणे आट आळांचा गूंडायेची बांय. तांतूं बगलेक आसचा पोणसा रुकाचे सावळेक दिसचें काळें उदाक. बांयक लागोन बेटाचे गादे, गाद्या बगलेक उदाक वाळचें तोड आनी त्या तोडांत कितलेशे पावटीं फुलांची दाली घेवन मासळी धरुंक वचोन मार खावनांत? तितलेंचगी? पयल्या पावसाचेर तोडा थावन गुड्याक चडोन येंवचो मासळ्यो(उभेर) धरुंक कितलेश्या रातीं गेल्ल्यांव? त्या पावसाचे दीस पिंजकर सातें घेवन वारें, घडघडो हाका सर्वाक भिंयेवन जाल्यारी आमचो खेळ जावंक पुरो लगोरी या कुट्टी दोण्णे या गोळी... मुगदल्लो ना.
पिज्जा मेल्ल्या उपरांत आपल्या घर्चें घुर्कारपण आज्जा सांबाळतालो. आमचो बाबा एदोळच्च आमकां सोडून घाटाक दांवल्लो. आवय थंय हांगा म्हण कत्ते चाकरी करन आमकां जोवळ्यांक कषटांनी शिकाप दिताली. हांव आनी शिनू, दोगांयी जोवळी. सैंबान पोक्री हांव, पूण शिनू समाधानी, शिकपांत, खेळांत चुरूक. ताका पूरतें देवान ताका बरी सोभाययी दिल्ली. पूण आपूण? शिंबऱ्या वोंटाचो, शिकपांत दाड्डो, पूण हेर संग्त्यानी मुखार. आमचा घरांत मनश्यांच मनश्यां. अज्जी, आमची आम्मा, तांचो भयण्यो, हांका सर्वांक आज्जा सांबाळतालो. आनी माम बोंबै थावन महिन्या महिन्याक टप्पालार पयसो दाडतालो. दोगायनी सात्वी म्हणासर शिकल्यार पुरो. कशेयी ह्ये पावटीं सात्वेर आसात सात्वी पास जाल्यार दोगांयकी बोंबय मामासवें धाडतां म्हणोन आज्जान उलयिल्लें आयकाल्लो आपणाक उडास आसल्लो.
पूण मामान तशें नाका. दोगी धावी परयांत शिकोंदीत. पूण सात्व्या क्लासिंत कोण चड मार्क्स हाडता ताका आपूण बोंबै शहराक भंवडेक आपवन वर्तलों म्हण बोरयिल्लें वर्वीं आमचे दोगां मधें एका थराचो स्फर्दो आरंभ जाल्लो. हें सर्व आटी-सोणो महिन्यांत घडलें.
आमचो गांव कार्कोळ थावन मुडल्या वाटेर लगबग पंद्रा मैलांनी मेळता. अजेकार ताचे नांव. सोभीत गांव. आनी अजेकाराक पडला थावन, मुडला थावन, तेनका थावन, बडगा थावन बस्सां येतालीं. जावंक पुरो दिसाक एक या दोन म्हळ्ळेपरीं. पेंटेसालांत उभें आसचें बस स्टोप. बस स्टोपा कुशिचो जयताकाराचो गोळी रूक आनी त्ये रूकार, बस्सां नातल्ले वेळीं रसत्याक देंवचें मांकोड... हें सर्व म्हज्य्या भुर्ग्यापणाचा दिसाचा उडासाचो एक वांटो.
अजेकार थावन लगबग दोन फरलांगार आमीं सदां खेळचें आद्रोट्ट बाक्यार, आनी तेच्च ग्रौंडावयर जयताकाराचीं एलेकटेचीं वायारां आनी त्या आद्रोट्ट बाक्यार ग्रौंडांत आमचो खेळ.
आज्जा आमचो सदां सांग्तालो "हांव पयलेंचा काळार बस्सां नासताना बजगोळी कांबळाक चलोन्०च वेतालों, चलोन्०च येतालों." आतां तरी साट वर्सां उतरलोलो आज्जा मूजूर कोंब्या काटाक चलोन्०च वेतालो, चलोन्०च येतालो. आमचा घर्चो कडला कोंबोयी आमचा सेजारा मोसत नांवाड्डीक. एदोळच्च पंद्रा कोंब्याक ताणें मारल्लें आनी त्या पंद्रा कोंब्यांचेंयी मास खेल्लो दाखलो आमचो.
सांजेचा खेळा उपरांत लागसिल्या काजुचा पाडिंत थावन आमचा घराक वाट आनी त्ये वाटेर सदां तो ब्राह्मूण आनीं तें माड्डें... सदांचें जावन गेल्लें. घरा पावल्लेंच सदांचे पुर्पुरे आज्जिचे. आज्जीन उलंवचेंच तशें. सदां पुर्पूरचें. तशें म्हण तिकायी आमचेर मोग कांय उणो ना. आमकां सांगाता घेवन साग्वळी मुगदल्या गाद्यांत लायिल्ल्या तेंडलेचा माटवालागीं आसल्लें भाण आनी त्या भाणाक उजो घालन उदाक तापयताली आनी सदां आमची दीषट मोळबार आसचा नेकेत्रांक मेजचार वेताली. हांव शेंबर नेकेत्रां मेजताना शिनू दोनशीं नेकेत्रां मेजतालो. तरिकी नवीं नवीं नेकेत्रां दिसोन येतालीं.
अजेकार थावन आंडारचे वाटेर, आंडार थावन लगबग देड फरलांगाचेर उभे आसचो व्हड जयत गुडो अज्जी कुंज. सदां त्या गुड्यार उजो दिसतालो. आज्जिलागीं "तें कितें आज्जी" म्हण विचारल्ले वेळार तिणे सांगल्लो उडास आसा. "थंय राक्कोस रावतात आनी आतां ताणिंयी नाण्येक उजो घाला" म्हण जाप दिल्ली आमकां भिंयाची जाल्ली.
राक्कोसां विशीं, पिशाचीं विशीं जाहित्तें आमी अज्जी थावन आयकाल्लें. तरिकी अज्जी कुंज आमचा जिण्येंत एक मिसतेरच्च जावन ऊरल्लो. सेजारचीं उलयतालीं. त्या गुड्यार वाग आसात, काटी आसात (रान रेडे) आनी घेंडां आसात, चितळां आसात... इत्यादी. आमकांयी एका थराचें भ्यें दिसतालें तरी एक पावटीं तो गुडो चडाजाय म्हळ्ळी उर्भायी येताली.
तशें म्हण अज्जी थोडे पावटीं बेषटें उलयिल्लियी आसा. आमी सदां रजेनीं गुंड्यडक न्हंयक उप्येवंक वेताना तिणे सांगल्लीं उत्रां आजूनी उडासांत आसात. "थंय न्हंयत सिसर आसा. वचा, तुमकांयी धरन गिळतेली. पोर तें वसत्रा धुंवचा कुडपाचा सुण्याक गिळ्ळें खैं" आमकांयी ती सिसर पळेंवचा उर्भेंत खबरेविणे हांव आनी शिनू गेल्ल्यांव. उपेवन-उपेवन सलवाल्यांव पूण खंयसरयी आमकां सिस्रिची झळक मेळल्ली ना. उपरांत त्या खर्कट्या वोतांत पाटीं आयल्यांव. वाटेर मेळल्लें पाल्पोणोस खेले, वाटेर आसल्लें कांर्डां केलीं, तरी भूक निंवल्ली ना. घरा येवन पेज जेवतच्च भूक दांवल्ली आसा.
बोंबै शहर आमचा भुर्ग्यापणाचा दिसाचें एक व्हड स्वपाण. आपले सभार सांगाती तांचा सैरयांनी बोंबै थावन हाडल्ल्यो वसतू आमकां दाखयताना आमिंयी मतिंत लेख घाल्ताल्यांव. ह्ये पावटीं आमिंयी मामालागीं विचारन बोंबै वचाजाय. पूण मामाचें कागाद आयिल्लें वाचून दोगां मधें एका थराचो स्पर्धो आरमभ जाल्लो. म्हज्या मतिंत एका थराचें भ्यें उबजाल्लें. कित्याक म्हळ्यार आमचा दोगां पैकी खंडीत जावन शिनू ऊंच आसल्लो. तशें आसतां शिनूक मामान ह्ये पावटीं बोंबै आपवन वर्चें म्हजे प्रकार खात्री. सदां इसकोल काभार जातेच्च पोतें खांद्यार घालन येताना, कोणी मातारीं दांडो तेंकून चल्चें दिसताना आमी भिंयेतेल्यांव. अज्जी केदनांयी बेषटायताली. "इसकोला थावन वेग्गीं येनातल्यार माताऋं येवन भुर्ग्यांक धरन वर्तात" एका रितिचें भ्यें मतीक रिगोन गेल्लें.
सकाळीं कानांक, मात्याक आज्जीन घाल्लें नारलाचें तेल सांज जाताना पांयांचा घांटिलागीं पावतालें. आमचा भूरग्यापणाचा दिसांचा उडासाचो प्रमूख वांटो आमचा आज्जीन एदोळच्च घेतल्लो. तेंच सदांचें पोतें आनी तें सातें वोताक म्हण आज्जीन दिंवचें. त्या पावसाकी तेंच सातें, त्या वोताकी तेंच सातें. आनी ती भुती. आनी त्या भुत्येंत सदां एकेक बगाचीं खाणां. आज सुर्णाचें निसतें फाल्यां केन्याचीं मुटलीं, एक पावटीं तायकुळ्याची चेटणी तर दुस्रे पावटीं केंळब्याची चेटणी, एक पावटीं मुटलीं तर आन्येक पावटीं कयलळी. एक दीस सातोण्या रुकाचा खोल्यांची पातोळी तर एक दीस हळदी खोल्याचो पातोळ्यो. एक दीस मांडस तर दुस्रे दीस पेजे सवें मिटांत घाल्लो आंबो. एक दीस बोबळ्याची खीर तर एक दीस मुडो. ल्हानपणार आमी खेल्ली पोळी लेख नातल्ली. प्रत्येक जावन आमचो माम बोंबै थावन आयिल्ल्या वेळार दिसाक एकेका बगाची पोळी. उडासाक हाडताना तोंडा थावन उदाक येतालें.
पूण आज ह्या सर्व पोळियांचीं नांवां फकत्त नांवां जावन मात्र ऊरल्ली.
आमची सात्वे क्लासिची परिक्षा मुगदोन आयिल्ले परिंच, माम बोंबै थावन आयिल्लो. म्हज्या मतिंत कितेंगी एका थराची कावजेणी उबजाल्ली. कित्याक म्हळ्यार मामान शिनूक बोंबै वर्चें आपणाक नाका आसल्लें. एकच्च आमकां दोगांयकी सांगाता वरिजै, नां तर दोगांयकी आपवन वरुंक नजो म्हळ्ळीं चिंत्नां म्हजीं जावन आसल्लीं. पयलो एक हप्तो मामा सांगाता मजेन खर्चिलो.
मामान सांगल्लो बोंबैचो काणियो म्हज्या काळजांत उद्वेग चडयताल्यो. त्या मधें हावें आनी शिनून आमचा सांगात्यां सवें अज्जी कुंजाक वेचें योजन मांडून हाडलें. त्या योजनाकी एक काराण आसल्लें. कुक्के हळ्ळी थावन माधू आयिल्लो. बागेट्या कुडिचो माधू भारी कारबारी मनीस. पंद्रा वीस आळांचा माडांक घड्येन सर्र करन चडोन नारल काडतालो. तितलें मात्र नैं. कितलेश्या गूंड बांयक जाल्यारी देंवोन मोसत वेळ उदकांत बुडोन कोणाचो कोळसो, कोणाची बाल्दी वयर हाडतालो. उदकांत बुडोन रांवचें मासळे परीं ताका सलीस जावनासल्लें.
कोणी तीर्थट्टी न्हंयक जाळ घालुंक वेताना या थोटो घालुंक वेताना माधूक आपवन वर्ताले. कित्याक म्हळ्यार केदेश्या गुंडियेक देंवोन जाल्यारी मासळ्यो धरच्यांत माधुचाकी श्रेषट कोणी नांत. ताचे नांव शिकारी कर्च्यांतयी प्रख्यात. हातीं बंदूक घेवन गेलो तर बांर्कां, सोंसो, या कितें तरी मार्न हाडल्ले शिवाय तो रावानातल्लो. जावंक तो कुक्के हळ्ळी थावन आयिल्लो जाल्यारी अज्जी कुंजा गुडो चडची वाट बरी कर्न जाणासल्लो. एक बोतल काजुचो सोरो दिल्यार कोणा सवेंयी तो वेतालो. जांव शिकारी या मासळी या अज्जी कुंजा.
आजकाल तो गुडो चडोंक अर्द्या गुड्या वरेग वाट आसा आनी जायित्तीं वाहनां आसात. पूण तेदनां त्या गुड्याचा मुळाक वेचेंयी भ्यें. जाहित्ते पावटीं त्या गुड्या थावन देंवोन आयिल्लो वाग मोसत गांयांक धर्न खेल्ली खबार एदोळच्च सगळो लोक जाणां. त्या गुड्याक चडाजाय तर लगभग तीन-चार वोरांक मात पाव्येत. उपरांत पाटीं आयिल्ल्या परीं ना. पाटीं येवंक दुस्रोच्च दीस राकाजाय. आनी रान उत्रोन गुडो चडोंक आसल्लें. आंमकांयी त्या गुड्याक चडाजाय, राक्कोसांक पळेजै आनी रान्वट मनजातिंक पळेजै म्हळ्ळो हुरूप चडोन आयलो.
हांव, शिनू, माधू, आनी हेर थोडे सांगाती अज्जाक सांगानासतां, मामाक सांगोन अज्जी कुंजा भायर सरल्यांव. सकाळीं भायर सरल्यांव, सगळी तयाराय केल्ली. माधून हातीं बंदूक आनी ताचा पोत्यांत काडियां पेट, हातांत एक बोतल चिंमणेचें तेल, थोड्यो चिमण्यो आनी थोड्यो चूड घेवन भायर सरल्यांव. एकल्यान सर्वांक पुरो जांवचे तितलें खाण घेतल्लें. वाटेर खंडीत शिकारी जातेली म्हळ्ळें चिंताप माधुचें जावनासल्लें.
चडुणें अर्द्यावोरा भितर आमी सगळीं गुड्याचा मुळाक पावल्यांव. आनी रानाची वाट धरली. वाट मुखार गेल्ले परिंच एकेकल्यांची तोंडा भिंयान बुडलीं. सूऱ्याचीं किर्णां तेज जाल्यारी त्या रानांत कळ्ळें ना. आमकां तें रान मुगदोन गुडो चडोंक आसल्लें. आनी माधू आमकां समजायतालो. आजेकाराक एक व्हड गुडो मात दिसतालो. त्या गुड्या बगलेचो ल्हान गुडो दिसानातल्लो. अमी ते दोनी गुडे चडोंक आसल्ले. रानां मधें सुकण्यांचो विचित्र आवाज अयकातालो. मनजातिंच्यो आवाज नातल्लो कित्याक म्हळ्यार आमचो आवाज चड जाल्लो.
लगबग दनपार जातासताना माधून मदल्या गुड्या लागीं आमका रावयलें. सर्वां भुकेल्लीं अनी तानेल्लीं. सर्वांक त्या गुड्या मधें आसल्लें एक ल्हान तळें पळेवन अज्याप जालें. रानाचा सावळेंत तें उदाक थंड जाल्लें. थंड बर्पा बरी. सगळीं आमीं पयलें तांतले उदाक पियेल्यांव आनी सगळीं त्या उदकांत नांवन परत गुडो चडोंक आयतीं जाल्यांव.
मुखलें मेट मोसत भिरांकूळ जावन आसल्लें. सांबाळन ते गुडे चडोंक आसल्ले. पांयांचो पोटऱ्यो एदोळच्च दुक्ताल्यो. तरिकी गुडो चडले शिवाय दुस्री वाट नातल्ली. सगळीं एका पाटल्यान एक मेळोन कशेंयी सांजेचा पांच वोराशें गुडो चडल्यांव. गुडो चडोन कितें पळेतांव? सगळो गांव एका मुयेपरीं दिसतालो. खंय आसा आमचो गांव म्हळ्ळें समजानातल्लें. माधू आमका दाकयतालो. तितल्यार सर्वांक पायांची दूक चडल्लीच दीषट घाली. सगळ्या पांयानी एक कीड चाबोन आसल्ली ’उंबुरू’ कितलें प्रयत्न केल्यारी चाबोन आसल्ली कीड पांय सोडिनातल्ली. माधून आपल्या पोत्यांतली सुरी काडन एकेक उंबरूक काडिजै पडलें.
सगळ्या गांवां मधें उभें आसल्लें अज्जिकुंजा अनी त्या अज्जिकुंजार रावोन थकल्लीं आमी एकेक स्वपणां पळेतेल्यांव. माधू आमकां समजायतालो कसें मनजात्यो धांवताना फातोर आदळतात आनी तांतू किटाळां येतात आनी तीं किटाळां ह्या रानांत उजो पेटयतात म्हळ्ळे.
सगळीं मेळोन माधू भंवारी बसोन ताची शिकवण आयकाताल्यांव. माधू आमकां ताचो आदलो अनभोग समजायतालो. आमका सर्वांक भूक लागली. सर्वां मेळोन तें सकाळिंचें खाण खावन निदल्यांव. माधू एदोळच्च उज्याचें आगटें तयार कर्न तांतू चिमणे तेल वोतून उजो पेटयतालो. आनी त्या थंडायेक आमी सर्वानी उज्या भंवारी निदोंक आसल्लें. त्ये रातीं खंचियी मनजात ते गुडे चडल्लें परीं ना. तरिकी माधू बंदूक आपल्या तकले लागीं दवर्न आड पडल्लो.
हांवयी आड पडलो शिनुयी आड पडलो. थोडे घड्येन निदेंत घोरेलागले. पूण म्हज्या मतिंत तेंच बोंबै शहर आनी तें शहर सोभीत आसा म्हळ्ळें नियाळिलागलों.
सुमार वेळा उपरांत हांवें शिनूक जागयलें. आनी आपणाक हागोंक जाता देकून सांगाता ये म्हण उटयलों. शिनू उटलो. हांव आनी शिनू गुडो देंवोंक लागल्यांव. चंद्राचा उज्वाडाक तो गुडो स्पश्ट दिसतालो जाल्यारी गुडो देंवचो अपायाचें म्हळ्ळें आमचा नेणत्या मतिंत एदोळच्च समजाल्लें.
शिनू एका फात्रार आपणाक पाट कर्न बोसलो आनी हांव चड्डी काडन बसलों. तितल्यार गुड्या मुळात काटिंचो वोर वेचें स्पश्ट दिसतालें. कितें तें म्हळ्ळें समजोंचाधीं हांवे बोब घाली. आनी त्या बोबेक माधू आनी सगळीं उटली. आनी माधू भिंयान हातांत बंदूक घेवन देंवोन आयलो आनी विचारिलागलो "कितें जालें?" हांव कांप्तालों. आनी विळाप कर्तालों. "शिनू पडलो....आनी सकला पडलो...".
माधून एक घडी आपणाक घट्ट धर्न सर्वांक धयर दिलें. आतां अमीं कितेंच कर्चे परीं ना. फांतें जाल्ले परिंच आमी शिनूक सोध्यां. माधून आपणाक शिनूक आपवन हाडल्ल्याक आनी आपणाक जागयनातल्ल्याक ज्योर कर्न सर्वांक परत पाटीं आपवन वर्न गेलो. रातीं कोणी निदलेनांत. सगळीं भिंयान कांपोन रात फाली केली. फांतें जाल्ले परिंच सूऱ्यो सदांचो उज्वाड घेवन आयलो. माधू सवें आमचा सर्वांची दीश्ट सकला गेली. शिनुची मुसतायकी चुरान चूर जावन पडल्ली. पूण शिनुचा कुडिची झळक नातल्ली. एका भिरांकूळ रातीं शिनुचो आनी आपणाचो वेगळाचार जाल्लो.
आमी सगळीं पाटीं आयल्यांव. शिनूक रान्वट मनजातेनीं धर्न वेल्ली खबार एकेका कोनशाक एकेका रितीन पावली. कोण म्हणतालीं शिनूक वागान खेलो. कोण म्हणतालीं शिनूक घेंडान वेलें. कोण म्हणतालीं काटीन(रान रेड्यानीं) शिनूक जिवेशीं मारलो आनी दूसऱ्या रान्वटिनी शिनूक गिळ्ळो.... इत्यादी.
ह्या सर्वां मधें सत खंचे ते कोणाकी समजालें ना. हांवयी घरा पाटीं आयलों. म्हजे मुखार अज्जान माधूक ज्योर केलें. अम्माची बोब आनी अज्जिची बोब आकासाक पावल्ली. माधू गेल्लोच अज्जाचा मारांची शिकारी हांव जालों. मारांक माम नातल्लो तर हावयी मोर्तों कोण्णा. रजेर आयिल्लो माम म्हाका घेवन बोंबै शहराक वोरन गेलो. अनी हांव पाटीं गावांक आयलों ना. थंयच कामांक सेर्वलों. गांवचा एकल्यान खबार दिल्लिकी हांव सात्वेंत फैल जाल्लों म्हण. पूण चडीत शिकची उर्भा माकायी नातल्ली. पूण आज? अज्जा मोरोन एदोळच मात्येक सारें जावन गेला. अज्जियी अज्जाक पाट कर्न गेल्या. अम्मा द्दोळच्च म्हातारी जाल्या. हांव तेच्च जाग्यार, तेच्च घरांत आसा. तेच्च अज्जिकुंजाक दीश्ट लावन आसां.
सगळीं चिंत्नां एका पाटल्यान एक सांकळिपरीं म्हज्या उडासाचा पर्द्यार येवन वेताली. आनी हांवे फांत्याची जोप धावडावंक अज्जी कुंजा पटल्यान तिळचा सूऱ्याक पळेवन आपली कूस पर्तिली. आनी मतीक लागल्लीं सर्व उडासाचीं खोवळां झडोन पडलीं. तें अज्जी कुंजा, माधू, घेंडा, शिनू, पिंजकर वसतुरां, पूण ताचाकी आधीं हांव हागोंक बसल्लो आनी म्हाका पाट कर्न बसल्लो शिनू, आनी लोटून घाल्चो हांव.
