बांय
वल्ली क्वाड्रस
बाल्ताजार सोजाक बापायन कर्न दवरलेलो सात एक्रो जागो आसल्लो तरय कुमेरिचा पोक पिंताचा विध्वी धुवेचा मोगार पडोन गांवार नालिसाय जाल्ल्या कर्माक बापायन गाबरून ताका घरांतलो भायर निकळायिल्लो. अशें वोंटार हळत मिशियो फ಼ुटोन येतानांच तो घाटाक धांवलो आनीं एका काप्ये तोटांत काम करुंक लागलो. अशें तरनाटो जाताना फ಼ुलोन धडंग जिवाचो आसल्लो तो अपलो बापूय सर्तच तो गांवाक पाटीं आयलो.
काप्ये तोटाचें काम करून आसल्लो तरय पळेतेल्यांक ताचो भर्ती जीव पळेताना कांय तो मिलिट्रिचो सिपायकी म्हळ्ळो दुभाव येतालो. अशें ताका गांवांतच सर्कारी आस्पत्रेंत नितळ कर्चें काम करचा गास्पेराची धूव माग्गिलागीं काजार जालें आनीं एका पाटल्या एक म्हणोन पांच बुर्गीं जालीं.
मालघडें चेडूं पुल्लू तर पाटले मरयाण, दुमगा, मिंगेल, बोसत्यांव हे चोवगी पूत. बाल्ताजाराक आतां गांवांत आसची उत्पत्ती म्हळ्यार ताचा बापायचो सात एक्रो जागो, तांतूं आसचे माड, माडियो आनी गादे. तरय घरांत प्रायेसत आवय, आनीं पांच बुर्गीं म्हणताना आट मनशांचो दीस्पडतो ग्रास कसो वचो? त्या भायर तेगां बुर्गीं सर्कारी इसकोलाक वेतालीं जाल्ल्यान खर्च रावताये?
अशें दीस गेल्लेपरिंच तोटाची व्रद्धी करुंक लागलो. केंळब्याचें तोट आसल्लें देकून सदांय पेंटेंतल्या कोंगण्याचा होटलाक गडाय, शिरत्यो विकून ताचो दीस्पडतो ग्रास वेतालो. तर्कारी, फ಼ुलां सयत विकून ताचा कूटाचो दीस्पडतो ग्रास वेतालो. घरांत आट मनशां मात्र न्हय, दोगां माज्रां, दोग पेटे, इल्लीं कुंकडां, गोट्यार तीन गायो, एक जोड पाडे म्हणताना घरांत दीसभर कामाक कांय उणें आसा?
एका सकाळीं उटोन कामां सुरू जालीं तर सांज जातां म्हणासर, कामाक कांय पुर्सत नातल्ली. कश्टांत तरय मायामोगान घराणें चल्तालें. पूण एकाच संग्तेचें उणेंपण बाल्ताजराक भोग्तालें सात एक्रो सुवातेचा जाग्यार एक बांय आसल्ली तर कितलें बरें म्हणोन.
आबाचा काळाची बांय आसल्ली, ती कोणे खोंडल्ली म्हळ्ळें भोवशा ताचो सरल्लो बापूय गाबरूकय कळीत आसचेंना. तीच साडे तीन आळांची बांय. पूण माय मयनो सुरू जाल्लेपरिंच ती बांय सुक्ताली आनीं उदकाची कठीण अडचण तांकां जाताली. गांवची न्हंय चडुणें अर्ध्या मैलांत आसल्ली देकून हाप्त्याक एक पावटीं वचोन वसत्रां धुंवन येतालीं. अशें आसतां एक बरी गूंड बांय आपल्याय जाग्यार आसल्ली तर कितलें बरें म्हणोन बाल्ताजार आटोव घालून आसल्लो.
पूण एक बांय खोंदची कांय चिल्लर गजाल न्हय. दिसान दीस मार्गाय चडोन वेचा काळार बुर्ग्यांचें शिकाप, दीस्पडतो ग्रास, सयरीं धयरीं, आनीं कारयीं, पिडा शिडा अशें म्हणताना जोडल्ले तितलें मोडुंक पडतालें. पूण वेळाचीं रोदां ह्या कसल्याय संग्त्यांची परवा नासतां घुंवोन आसल्लीं.
दीस गेल्लेपरीं ताची आवय सेवरी अंतरली आनीं तिचा मर्णांत बाल्ताजार चड आकांतलोना. कित्याक म्हळ्यार तिका एदोळच प्राय सत्तर उतरल्ली. आतां सगळीं बुर्गीं इसकोलाक वेतालीं. पुल्लून सात्विची क्लास शिकोन आवयक कुमोक करुंक घरांतच आसल्लें. पूण कितलीं वर्सां पाशार जालीं तरय आपली आशा मात्र बाल्ताजराक ज्यारी करुंक जालिच्च ना. मरयाण शिकपांत इल्लो बड्ड देकून तिस्री क्लास शिकोन एदोळच बाल्ताजारान ताका गादे कोसुंक आनीं पाड्यांची जतन घेंवची जवाब्दारी दिल्ली. दुमगा नोवेचा क्लाशेंत तिस्रे पावटीं बोसल्लोच ताचें शिकापय संपलें आनीं तोटाची जवाब्दारी ताणे वहसून घेतली. मिंगेल आतां आटवे क्लाशेंत शिकोन आसल्लो. बोसत्यांव बापायचा कोंडाट्यान वड जाल्लो आनीं सात्वेचा क्लाशेंत शिक्तालो. दीस अशेच पाशार जाले आनीं बोसत्यांवची बांयची आशा ज्यारी जालिच्च ना.
काजार जावन एदोळच ताचीं वीस वर्सा उत्राल्लीं. फ಼ेसता परबेक येंवचीं ताचीं सयरीं तवळ तवळ बुर्ग्यांक तांगेर आपवन वर्तालीं. अशें तांकां नेसोंक वसत्रां दितालीं. बाल्ताजार तरय पेंटेंत आसचा आपल्या सयऱ्यांक नारल, मोगीं, दुदीं, गोसाळीं, वांयगीं भरून भरून दितालो. अशेच दीस पाशार जाले आनीं बुर्गीं तर्नाटीं जावन आयलीं.
आतां पुल्लूक कसोय ताचा चिंत्पाचो नवरो सोधून सोधून बोंबोंयत काम कर्चो पेद्रू घर्चो मालघडो जांवय जावन पुल्लूक घरां थावन आपवन वर्न गेलो.
बुर्ग्यांग घराथावन भायर धाडुंक माग्गू भियेतालें. ताचा भयणिचा पागूर मांवाचीं भुर्गीं अशेंच शिकाप जावन भायर गेल्लीं खैं आसात म्हण कोणाकय कळीत ना. कोण म्हणता एकलें पारस्यालागीं लगीन जालां म्हणोन, कोण सांग्तात एकलें तमळांचा पाटल्यान धांवलां. आनी एकलो पार्पोळ जावन बोंबोयचा जैलाचीं सरळां मेजता म्हण. हें आयकोन भ्यें मतीक रिगवन गेल्लें माग्गी कश्ट जांव सूख जांव, आमीं सगळीं एकाच घरांत राव्यां म्हळ्ळें चिंताप दवरून आसल्लें.
वड जाल्लीं बुर्गीं आज न्हय तर फ಼ाल्यां आपणाक खांद्याक खांद दीवन काम कर्तेलीं म्हळ्ळो भरवसो बाल्ताजाराक आसल्लो पूण फ಼ुडें आसची वाट ताका किताकगी अशीर दिसोंक लागली. तोटाची व्रद्दी कर्ची कशी? दरबसत उदाक आसल्लें तर गजाल वेगळी. पूण आतां आसचा त्या बांयक कशें गूंड कर्चें? आडोव घाल्यां म्हळ्यार भांगार ना. विक्यां म्हळ्यार कांय आसत ना. रीण विचारयां म्हळ्यार तें फ಼ारीक कर्ची वाट मेळाना. अशें आसतां आसों बुर्गीं वड जाल्लेपरीं तीं कांय वात सोदतीत. जी म्हजा कट्ट्यांत रिगाना म्हळ्ळें चिंताप चिंतून तो आसल्लो तरय ताचा मतिंत एकच खातालें की मोर्चाधीं आपणाक अपल्या जाग्यांत एक बांय जाय. ती गूंड आसाजय, ताका सिमेंटिचे दोरे आसाजय कुशीन एक ल्हान उदकाची टेंक आसाजय इत्यादी चिंतून आसल्लो.
दीस मात्र कसलीच परवा नासतां मुखार वेताले आनीं आतां पुल्लूक दोगां बुर्गीं जालीं, मरयाण काजार जालो, घरांत सून आयली.
अचानक बाल्ताजाराक एक पावटीं देळ्यार चडोन मिरीं काडताना देळ्याचो पांय चुकोन पडोन पेंकाड मोडलें. हाप्तेभर आस्पत्रेचा खटल्यार वळवळ्ळो. मयने जाले आनीं घरा पाटीं आयिल्लो तरय वक्तां चालू आसल्लीं. दोतोरान कसलेंच काम करिनाये म्हळ्ळी ताकीद दिल्लेवर्वीं मांद्रेरच लोळोन आपले दीस पाशार करुंक लागलो.
आज न्हय तर फ಼ाल्यां आपूण बरों जातलों म्हळ्ळो ताचो भरवसो दिसान दीस सत जावंक धर्ताना तो आतातां उटोन भायर भितर वचोन आपली कुडिची नितळाय अपुण्ंच करुंक लागलो. भोवशा ताका देवान अपल्या मतिंत आसची आशा ज्यारी कर्चे पासत जिवो दवरल्लो जायजय.
अशे दीस पाशार जाले, मयने, वर्सां पाशार जालीं. बाल्ताजार आतां कोणायचाय घरा जांव, सयऱ्यांगेर जांव, पेंटेक जांव वेचें कयद जावन वरसां जाल्लीं. बुर्गीं वड जाल्लीं आनीं आतां घरांत तेगां सुनो आनीं पांच नात्रां जाल्लीं. सूख दूक अशें दीस्पडतो ग्रास चल्तालो.
अचानक एका दिसा माग्गुचा हर्ध्यांत कसलिगी दूक आयली. दोतोराक आपयलो, पूण तो येंवचाधिंच तिणें प्राण सोडलो. बाल्ताजार आतां कंगाल जालो. एदोळ परयांत जिण्येंत ताचो सांगात दीवन आयिल्ली पतीण एकाच घड्ये सासणाचो अधेवस मागोन वेताना तो शिरीं चुकलो. पूण कितें करयेत? हें संसाराचें नियम पळे. आयिल्ल्यांक सगळ्यांक वचोंक आसता. दीस पाटीं फ಼ुडें आसतीत तरय वेचें मात्र कड्डाय. कोणायचानी हें राववंक साध्या ना.
आतां माग्गू सरोन वर्सां जाल्लीं. बाल्ताजाराचे केस सगळे धोवे जावन आयिल्ले. घरभर नात्रां आनीं गलाटो, अशें आसतां एका दिसा मरयाणाक लागीं आपवन बाल्ताजारान आपली आशा ताका सांग्तच तो हूं कुट्टून जायत पळेयां म्हणालो. तो तसोच उलंवचें उणें. दूसऱ्या हाप्त्यांत सेजार्चीं थोडीं खोरीं पिक्कासां घेवन आयलीं, मरियणान पेंटेक वचोन भाटियो, कंड्यो हाडल्यो. आनीं सगळ्यांनी मेळोन बांय खोंडूक धरलें. बाल्ताजाराचे दोळे बिजोन आयले. आसल्ली तांक एकटांय कर्न तो ती बांय खोंडचा सुवातेर बोसोंक लागलो.
दिसानदीस बांयची गुंडाय पार्किलागलो. दीस गेल्लेपरिंच बांय गूंद जावन येताली. थोडीं खोंदतालीं थोडीं वावयतालीं. थोडीं तांका खांक पियेवंक दितालीं. कोनशार बाल्ताजार देवा बरें उदाक आसचो चार झरी फ಼ुटय म्हणोन अपलेसतकीं देवालागीं माग्तालो. अशें चडुणें तीन हाप्त्याचें काम जाल्लेंच आतां बांय कांय साडे तीन आळ गूंद जाताना बांयचा गुंडायेर कोणेंगी बोब गाली. उदाक मेळ्ळें म्हणोन. सरवांक खुशी. कोणे नारल फ಼ोडलो, कोणे पोव कालयलो. पूण काम मुखार्सिलें. कोणें कद्वळ उदाक ओडलें आनीं कोणें ती बांय अनिकी गूंड करुंक धरलें.
आतां बांयत दरबसत उदाक आसल्लें. कांय दोन आळ बुडचेतितलें गूंड उदक आसल्लें. अशेंच परत एक हाप्तो उतरलो. मरियणान सिमेंत हाडवन बांयक दोरो बांदयलो, आडें, लाटो, दोरी सक्कड हाडून घाली आनीं बांयत आसचें उदाक बोंड्या उदकापरीं नितळ दिसतालें. आतां उदाकच उदाक. बाल्ताजार त्ये एका सांजेर एक्सुरो बांयचा खात्यार रावोन बांयकडे उलवंक लागलो. कितलीं स्वपणां अपणान पळेवंक नांत एदोळ परयांत? कितलीं वर्सां राकोंकना ह्या दिसाखातीर अपूण? बाग्वोन त्या उदकांत अपलें रुपणें पळेल्ल्या बाल्ताजाराक अपली आशा जारी जाल्लो वड संतोस जाल्लो.
त्ये सांजेर आंगणांत आसचा मात्येचा सोप्याचेर बोसोन आसताना भितर बुर्ग्यांचें उलवणें जातालें. कितें गजाल म्हणोन भितर कान दिल्लो बाल्ताजार एक घडी शेरमेलो. तीं सात एकऱ्याक वांटो कर्चेविश्यामत उलयतालीं.
एक घडी बाल्ताजाराचो जीव आपणालागीं आसागी म्हण काळजाक हात दवरन पार्किलें. आपल्या कानांक पात्येवंक ताचान जालेंना. ताणे आशेल्लो दीस उदेल्लो. एक बांय अपल्या जाग्यार आसल्ली. आतां बुर्गीं ह्या बांय खातीर एकामेका मासां खाताना ताका असकत जाल्ल्या कुडीक सांबाळुंक जालेंना. भायर आसोर आसल्ल्यान तो मांद्री भायर आंगांतच सोडवन निदलो तरय ताका नीद पडलिना. अपलिंच बुर्गीं म्हण एदोळ परयांत अपली आशा बुर्ग्यांचा फ಼ुडाराक बांदचेपासत दांबून दवरून जाल्लो फ಼ायदो तरय कसलो? हो निहाळ ताका विशेष कर्करे करुंक लाग्ताना दोळ्यां हुजीर ताची सरल्ली आवय सेवरी एक पावटीं, सरल्ली बायल सेवरी एक पावटीं एक पाशार जालीं. तो अशेंच चिंतून एका शेवोटाक पावलो.
सकाळीं उटोन गोट्याक वचोन दूद काडन येवन एक घोट चा दीवंक म्हणोन सोदचा सुनेक आपलो मांव मांद्रेर नातल्लो पळेवन कांय गुड्याक गेलासतलो म्हळ्ळो दुभाव आयलो. पूण चा पियेल्ल्याखरीत उटानासचो तो आज कित्याक आनी कसो गेलो म्हळ्ळो दुभावय आयलो. ता भायर ताणे गुड्याक वर्चो वडलो चेंबू घराभितरच आसल्लेवरवीं तें दुभावोन भायर भितर सोदचार पडलें. थोड्याच वेळार सगळीं बुर्गीं अपलें काल्चा रातिचें झगडें विस्रोन अपल्या बापायक उलो करीत सोधुंक लागलीं. वचोन एकल्यान बांयक तिळताना कितें पळेता? उग्त्या दोळ्यांत वयर दीश्ट लावन जीब भायर घाल्ली बाल्ताजराची विद्रूप कूड त्ये बांयत उप्येताली.
