मार
वल्ली क्वाड्रस
हफ्त्याधीं कोणच न्हय आसल्ल्या इक्रा वर्सांचा कूकुराक आतां अख्खो देस वळकता. सर्व टिविचेर हाचेविश्यांत तर्क-संवाद.
तो कांय मंत्री न्हय, फुडारियी न्हय, देवांक विखचो न्हय वा खंचोय स्वामी न्हय.
इक्रा वर्सांचो भुर्गो!. ग्रेसत मंतनाचो भिल्कूल न्हय - गरीब भुर्गो. आवय बापूय नासतां व्हड जावन एदोळ कसोय जियेल्लो. हळ्ळेच्या रसत्यार कोणाचेंगी कार रावल्लें पळेवंक धांवोन आयिल्ल्या भुर्ग्यांपयकी तोय एकलो जावनासलो. तांतलो सावकार काराथावन देंवोन इल्लें सकला देंवोन मुतोंक बोसल्लो. तेदनांच हे पोक्री भुर्गे एकामेका मार्न पडताना सावकार मुतोन पेंटाचें जीप घालन सरारां पाटीं घुंवताना हेर भुर्ग्यांनी कूकुराक मार्न रडवन धांवल्ले. सावकाराचा मतीक चेर्क्याची भिर्मत दिसली देखून कूकुराक पाटीं मुखार कोण्ंच नातल्ल्यान अपल्या कारार घालन घरा व्हर्न गेलो.
हें अजीक कांय तीन चार वर्साधीं जाल्लें. पेंटेंत घर आसचा सावकाराकयी अपल्या घरा चाकोर ठिकानातले देकून आतां कांय हो लावारीस चेर्को ठिकलो तर म्हळ्ळें चिंताप सावकाराचा मतिंत.
सावकाराक पेंटेसालांत व्हडलें जवळेचें दुकान आसलें. ताच्या घरांत ताचीं तीन भुर्गीं, दोग पेटे, चार माज्रां आनी ताची बायल सोडल्यार कोण्ंच नातल्लीं. एका सकाळीं पांचांक उटोन बांयचें उदाक वोडन जाल नितळ कर्चें, घर जाडून पुसचें, रांदपा कूड नितळ कर्चें. हांडियो घासचें, पुसचें काम कर्न जाताना वोरां नोव उतर्तालीं. उपरांत कुकुराक काल्चें ऊरल्लें शीत आनी निसतें तोंडलावन जेवंक पडतालें. ताणें जेवंक शिता उंडी तोंडाक घाल्तानांच "वेगीं वेगीं जेवरे" म्हण धनीण बोबाट मार्ताली. पयलें पयलें कूकुराक शीत ताळ्यार शिर्कतालें पूण उपरांत सवयेर जाल्लें.
जेवन जातेच्च वसत्रां उंबळुंक आसतालीं, तीं सुकत घालुंक आसतालीं. वसत्रां सुकत घालन जाताना दनपाराचें जेवाण तयार जातालें देकून पयलें तो सावकाराक जेवाण व्हर्न दितालो. उपरांत इसकोलाक गेल्ल्या भुर्ग्यांक जेवाण दीवन पाटीं येताना कांय सवाय दोन जातीत. दनपरां कांय इल्ली दाळ आनी शीत मिर्सांगेसवें खावन दोन घडी आड पडलो तर दोळ्यांक कांय जोप येतानांच "खंय मेलोयरे? फक्ता खांवचें हागचें आनी निदचें इतलेंच काम येंवचें तुका" म्हणोन धनीण मूरयो दिताली. वेगीं वेगीं उटोन सूकल्लीं वसत्रां भितर हाडन, तीं गडी कर्न कबाटांत दवर्न, पर्तून बांयतलें उदाक वोडन जालांतल्या फुलां झडाक वोतून जाताना सांजेचीं स जातात. उपरांत सांजेची चा आनी नासटो घेवन पेंटेक गेल्लो रातीं सावकार आंगड बंध कर्ता पऱ्यांत थंयच राकोन रावतालो. आंगड बंध कर्च्याधीं जाडन, नितळ कर्न सावकारासवें पाटीं घरा येवन पावताना वोरां साडे इक्रा. उपरांत पयलें दोन सुक्यो भाकऱ्यो खावन उपरांत भायर न्हाण्येंत वचोन न्हातालो आनी भायल्या सोप्यार निधतालो.
हिच्च दिनचरी कूकुराची. ताचेसवें दोन पेटे सयत सांगात दिताले; एकलो टोमी, दुस्रो दासू. थोडेपावटीं भुर्गीं ’कुरू कुरू कूकुरा’ म्हणताना कूकुरा घुस्पडललोयी आसा.
"कितलीं सोभीत नांवां? अपणाचें नांवयी टोमी आसल्लें तर?" - भुर्ग्यांनी सदांय कुरू कुरू कूकुरा म्हण चिडायताना कूकुरान मतिंत चिंतचें आसल्लें. पूण आतां कितें करुंक जाता? ताची आवय कशीय मेल्या, बापूय अपणाक धांवडावन दुस्रें कोणाकगी काणघेवन जियेताना अपल्या चार वर्सांचा प्रायेर कूकुरान रसतो धरल्लो. रसत्या थावन शीदा सावकाराचा घरा पावल्लो, अजीक तीन च्यार वर्साधीं.
कूकुराक दीस, हाफ्ते, मयने, वरस सक्कड एकच लेक. ना कोण ताका विचार्तलो. ना कोण आयकोंवचो. अपली दिनचरिंत कांय चड उणें जाल्यार पेट्याक भांदचा चामड्याच्या पाट्यांत सर्सरीत मार खावंक पडतालें. दोगांय - सावकार तशेंच धनीण.
एक पावटीं उदाक व्हाववन हाडताना जडायेची शिदी सकला घाल्ल्याक ताका नागडो कर्न सर्सरीत मार्ताना ताच्या मतिंत रीगल्लें भ्यें अजून ताच्या मतिंत आसलें. देकून त्या पाट्याक पळेताना आतांय तो कांप्तालो.
पूण हो कूकुरा आतां देसभर फामाद जावंक हीं कारणां भिल्कूल न्हय!
थोड्या दिसां पयलें, ह्या घरांत देड वर्सां काम केल्लो मादू आयिल्लो. ताचो सांबाळ बाकी आसा म्हण धनिणेकडे वार्जीक कर्तालो. कूकुरा वसत्रां उंबळताना हें आयकतालो. मादू उलवन उलवन अपलो ताळो रडकुरो कर्न "गरिबांचें दूक तुमचेर भेजानाये वचाना.. तुमकां हांव बूद शिकयतां.. हांव मंडळीक दूर दितां.." म्हणोन गेल्लो. वेच्यादीं ताची भिर्मतेची नदर कूकुराचेर वचानासतां गेलिना.
पूण खंची ती ’मंडळी’ म्हळ्ळें कूकुराचा मतीक गेल्लेंच ना.
एका दिसा कठीण शेळिंत आनी तकली फडाफड जावन कूकुराक सकाळीं उटोंकच जालेंना. धनीण सकाळीं उटोन पळेताना रांदपाकूड म्हेळें आसा, घर म्हेळें आसा आनी भायर कूकुरा सुशेगात निदला. तिणें रागान पेट्याचो पाटो हाडलो आनी नीदल्ल्या कूकुराक सर्सरीत मारुंक धरलें "तुका दिसान दीस चराब चडोन येता, तुका जेवाण कोण तुजो बापूय दितावे? आमकां कामाचीं मेळानांत म्हण ह्या दर्वेशीक वोडन हाडन आयला म्हजो पती. तुका एकच काम करुंक जाता तर कर, नावे आत्तांचे आत्तां घर सोडन निकळ"
सकाळीं फुडेंच मार खावन ऊटल्ल्या कूकुराक आयकोंवचीं कोणच नातल्लीं त्या घरांत. ताच्या दोळ्यांनी दूक उमाळोन आयलें. तरयी उटाउटीं वचोन नितळाय करुंक लागलो.
पाट्याचें बेल्ट लागोन जायजय, ताच्या तर्न्या पांयाची कात फुटोन रगात येतालें आनी हुल्पातालें. पाटिचेरयी कठीण हुल्पातालें. बांयतलें उदाक वोडन कश्टांनी शिदी मात्यार चडयली, शिदियेंतलें उदाक गळोन कूकुराच्या मात्यार, तोंडार गळोन ताच्या दुखांसवें विलीन जावन धर्तेवयल्या धुळिचा कणांत मेळोन घड्येन मायाग जालें.
वेगीं वेगीं नितळाय कर्न धनपारां भुती वर्ताना रडोन्ंच वेचा ताका वाटेर मादू मुखामुखी मेळ्ळो. एकामेका दोगांनी वळोक धर्न मादून ताका रावयलो आनी कित्याक रडता म्हळ्ळें समजोन घेतलें आनी धयर दीलागलो;
"तूं भिंयेनाका, तांकां हांव बूद शिकयतां, हांवें मंडळीक दूर दिलां. मंडळिच्यांनी म्हाका आज परत वचोन ये म्हण धाडलां. आज म्हाका म्हजो बाखिचो सांबाळ मेळानातल्यार तांकां शिकयतां बूद" म्हणोन तो गेलो.
कूकुरा अपल्या कामार पडलो.
उपरांत कितें जालें कळीत ना. तो सांजेर आड पडल्ल्याक एकाच्चफरां टोमी आनी दासून ज्योरान घोंकचा आवाजान जाग जाली. सुमार धा वीस जण जालांत एकटांय जाल्लो. थोडीं बायलां आनी थोडे दादले. दोग तेग क्यामरा घेवन आसले.
तांचे मधें आसचा मादून एकल्या दादल्याक म्हजेशीं बोट धाखयलें. तो दादलो लागीं येताना कूकुराची नदर तांच्या हातांत कांय पाटो आसागाय म्हण भिंयेलो.
पूण ना! तो येवन कूकुराक मोगान पोशेवन उटवन "भिंयेनाका. तुका आमीं आसांव, सांग तुका कोणें मारलें?" म्हण विचारिलागलो.
"मदामेन" कूकुराच्या तोंडांतलें उतार सुटलें.
दोग क्यामराचे लागीं आयले.
"तूं कितल्या तेंपा थावन काम कर्न आसाय?"
"...................." कूकुराची जाप नातली.
"तुका कितलो सांभाळ मेळता?"
"................" परत कूकुरान मौन पांगुरलें. पूण ताची मत कठीण भिंयेल्ली. कांय अपणाक घर सोडन वचोंक पडलें तर अपणान खंय वेचें? कितें खांवचें? हें चिंतून ताका अवचीत भ्यें दिसलें.
क्यामाराचे मनीस कूकुराचा आंगार दाटशेवन आयिल्लें रगात अपल्या केमरांनी कयद कर्ताले. घरा भितर थावन धनिणेन भायलो लोक पळेतेच्च जनेलां धांपलीं आनी दार बंध कर्न भितरच्च बसली. एका दोगांनी क्यामरा घेवन दार ठोकलें तरयी तिणे बागील उग्तें केलेंच ना. पत्रकर्तांनी तांचिंच म्हळ्ळी काणी विणली आनी एकेका पत्रकर्तान एकेका अर्थान, ती क्यामरांत प्रसतूत केली.
एकल्यान कुकुराचें शर्ट काडन ताच्या पाटीर आसचा मारांची निशानी धाखयली. अन्येकल्यान ताची चड्डी निस्रायली आनी ताच्या कुल्यांचेर जाल्ल्या मारांची निशानी कयद केली. तितल्यार हाणें कूकुराक धयर दीवन "भिंयेनाका, आमीं आसांव. आमी तुका बचाव कर्तांव.. चल आमचेसंगीं" म्हण आपवन वेलें.
थोड्याच वेळान तीं पोलीस स्टेशनाक पावलीं.
थोडो वेळ राक्तच इन्सपेकटराक मेळोंक आवकास मेळ्ळो देखून हीं भितर गेलीं. एदोळच मंडळिच्यांनी ताका सांगल्लें जायजय देकून भितर रिग्तच इन्सपेकटरान सवाल केलें;
"होच्चगी तो? कितेंरे नांव कितेंरे तुजें?"
"कूकुरा"
"तुज्या आवय बापायचें नांव?"
"..............." कूकुरा तिशीन हिशीन पळेलागलो.
"कितलो तेंप थावन काम कर्ताय?"
"मोसत तेंप थावन"
"कितलो सांभाळ मेळता तुका?"
".............."
" कोणें मारलें तुका?"
"मदामेन"
"कित्या? कांय चोरलेंय? पोक्री केल्योय?"
"ना.... हांव सकाळीं उटोंक नातल्लों देकून" कुकुरान सतच सांगलें.
"कित्याक उटोंक नांय?"
"सकाळ जाल्लो कळोना म्हाका"
"मोसत मारलेंगी तुका?"
परत कूकुराक ताचेसवें आसचा दादल्यांनी ताचें शर्ट आनी चड्डी काडन धाखयताना कूकुराक भ्यें तशेंच लजयी दिसली. पूण कितें कर्तलो तो?
पोलिसांनी ताका थंयच बसयलो आनी मंडळिच्या सांद्यान कंपलेंट बरवन घेतलें. उपरांत पोलिसांनी जीप स्टार्ट कर्न गेले.
पोलीस स्टेशनांतले भायर येताना टिविगारांक कोणेंगी खबार दिल्ली देखून ताणीं हांचो रेवोड घालो;
"आमचा देशान आज इतली प्रगती केल्या तरयी अजून आमचा देशांत भुर्गीं काम कर्तात आनी तांचेर अजून जुलूम जाते आसा"
इतलें सांगोन क्यामराचे दिवे पालववन तीं लागीं आयलीं.
कूकुराक आतां मारांच्याकी चड भिरांत परत अपणाचें वसतूर काडतात म्हळ्ळी.
टिविवाले मंडळिच्या सांद्यांलागीं उलवन आसचेपरिंच परत दिवे जळ्ळे आनी टिविचे क्यामरा कूकुराचेर घाले. ताचा आंगावयले घाय परत धाखवंक परत कूकुराचें शर्ट आनी चड्डी काडलीच.
सकाळीं थावन एक घोट उदाक पियेनासतां, आतां ह्या टिविच्या उज्वाडांत कसलोगी काळोक अपल्या दोळ्यांनी भरोन येवन कूकुरा थंयच गळ्ळो.
तक्षण थोड्यांनी ताच्या तोंडार उदाक शिंपडायलें. कूकुरा आतां उटोन आतां आपणाक पाटीं कशें वेचें? गेल्यार मदामेचे मार कशे खांवचे म्हण चिंतून ताच्या आंगाची लोंव हळतार उभी जावन येताली.
