कथादायज - १२
पोपायो आनी दोळे
लियाब
नांव: लियो जोन डी’सोज
लिखणे नांवां: लियाब, काव्यादास.
जनन: ०६ माय १९३४.
जल्माल्लो गांव: बेंदूर, मंगळूर.
आवय-बापायचें नांव: दुल्सीन डी’सोज आनी मरियाण डी’सोज.
पतीण: मेरी डी’सोज.
लियाब, मंगळूर
वळोक:
कादंबरी:
पुता पाटीं ये.
अणकार केल्ले बूक: सयतान केदिंच निदाना, रग्ताळें रत्न,
राजू आनी राय कुंवर, लीमाचो भुर्गो,
विंकळाची कथा, ८० दिसांनी,
गलिवराची कथा, आपायाचे वाटेर,
संशयाची सावळी, जाकोबाची कथा,
मार्सेलीनो,
मोगाचो उजो, सदाचारद नियमगळू,
देवाचा मोगाची ल्हान वाट, देवरन्नू प्रीतिसूव किरियधारी,
कार्मेलीत मेळाच्यो रुली रेग्रो,
नाटकुळे: वेवेगळ्या फेसतांचा संदर्भार खेळवंक, तशेंच आकाशवाणिचेर खेळवंक भुर्ग्यां खातीर नाटकुळे बरयल्यात,
लेखनां: वेवेगळ्या विश्यांचेर सुमार ३००० वयर लेखनां
कवितां/चुटुकां: सुमार ३००० वयर कविता बरयल्यांत.
पर्गट जाल्ले स्वताचे कविताजमे: देव हासलो.
And God smiled (English).
साहितीक वावर: ’राकणो’ पत्राचो सह-संपादक जावन वावर.
’कर्नाटक सोशियल क्लब बाह्रेयन’ हांचा पत्राचो संपादक जावन वावर.
’बेंदूर फिर्गजे पत्र’चो संपादक जावन वावर.
कोडियाळबैलच्या ’इम्याक्युलेट कन्सेपशन’ सोडालिटिच्या बुलेटिनाचो संपादक जावन वावर.
’संदेश’ पत्राचो संपादक जावन वावर.
भाग घेतल्लीं साहितीक सम्मेळां:
१.’दक्षीण-पूर्व एशिया कथोलीक संपादकांचें सम्मेळ - कोलंबो, श्रीलंका’ (१९८१)
आपणायिल्ल्यो प्रशसत्यो/मान:
१.’कर्नाटक कोंकणी साहित्य अकाडेमिची पत्रिकोध्यम प्रशस्थी’ (२००२)
२.’बेंदूर फिर्गज’, ’राकणो हाफ्त्याळें’, ’कथोलीक आक्षयन लीग’, ’कथोलीक सभा’, ’दायजी दुभाय’, ’एम.सी.सी. खतार’ हांचे थावन मान.
चिंताप :
पन्नासां वयर वर्सांच्याकी चडीत साहितीक अनभोग आसचो लियाब एक देखिभरीत शिक्षक जावन आपल्या जिण्येचीं चडताव वर्सां घोळ्ळा देखून सहज रितीन सामाजीक हुसको आनी मनश्यामोग आपल्या बर्पांनी वेक्त कर्ता. हाणें व्हापार्ची भास सादी देखून साद्या लोकांक ती सलीसायेन समजता. कोंकणेंत आसचें अणकार साहित्य भोव उणें तरय, आसचा आणकार साहित्यांत लियाबाचो वावर उटोन दिसता. लेखनां, कविता तेच्चपरीं अपरूपायेन तरयी मटव्यो काण्यो बरंवचांत अनभोगी.
पोपायो आनी दोळे
"मांय, रुकाच्यो पोपायो पडल्यातगे!"
बांयलागीं उदकाक म्हण गेल्लें लूसी पाटल्या बागलाकडे रावोन आराबायो दितालें.. पूण ह्या पावसाच्या आवाजाक कात्रिनाम्येक आयकाजायमू! पडल्यात म्हळ्ळो सब्ध तिच्या कानांक पडल्लो आनी लूसी कांय अपूण पडल्यां म्हण सांग्ता दिसता म्हण तिणें लेकलें. "आनी कितें दोळे मोळबार जाल्यातवे तुजे?" म्हण व्हडल्यान धेंकणो घालन ती आपल्या कामाक लागली. पोपायो पडल्यात म्हण तिका कितें स्वपाण पडलांवे? आनी लूसीन भितर येवन भेषटांवच्या ताळ्यान सांगाना जाल्यार तिका सांज म्हणासर कळतेंच ना!
"सांगल्लें आयकनायेगे तुका? पोपायो पडल्यात म्हण हांव व्होडोल थावन बोब मार्तां आनी ती पांय सोडन बसल्या - हांव कितें फटीं मार्तां म्हण चिंतलेंयिसता.." इंजिनाचो धुंवोर धांवल्लेबरी सणसणलें लूसी. सदांची सवय न्हंयवे ती!
कात्रिनामी वांचल्यागी! ’पोपायो पडल्यात’ म्हळ्ळे सब्ध कानांत पडल्ल्याफरा तिच्या मतिंत कितें सक्कड घुंवलें आनी कितें पूरा तिणे म्हळें तें विवरावंक म्हाका न्हंय, कात्रिनाम्येकच साध्य जांवचें ना. न्हंय जाल्यार!..
आधल्या दिसा दनपारां तें, जेवाण जावन पान पोड खावंक बसल्ली कात्रिनामी. आनी सदांचे सवयेन लूसियी येवन बसल्लें आनी मागीर सांगाजायवे? आवय धुवो पेल्या विषयांत उलंवच्यांत केदाळा जाल्यारयी मुकार आनी जेवल्या उपरांत मू! कोणा कोणाच्यो, खंच्यो खंच्यो आनी कितल्या तेंपाच्यो खबरो जाल्यारयी जातात. आत्तां शिकयिल्लें आत्तां उडास उराना म्हळ्ळ्या खातीर इसकोला थावन काडल्ल्या लूसीक ह्यो पेल्याच्यो खबरो खंच्या थरान उडासाक येताल्यो म्हळ्ळें सेजार्च्यांक एक मिसतेरच जाल्लो. आतां ताका मात्ती घाल..
अशें पान पोड खावन पीक उडवंक भायर आल्ले कात्रिनाम्येक घरा पाटलो पोपायेचो रूक दिश्टीक पडलो. रूक जाल्यारयी कसलो म्हणताय! कात्रिनाम्येन सांगाजय ताची व्हडवीक! अहा! तसलो रूक सगळ्या गांवार सोधल्यारयी मेळाना.. तिणें कितल्या कषटांनी तो हाडल्लो आनी कितें! तो एदो व्हड जावंक तिणे कितली वांवट काडल्या आनी कितें!.. आनी ताच्यो पोपायो कितल्यो रुचीक, कितल्यो व्हड,.. छे , छे, छे! सगळो दीस रजा काडन येशी जाल्यारयी कात्रिनाम्येच्या पोपायेच्या रुकाची व्हडविकाय आयकोन तुका पुरो पडचे बरी ना!
आनी तसल्या पोपायेच्या रुकाक दीषट पडात म्हण कात्रिनाम्येन एक पर्नी व्हाण आनी खुंटो भांदल्लो. व्हय, तांतूं फितिस्पण कसलें हाबा? अळे तो सेजार्चो धान्येलाम, ताच्या हितलांतल्या माडांक पऱ्यांत भांदता व्हाणो आनी खुंटे! आनी सदां मिसाक वेचो मनीस तो! अळे ती दुमगेन बाय तिच्या रांद्वयेच्या हितलाक थंय थंय व्हाणो आनी खुंटे भांधता! तिणे वाटेर पडल्ल्यो पर्न्यो व्हाणो विंचून हाडताना कात्रिनाम्येन खुद्द पळेलां! आनी ती पादऱ्याबाची आवय! तर हांवें केल्ल्यांत चूक कितें - सवाल कात्रिनाम्येचें, तें आसों!.
आनी अशें व्हाण भांदल्ली ती कात्रिनाम्येच्या पुताक सिलूक जालें ना. फितिस्पण म्हणालो तो. व्हय, ताका कितें कळीत आसा दिषटिची खबर! आधल्या वर्सा ते सोबिनाम्येचे दिषटीन गाद्यांतलें भात सगळें पोल जाल्लें! एल्लुबायेगेले कोंबियेन तांतियां दवर्चिंच सोडल्लीं! हें सक्कड सिलूक कितें कळीत - बिंडी सोलांगी! आनी आवयक कळानासतानांच ती व्हाण आनी खुंटो काडन उडयलो ताणे, आतां पळेनांय!
त्यो धर्नीर पडल्ल्यो पोपायो पळेवन कात्रिनाम्येच्या पोटाक आयिल्ले लास हांव सांगन जाल्यार तुमकां तीन दीस शीत रुच्चें ना. आनी कोणा कोणाच्या दोळ्यांक दिल्लो तो शिराप सांगल्यारगी - तुमी पंदा घाल्ली तकली सात दीस वयर काडचे नांत. तितलो राग आयिल्लो तिका. एकेकच पोपाय विंचताली ती - "अळे हांगासर दिसतात पळे तांचे दोळे" म्हणताली ती पोपायांचेर आसल्लीं खतां पळेवन, अपुर्भायेचो रूक असो जालो म्हळ्यार कोणाकयी दूक येंवचेंच आनी तेंयी कोणा कोणाच्या दोळ्यां वर्वीं म्हणताना..!
सिलू कामा थावन पाटीं येता म्हणासर कात्रिनाम्येक तडवुंक कषट मारले. ताणे भागला भितर रिगाजय जाल्यार तिचो पोपायेचो शेर्मांव सुरू जाल्लो. त्या रुकाविश्यांत काणी, तिणे काडल्ले कश्ट, पेल्यांचे दोळे आनी तांकां तिणे मागल्ली शिक्षा - हें सक्कड आटापून आसल्लें म्हण सांग्ताना तो शेर्मांव कसो आसल्लो, आनी कितलो वेळ आसल्लो म्हण वाचप्यांनी अंदाज कर्न घेव्येत.
पूण सिलू त्या शेर्मांवाक तयार जावनच आयिल्लो जाल्ल्यान ताका अज्यापयी दिसोंक ना, बेजारयी जावंक ना. अपले आमचीं थोडीं कुर्डीं शासतिरां तो आदीं थावन पळेवन आसल्लो आनी तांकां कांटाळतालो.. प्यण तिका समजावंक ताणें केल्लें प्रयतन एदोळ निर्फळ जाल्लें. फिर्गजेंत ताणीं एक ल्हान मेळ घडल्लो, आनी त्या मेळाचे सांदे लोका मधें कुर्डीं शासतिरां नास करुंक प्रयतन कर्ताले. आधल्या दिसा आवयन व्हाण आनी खुंटो त्या पोपायेच्या रुकाक भांदताना ताणेंयी पळेल्लें. अप्यण व्हाण काडीन जाल्यार पोपायो पडतेल्यो म्हण ताका कळीत आसल्लें. पूण अपले आवयक आनी भयणीक एक लिसांव शिकवंक साध्य आसा म्हण ताका दीसल्लें आनी देकून व्हाण आनी खुंटो रुकार थावन देंवोन पयस पावल्लो.
"तिच्या दोळ्यांनी अशें जालें", म्हण कात्रिनामी आनी तिची देक घेवन लूसी पोपायेच्या निबान कोणा कोणाक गाळी येटताना थंयचर सभार लोक जमो जाल्लो. हरयेकलोयी त्या "खार दोळ्यांक" दुर्सतालो. अपणाक कळीत आसल्ल्यो दिषटिच्यो काणियो सांग्तालो. एका पिडेसताक आस्पत्रेक व्हरोंक आसल्लें जाल्यार तांतलो एकलोयी थंय आसतोना, हऱ्येकल्याकयी एक न्हंय एक काम आसतें. पूण तें सक्कड आमकां नाका दुदाक आयिल्ल्याक गायचें मोल कित्याक म्हण सवाल केल्लें खंय आदीं एकल्यान!
त्या दीस सिलू कामा थावन पाटीं येताना सोभिनाम्येक आनी कात्रिनाम्येक सोभीत उत्रांनी उलवणें जातालें. ना जाल्यार सोभिनाम्येच्या हितलांतलो रूकयी मोरोन पडाजायगी! तिका कात्रिनाम्येच्या दोळ्यांचो दुभाव. "हेरांनी बरें जाल्लें पळेवंक तांकाना जाल्यार दोळे धांप" म्हण एकली बोबाटताना एन्येकली दुस्रेंच उलयताली. दोन कोल जाग्या भितर दोगांयी आसल्लीं जाल्यारयी तांचो ताळो मात्र देड मयल पयस आसचे.. इगर्जेंतल्या चामादोराकयी आयकातो! भंवतोणीं आसल्लीं रावोन सोभाय पळेतालीं..
सिलून आपलें काम सुरू केलेंच. सकडांक पोपायेच्या रुका मुळाक आपवन व्हर्न गेलो तो. मुळांत पोपायो आसल्ल्यो आनी धाराळ उदाकयी आसल्लें. पानां सक्कड हळधुवीं जावन आयिल्लीं. ह्या उदकावर्वीं रुकाचीं पाळां कुसलीं आनी रूक मोर्ताना ताच्यो पोपायो झडोन पडल्यो म्हण लोकाक समजायलें सिलून. लोकाक खरी गजाल कळीत जाताना लज भगली. पूण सोभिनाम्येच्या दोळ्यां विषयांत चिंतून आसल्ल्या कात्रिनाम्येक तें खंय दिसलां? तितले सलीसायेन अपली चूक वळकोन घेंवची साण न्हंय ती. पोपायेचो रूक उदाक चड जावन मूळ कुसोन मेल्लो म्हण कुर्ड्यां शासतिराच्या कात्रिनाम्येक तितल्या लोका मुकार ओपून घेवंक सलीसवे तर? तिणे सोभिनाम्येगेरयी तशेंच जाल्लें..
खळानासताना येंवचो पावस ह्या क्रिसतांवांच्या फितिस्पणाक हासतालो..
सिलुच्या प्रयत्नान कात्रिनामी, सोभिनामी आनी गांवचो लोक बरें लिसांव शीकल्लो, शेजारी कुटमां परत मोगान जियेवंक शिकलीं. व्हाणांक आनी खुंट्यांक त्या उपरांत तेणे ग्रायक उणो जाल्लो आनी कात्रिनामी आनी सोभिनामी हेरांच्या दोळ्यांक गुन्यांवकार कर्च्या बदलाक अपलेच जिबेची चत्राय कर्तालीं. दिषटिचो देंवचार पयस पावल्लो.
