नक्कुर महातमे
(केवीन डिमेल्लो, कारकळ)
मटवी टिप्पणी:
"टरठक्क टरठक्क ढरढक्क ढरढक्क
चंड मुंड, रुंड मुंड ढंय
मुंड रुंड, चंड मुंड धंय
आदी शक्तिये, महीष मर्दिनिये
श्री देविये नमोनमः:"
दुश्ट राक्कोस चंड-मुंड, महिशासुराची तकली कापून ’दुषट संहार - शिषट संरक्षे ’केल्ले अंगोण्याच्या यक्षगान बयलाट ’श्रीदेवी महात्मे’कयी कथनकाच्या ’नक्कूर माहात्मे’ कयी कसलोच संबंध वा गांच ना म्हण वाचक महाशयांक स्वषटीकरण दिंवचें सूक्त म्हण भोग्ता. ब्रह्म महात्मे, ईश्वर माहात्मे वा विषणू महात्मेयी ह्या नक्कूर महात्मे सवें घडसुंचें प्रेतन कर्चें आदम्य चूक जायत. तरी ’इसणू महात्मे’ च्या दशावतारांनी हो इक्रावो नक्कुरावतार कसो घुसलोगाय? म्हण यक्षगान ताळ-मद्दळेचें खंडाबट्टे पिशें आसल्ल्यांनी विचारल्ल्यांक मात्र कांय अतिशय ना. आसों.....हांगासर नक्कूर म्हळ्यार नक्कूर वा गांयदोळाचें चित्रण तुमच्या स्म्रतिपटलार उदेंवचें तें सहजच. वाचक महाशयांक दिंवचें आन्येक स्वषटीकरण - हें कथानक नक्कूर वा गांयदोळाचें न्हय. बगार ’नक्कूर’ नांवांच्या नरपराणिचें म्हण समजोंचें. मनशांकयी असलें विचित्र नांव दवर्तातगी? म्हण तुमीं विचारुंक पुरो. व्हय, जरूर दवर्तात. संपरदया पर्माणें हाचो बापूय बोग्गूर हाका पाळण्यांत घाल्च्या पयल्या दिसा, धनी गुत्ताच्या देजण्ण शेट्टिच्या आंगणांत पेंकड बागावन नम्र जावन उबो जाल्लो. पयल्या पावसाक आंगणांत वयर पडल्ल्या गांयदोळाक गिळुंक झगडें कर्न आसल्ल्या कुंकडा पिलांची सोबाय पळेवन आसल्ल्या धनी देजण्ण शेट्टीन हासोनशें म्हळ्ळें, ’नांवांत कसली ं कर्मां आसात? न....न...... नक्कूर म्हण दवर" पाटीं मुखार चिंतिनासतां धन्याची आज्ञा विदेय जावन बोग्गुरान पाळल्ली...तें सोड्यां ...हां......टिप्पणी संपंवच्या फुडें ह्या नक्कूर नरपराणीकयी नक्कूर वा गांयदोळाकयी विशेष सळावळ आसा म्हण ग्यारंटी जावन सांग्येत. अंतेये वाचक महाशयने, नक्कूर महात्मेयनू आलिसुवंतवनागू....
महात्मेचे आरंभ:
कारती मयण्याचो अकेर, बोंतेल मयन्यांचो आरंभ. कारती बेळें ’एणेल्दाकेय’ चें लुंवप एदोळच मुगदाल्लें बयलांनी सुग्गी बेळ्याक कोसप सुरू कर्चो काळ. हो काळ नक्कुराची जिणियेंत इसेस ’सिजना’ चो काळ. गाद्या मेरांच्या तणांत हाब्बोन रांवचें गोंकुरू माणके(बेबे) तशेंच बयला देगेच्या फात्रा माट्यांनी लीपल्ल्या देंकळ्यांक गरियेक नक्कूर गुंतून धर्च्यांत तो वेसत आसता. गोंकुरू माणके - देंकळे कांय ताका निसत्याक न्हय. बगार ताच्या प्रास महत्तर कामाक ते उपकार्तात तें ’ओपन सीक्रेट’ च सय. मासळी धरिजे जाल्यार ’मेवू’(खाण) गर्जेचें. देकून शांभवी न्हयचे उदका देगेच्या मुंडेम(बोणोंग) बोल्यांनी पावस सुरू आरंभ जाल्लोच रिगोन बसल्ले माडोंजी, पिलिकुट्टी, पट्टेकुच्ची आपापल्या पिलां जम्याक घेवन भायर येवन भुके सवें राजारोशांत भोंवडी मार्ताना ’मेवू’ उदवन व्हड व्हड मासळ्यो धर्चो आयिन्न काळ.......
....तशें पळेवंक गेल्यार थोड्या वर्सां आदीं मासळी धर्ची कांय नक्कुराची व्रत्ती न्हय आसल्ली. फकत्त प्रवरत्ती जावनासल्ली म्हण्येत. पूण ग्राचार ताचें. ’काफिना तोटा’ गीगा परबुगेर नारल काडुंक गेल्लो तो पांय चुकोन सकला पडल्लो. परिणाम जावन दाव्या पांयांचें हाड मोडल्लें. सर्कारी आस्पत्रेक दाकल जाल्यारी सूक्त चिकित्सा नासतां पांय वांकडोच जावन उरलो. थोंटो न्हय तरी चोंटो जाल्लो. थोड्याच तेंपान हळ्ळेच्या चडताव लोकान ताका नव्या नांवान ’चोंटे नक्कुरे’ म्हण वोलावंक दाक्षेण केली ना.....
...आजयी नक्कुराक फांत्याफराच जाग जाल्ली. हळ्ळेक आज विशेश दीस. अज वर्सावारचो जात्रो. पाटल्या दोन दिसां थावन एकच एक माडोंजी मेळोंक ना. आज कशें पुणी कर्न एक-दोन मासळ्यो धर्न, विकून खर्चाक पयशे करिजे. चुमुचुमू उज्वाडतानांच गुडसुला थावन भायर अयिल्लेंच खोरें घेवन सारया मुट्या देगेन उसतिलागलो. जीव जीव हुळवुळचे गांयदोळ कट्टेंत घालन वोडपाक - शिर्कायिल्लें शिलें (इंदा ताळ्येचे बोडी) आनीं ताका बांदल्ली गरी, पर्न्या पोत्यांत दर्विल्ल्यो तंगिसाच्यो व्हडल्यो गरियो तशेंच मातिये मोडकी घेवन आंगणाक आयलो. बायल कूसू, धूव यमुना अजून मांद्रेर लोळतालीं. जातऱ्याचो दीस जाल्ल्यान कामाक रजा. आज वेगिंच्याक चा मेळचिना म्हण सुसताल्लेंच सरारां देजण्ण शेट्टिच्या बयला गाद्या तेवशीन पांय वोडीत चमकलागलो.
....गरियेक नक्कूर गुंतून कितलिंय बिळां, माटीं सोदल्यारयी एकच एक देंकळो दिषटीक ना!. गरियेक हुंगोन समेत पळेनातल्ल्या देंकळ्यांच्या संतानाक येटीत आसताना सूरय देव वयर वयर चडतालो.
"माल्दिसांव पडल्ले खंची. कंय बोंगल्यातगाय?" नक्कुराचें सयराण चुकोन येतालें. आनीं हांगासर रावल्यार फायदो ना, हाच्या प्रास संकरभट्रुच्या तोटा बगलेच्या ’पल्ल’ंत (उदका गुंडी) माणके धर्चेंच बरे म्हण चिंतून पाटीं घुंवताना मेरे कोनश्या थावन मायिलाची तकली दिसालागली. हातांत जयत कडल कोंबो घेवन लागीं आयिल्ल्या मायिलान हासोनशें विचारलें,
"कोणाक येटून आसाय नक्कुरण्ण? सोडतेच्या काटाक येवंकनांगी?"
"आनीं कोनाक येटीन" न्हय, तर ह्या देंकळ्यांचें संतानच मुत्वोन गेलांगी म्हण. हां, सोडतेक पुणी येजे माराया. दूद(जुगार) बांदुंक मुक्काल ना. एक माडोंजी पुणी बागायल्यार दोन कास जातीत. केंपू उरियाक बाल बांदिनासतां मयने तीन जाले"
"तूं एकलोच पळे मसळेक गरी घाल्चो. हे हळ्ळेंत मासाक गरी घाल्चे कितलेशेग मनीस आसात. मासाक मास. पयशांक पयशे......सोड....तें पूरा तुका खंय कळता? चल एकेक मुट्टी सूर मारया.....म्हज्या लेकार" मायिला मुसुमुसू कर्न किसक कर्न हासलो.
आतां दोगी चंदय्य पुजारिचे सुरे गडंगा तेवशीन चमकालागले,
गडंगांत गिजिगिजी आवाजा सवें साट सत्तर थंय थंयसर बांदून घाल्ल्या काटाच्या कोंब्याचो साद. चडताव संभाषण आयच्या दिसा चल्च्या सोडतिच्या कोंब्या काटा विशीं, उपरांत रातीं चल्च्या गुत्तुच्या देजण्ण शेट्टिचो आंगोणेचो यक्षगान बयलाट ’श्री देवी महात्मे = ’इसणू’ माहात्मे’ विशीं चल्तालें. मायिलान धर्मार्थ दिवयिल्ली सुरेची मुट्टी खालो कर्न गरी आनीं मातिये मोडकी घेवन पाटीं वेचें आट्टाणें कर्ता कर्ताना ’पर्कट बायी’ किट्टप्प मुखार उदेलो.
"होय...नक्कूर...गरी घालिवे?" कांय शिर्कालेंगी?"
नक्कुरान जाप दिली ना. फकत्त तकली हालयली मात्र. ताका कारणयी आसा. ह्या किट्टफ्फाच्या तोंडाक शिर्काल्यार उपरांत भारी कषटच सय. खंय थावन खंय उत्रांचो फार मार्ता म्हण सांगोंक साध्य ना.
"इश्शी......तूं बूस माराय. तूं फकत्त मासळी धरुंक लायेक.
शेंडियेक धर्न चार व्हाजवंक तुका धयर खंय आसा?" किट्टप्प किसक कर्न हासताना ताच्या सवें आसल्ले आनीं थोडेय हासालागले,
नक्कुराक कितें उलंवचें म्हण कळनासतां, दोळे पिळी पिळी कर्न हेवशीन तेवशीन पळेलागलो.
"जून मासळे सवें तर्ने मासळेकयी गरी पडल्या. ’मेवू’ उडयल्यार गरी चाबाजेच पळे. आसों...आसों...तें पूरा तुका खंय कळता? तिक्के जाग्रूत राव आनीं बंदोबसत कर’ तितलें सांगोन किट्टप्प गडंगा बितर रिगोन नपंयच जालो. गिरायकांच्या जम्यांतले थोडे परत ’पुसक’ कर्न हासले.
आतांच किट्टप्पाक धांवडावन व्हर्न मुसकार चेंचून घाल्यां म्हळ्ळें तितलो राग आयलो तरी आपलो चोंटो पांय काणघेवन किट्टप्प कडेन आपूण झुजोंक सकना म्हळ्ळें परिज्ञान नक्कुराक जरूर आसल्लें. उमाळोन येंवचें दूख आनीं राग गिळीत तकली पंदा घलन पांय वोडीत संकरभट्रुच्या तोटा देगेच्या ’पल्ल’ तेवशीन चमकालागलो
"व्हय, आज परत सकाळीं फुडेंच नक्कुराची मत विरार जाल्ली. आज मात्र न्हय, पाटल्या थोडेश्या दिसांनी हें घडोन आसा. खोमटाची म्हालघडी कोरपूल आज्जी, म्हाल्गडो कोरगज्ज, आंगडचो कोंकणो नरसिंह पैकूल, घुडा आंगडिचो नागण्ण....आशें हेर थोडेय हुमिण्यां रुपार नमुन्यावार उलयीत असात. पूण नक्कुराचे मतिंत कांय झळकल्लें ना वा दुबाव उदेल्लो ना. तशें उलयिल्ल्यां कडेन स्वषटीकरण विचार्चें खबरेकयी तो गेल्लो ना.
सदांय तिळुंक येंवच्या पल्लंत आज दोन तीन बेबे माणके उप्येवन आसचे पळयिल्लेंच नक्कुराची मनोपरिगत खिणान बदलाली. पल्लंत देंवोन आवाज करिनासतां ’गबक्क’ कर्न दोन माणक्यांक धरलें तरी एक माणको उडोन धांवलो. पुडल्या पांच मिनुटांनी शांभवी न्हयचे तडीक येवन पावोन जाल्लें ताणें. पोत्यांत रेवडावन दवरल्लें तंगीस (प्लासटिकाचें सूत) आनीं ताका बांदल्ली गरी भायर कडन माणक्यांच्या दाव्या पांयांक गुंतली. आतां तो उदका देगेरच आड वाडल्ल्या रुमडी रुकार चडलो. सदांचे परीं उदका कुशीं बाग्वोन रावल्ल्या फांट्यार बसतेच उदकां कुशीं तदेकतेन पळेयलागलो. उण्यार उणें दोन - तीन जोडी माडोंज्यो पिलां हिंडाक घेवन राजारोशांत खेळताल्यो. मुंडेवू बोल्यां देगेन एक दोन ओंटी ( एक्सुरें) पिलिकुच्चेची शिमटियी हाचे तीक्षण दिषटीक सांपडानासतां गेली ना. फुडलें आवदेंत आयिन्न जाग्यार माणक्या सवें तंगीस बिजावन उदकां कुशीं उडवन सुताचें एक पोंत हातांत घट्ट धर्न राकालागलो.....आनीं राकचें मात्र नक्कुराचें काम. हात - पांय बडयीत उप्येंवच्या माणक्याक रागान, भुकेन, मसतेन गिळचे मासळेक वयर वोडल्यार जालें.
सोसणिकायेन राकोन आसल्ल्या नक्कुराचे मतिंत आलोचेन्यो रेवोड घालिलागल्यो....... आरे हां.....आज मासळी मेळ्ळ्यार रोजी बायक्कक विकिजे. तिचो घोव रोबट परबूल फोरीन थावन आयला,. शेंबोर रुप्यांच्या एके मासळेक दोनश्ं रुपय फोरीन पोरबूल दिता तें ग्यारंटी. उरीय कोंब्याक दोनपरां उपरांत कळाक व्हरिजे. शेंबोर रुपय पुणी ’दूद’ बांदिजे. हाचे आदिंय सात पावटीं पाड्य दिसाच उरियाक बांदल्लें. ’बंट’ (जीकल्लो कोंबो) जावनच तो पाटीं आयिल्लो. आजयी पाड्यच. आजयी जिकचें ग्यारंटी. ’वोट्टे’ (मेल्लो वा सलवाल्लो) कोरिचे दोन कुडके मास चाबाजे........ उपरांत रातिचें श्रीदेवी इसणू महात्मे दोळेभर पळयजे...
......आतां सूरयो देव वयर वयर चडोन येताना नक्कुराचें सयराण चुकोन येतालें. आज ह्या मासळ्यांक जालां तरी कितें? हल्कट खंचे.......... आर पुणी मारुंक नामू?....न्हय तर माणक्याच्या सुत्तुराक येतात शिवाय हुंगोन समेत पळेनांतमू...? पळेता पळेताना हात पांय मार्न सलवाल्लो गोंकुरू माणको पिराण सोडन उदारोच पडताना निराशेचो दीर्घ उस्वास सोडलो. नक्कुरान, भेस जालें...मेल्ल्या ’मेवू’क आनीं मासळी लागना. रुकार थावन सकला देंवोन फुडें कितें कर्चें म्हण झळकनासतां थोडो वेळ स्तब्द रावल्ल्या ताका कसलिगी आलोचन मतिंत रीगल्लीच तुर्तान रोजी बायक्काच्या घर्ची वाट धरिलागलो.....
टेरेसाच्या घर्च्या सीट आवटांत बसोन फोरीन सिग्रेट वोडन आसल्ल्या रोबट परबून पांय वोडीत येंवच्या नक्कुराची ओळोक धरली.
"रोबट नागेरेक नमसकार उंडू" लागीं आंगणांक पावल्लेंच नक्कुरान दांत किरलिले.
"कांय मासळी पुणी हाडल्यायगी ना? मडोंजेचे कुडके खायनासतां तोंड चाप्पे जालां" रोबट परबून नक्कुराच्या पोत्या कुशीं दीषट वेली.
नक्कुरान हकीगत विवरिली. फुडल्या दोन - तीन दिसांनी मासळी धर्न दितां म्हण भर्वसो दीवन हात पाटीं बांदून धर्ण पळेलागलो. तेदनाच रोजी बायक्क भायर अयली. रोबट परबून बायलेक हिशारो केलो.
"केल्लीच इल्ली च्हा आसा. पियेवन वचरे नक्कुरा" तितलें सांगोन रोजी बायक्क बितर गेली. आतां नक्कूर पाटल्या बागला मुखार उबो जालो. स्टीलाच्या गोबळ्यांत चा दीवन, पयशे ताच्या हातांत घालन बायक्क लोव म्हणाली.
घे हे पन्नास रुपय पोरबुलेच्या लेकार. आनीं हे शेंबोर म्हज्या लेकार. आज तुज्या जातऱ्याच्या खर्चाक... हां... परबूं कडेन उलवन रांवचें नाका. शीदा चल"
कितेंगी विचारिजे म्हण चिंतल्ल्या नक्कुराक बायक्काच्या मुखमळार निशेंवचे आव्यक्त भ्यें पळेवन मिसतेरच दिसालागलो. परबूल गांवाक आयिल्ल्या पाटल्या वर्सांनियी असलेंच भ्यें तिच्या दोळ्यांनी हाणें देकलां! परबूल फोरीन गेल्लेंच तें भ्यें तिचे थावन आपापीं मायाग जाता! कांय तर चिल्लर पल्लर काम आसल्यार वा कांय पयशांची गर्ज पडल्यार रीण विचार्च्यांक हांगा आयिल्ल्या तेदना चडताव जावन बोणको महाबल शेट्टी हिचे कडेन चोवकेंत बसोन उलवन आसता. हें कितलेशेगी पावटीं नक्कुरान पळेयलां. एक दोन शेंबोरांचे नोट हातार घालन बायक्कान हाका घडियेन पाटीं धाडल्लें आसा. ते पयशे परत तिणें पाटीं विचारल्लेंनांत! रोजी बायक्क अनीं महाबल शेट्टी विशीं एक दोन खबरो हाच्या कानांत पडल्ल्योय आसात. पूण ह्या विशीं नक्कूर संपूर्ण निरलिप्त. आयकाल्ली खबार इतलीच -
"बोणक्याची गरियेक चरबेल्ली व्हडली मासळीच शिर्काल्या!"
....देजण्ण शेट्टिचें बयल उत्रोन गुडसुला तेवशीन पाटीं पर्ताताना बोल्सांत विशेव घेंवच्या दोन नव्याच नोटांक परत आपडन पळयलें नक्कुरान. समाधान जातेच मुखार चल्ताना फटक कर्न कसलोगी उडास आयिल्लोच एक खिणा थंयच उबो जालो.
"खर्चाक नातल्यार हेवशीन ये.
दाक्षेनाका कळेंमू?" त्या दीस म्हणचे चार पांच मयन्यां आदीं शेंबोराचो नोट हाच्या बोल्सांत चेपून एल्मेंट्री इसकोलाच्या मंजय्य मासतेरान सांगल्लें. चार - पांच मयन्यां आदली गजाल. पावसाळ सुरू जावन हप्तो मात्र. खंयसरगी पावल्लो नक्कूर इसकोला तेवशिल्यान पाशार जाताना पावस धो कर्न वोतिलागलो. निर्वोग नासतां इसकोला तेवशीन ताणें धांव मारल्ली. सन्वारा दोनपरां उपरांतलो वेळ जाल्ल्यान दारां बंद आसल्लीं. घडघडो, झगलण्या सवें भिरांकूळ आवाज करीत वोतून असल्ल्या पावसा मदेगातयी हाणें उबें रावल्ल्या कुडा बगलेक पिंर्गाल्लो आवाज! जनेल अर्धेंकुरें उग्तें आसल्लें. कुतूहलान नक्कूर गोमटी लांब काडन तिळता तर, तीन भुर्ग्यांचो बापूय मंजय्य मासतेर आनीं आयलेंवार श्हेरा थावन वर्ग जावन आयिल्ली सावित्री टीचेरम्म विवसत्र जावन एकामेकाच्या अंगार लोळतालीं! सावित्री टिचेरयी दोगां भुर्ग्यांची आवय. तिचो घोव बेंगळूरांत व्हडल्या सर्कारी हुद्द्यांत आसा म्हण हाणें आयकाल्लें.......छी.......छी...... तीळन आसल्ली गोमटी पाटीं काडन हांगा थावन दांव्यां म्हण भोगल्लें नक्कुराक. पूण शनी लागल्लो पावस सुटोंक आयकाना. भोवश्या मासतेरान वा टिचेरीन हाका पळयिल्लें जायजे. थोड्या वेळान पुडवें समा करित्त बागील काडन भायर आयिल्ल्या मासतेरान हाच्या बोल्सांत थोडे नोट चेपल्ले.
"नक्कुरा, तूं सतेवंत मनीस. आमची मऱ्याद वाटेर घालिसोनांय म्हण म्हजो ’भर्वसो.....हां...तुजे गर्जे वेळार हेवशीन येते राव. दाक्षेनाका. खंच्याकयी हांव आसां"
कसलीच जाप दीनासतां तकली हालवन त्या पावसांत बिजात मासतेराच्या दोळ्यां नद्रे थावन मायाग जाल्ल्या नक्कुरान अजून ताका मुखामुखी भेटोन कांय गर्ज उचारल्ली ना, तशेंच घूट फोडलोय ना!
...चोवकेंत इजिचेराचेर बसल्लो मंजय्य मासतेर नक्कुराची तकली दीसल्लीच एका बाक्कारान भायर धांवोन आयलो.
"ओहो ..हो...कितें खंय नक्कुरा?" ....भारी आपरूप जालाय!....
ये..ये बस....घरा कोणी नांत. पूरा दिवळाक गेल्यांत. सांग म्हजे थावन कांय इल्ली कुमोक?" मासतेरान लेकावर्ती नम्रताय दाकयली.
"कांय ना....मासट्रे, हळ्ळेचो जात्रो पळेया. बायल - भुर्ग्यांक एकेक जोडी वसतूर घेयां म्हण. एक तिनशीं रुपय रीण मेळ्ळ्यार बरे आसल्ले. मयन्या बितर पाटीं दितां" नक्कुरान गर्ज उचारली.
"रीण? आनीं तुवें पाटीं दिंवचें?..... ..छे......खंय तरी आसावे? राव आयलों अत्तां" मासतेर घरा बितर धांवलो. थोड्या वेळान पाटीं येतच नक्कुराच्या बोल्सांत नोट चेपले ताणें.
"हांतूं पांयशीं रुपय आसात. बायल- भुर्ग्यांक वसतूर घे आनीं.....हां हे कांय रीण न्हय....... पाटीं कांय दिंवचें नाकात. कळ्ळेंमू?" मासतेरान नक्कुराची पाट थापुडली.
दिवळाक गेल्लो मासतेराच्या गर्चो व्होर पयशिल्यान येंवचो पळेवन, मासतेराक धन्यवाद दीवन नक्कुरान महम्मद ब्यारिच्या वसतुरांची अंगडी कुशीं मेटां काडलीं.
ब्यारिचे आंगडी व्यार ज्योरान चल्तालो. हो सायब व्हडलो काण्णोजीच सय. दोगी बायलो आसोनयी हेर बायलां जातीक गरी घाल्च्यांत अव्वल.
बिड्यो बांदच्या आनीं बियेकार्खानाच्या चेडवांक हाणें फटयलां. तांकां धर्मार्थ वसतुरांय दिल्यांत. ताका तर्नीं, पर्नीं कूसल्ली खंचीय मासळी चल्ता म्हण पर्कट नालाय किट्टप्पन गडंतांत कितेशेगी पावटीं सांगल्लें नक्कुरान आयकालां. नेजी गाद्यांतयी चडताव बायलां ब्यारी विशिंच उलवन आसचें हाच्या कानाक पडलां.
बायल कूसूक एक देडशें रुप्याचें तांबडें कापड, धूव यमुनाक एक सूडिदार (चूडिदार) आंगलें मोलावन पाटीं गुडसुलां कुशीं मेटां काडिलागलो.....आज खंडीत बायल - भुर्ग्यांक खुशी जायत. हळ्ळेच्या जातऱ्या दिसाक आपणें नवें वसतूर हाडिनासतां वर्सां कितलीं जालिंगाय? लगबग सात आट वर्सां जालीं जायजे. आपूण माडार थावन पडल्ल्या वर्सां थावन नवें वसतूर हाडचें बंद जाल्लें. पयशे असल्यार हाड्येतें. पयशेंच नांत तर घोळाजे. फोळ्यां म्हळ्यार पांय समा ना......क्रमेण बायल कूसुन्ंच कुटमाक पोसची जवब्दारी घेतल्ली. कूसू वर्साच्या बाराय महिने संकरभट्रुच्या तोटांत घोळतालें. भट्रुकडेन हाच्या पांयांचे चिकित्से खातीर घेतल्ले रीण आजून फारीक जावंकनांत. खर्चाक पावना म्हण आयलेवार वाडोन रावल्ल्या यमुना कामाक धाडची आलोचन कर्ता कर्ताना गुत्ताचो धाकटो धनी जयंत शेट्टीन आचानक, कूसू आसतानांच हाचे कडेन विचारल्लें.
"यमुनाक कितें घराच बसयतातगी कितें? कामाक धाड. ताच्या बरया फाल्याक दोन कास ओट्टूक करुंदी"
व्हय आतां यमुनाय गुत्ताच्या घरा कायाम जावन कामाक वचोन असा. दोगांय घोळतालीं तरी दीस कषटांनी चलोन असात. पाटल्या वर्सां थावन कूसून घोवाक गाळी दिंवच्यो, पुर्पुर्चें, हिणसुंचें सदांचें जाल्लें. त्या सवें बायलेची पुर्पुरे, हिणसोचें विशीं बेफिकिरायेन आसचेंय नक्कुराक सवयेर पडल्लें.
....पूण पाटल्या थोड्यां मयन्यां थावन वातावरण बदली जाल्लें म्हण्येत. कूसुच्यो गाळी, पुर्पुरे बंद जाल्ले! मोगान उलयना तरी राग, शीण, हिणसोण्याक पूर्ण विराम पडल्लो! संकरभट्रुची बायल रुक्कुबाय जब्बोर मनीस.
कामांच्याक खंडाबट्टे कषटोंची ती स मयन्यां आदीं काळीज रावोन गोटक जाल्ली. ती असताना फांत्याफरारच उटोन कामाक धांवचें कूसू आयलेवार नोव वोरां उपरांतच हालां-हुलां कर्न भट्रुगेर वेतालें. भट्रून रीण माफी केलां, सांबाळ चड केला, तोटा बदलेक घर्च्या कामाक नमियरलां म्हळ्ळी खबर आवय धुवेन उलयताना नक्कुरान आयकाल्ली......
....पांय वोडित्त एका हातांत गरी, पोतें आनीं मोडकी, दूसऱ्या हातांत वसतुराची पोटली घेवन नक्कुरान गुडसुलाचें मेट चडताना वोरां दोनपराचीं बारा व्हाजल्ली. अंगणाच्या कोनशार गुंट्याक बांदल्लो केंपू उरीय हाका पळेवन "रैट पोयिरण रंगोक" म्हळ्ळें भाशेन पाकाटे फापडित्त साद घालिलागलो.
बितरलें द्रश्य पळेवन नक्कुराची आतुरय, उमाळे एकाचफरा निंवोन गेले. कूसू जयत तांबडें तांबडें पट्टेसीरे न्हेसोन आयतें जातालें तर धूव यमुना नवें नवेंच सूडिदार आंगलें न्हेसोन तोंडाक पावडर पातळायतालें. आतां नक्कुरान हातभाशेन धुवेकलागीं आपवन वसतुराची पोटली दिली. दोगांयच्या कानां - गोमट्यांत आज भांगरा रंगाची नगां! बहुशः भांगारच जायजे!
पोटलेंत कितें असा म्हण पळेंवचें खबरेक वचानासतां आवय धूव आम्सोरान गुडसुला थावन भायर पडलीं. तीं खंयसर वेतात तें हो खूब जाणा. उत्सवा लेकार दुर्गापरमेश्वरी दिवळांत महापूजे. दर्शन. उपरांत सबासालांत सामूहीक जेवाण आसल्लें. हीं जातऱ्यांक भोंवडी मारुंक वेतात तर नक्कूर सोडतेच्या काटाक वेता. ही वर्सां थावन चलोन आयिल्ली रिवाज.
बसल्ल्या कडेन्ंच किट्टप्प, कोरपोलज्जी, कोरगज्ज, पैकूल, मामिला, नागण्णाचीं हुमिण्याचीं उत्रां नक्कुराच्या कानांनी प्रतिनिध्वीत जावंक सुरू जालीं. त्या सवें केंपू उरियायी परत परत साद घालिलागलो. खंत बेजाराय, नालिसाय, असहायकता मतिंत आवरत्त जाल्ली. पोटयी चुरुचुरू म्हणतालें. थोड्या वेळान मोडकेंतली पेज बोश्येक घालन इल्लिशी जेवन धर्णीर आड पडलो.....
......परत, नाका, जाल्लीं चिंत्नां! विरारायेन भरल्ली तकली पिसांतूर जांवचें स्थितेक पावतना ’दीड’ कर्न उटोन आंगणाक आयलो. निरंतर साद घालन आसल्ल्या उरियाक गुंट्यांतलो सुटयलो. हर्शें गुंट्यांतलो सुटयलो. हर्शें गुंट्यांतलें सुटयिल्लेंच ’कोटो कोटो’ कर्न भास घाल्चो उरिया आतां खंडाबट्टे आराबायो दीलागलो. हें अपशकून म्हण कळीत असल्यारी गण्णें करिनासतां म्हणालो,
"भारी हंकारान, चरबेन भरलाय तुका आज बांदूनच शुद्द" नक्कुरान कोंब्याकळाची वाट धरली.
आंत्याची सुर्वात:
दीस बुडोन येता - येताना नक्कूर खाली हातांनी पाटीं आयिल्लो. हातांत कोंबो ना! बोल्सांत रुवी ना! पाटल्या सात काटांनी विरोचीत जावन झूज मांडून जयत जोडल्लो उरीय आज कसलोच विरोध नासतां मुखल्या कडल कोंब्याच्या एकाच माराक मरण पावल्लो! कोंबोयी गेलो, पयशेय गेले. पूण सांत्वना रुपार मायिला हाका दोन तोट्टे सोरो काणघेवन दीवंक विस्रालो ना.
पांय वोडित्त हळतार लकोन लकोन गुडसुला बितर इग्ताना कुजनांत रांदप तयार जातालें. मास रांदल्लो पर्मळ, बहुशः बोकऱ्या मास जायजे. हर्शें कोंबो कितें जालो म्हण विचारुंक भायर धांवोन येंवचें कूसू अज रांदपांत मग्न जाल्लें! धूव आवयक कुमोक कर्तालें!
आतां नक्कूर आंगणाक येवन एका कोनश्यार उकुटें बसोन चिंतामग्न जालो. उरियाक होगडावन घेतल्ली खंत दोसच्याकी कळा कडेन आसल्ल्या एका दोगांचीं उत्रांच चड आनीं चड धोसुंक लागलीं!
"होय, नक्कुरण्ण आनीं मुखार तूं अनकूलवंतच सय"
"नक्कुरान आनीं कांय गरी घालन दीस काडिजे म्हण ना. मासाक मास, पयश्यांक पयशे!"
"येंवच्या जात्यरा पयलें गुडसूल वचोन नक्कुराच्या पाक्याक नळे पडतातगी ना पळेया. हें हंव कवडे घालनासतान्ंच सांगोंक सक्तां...!
....छेक्क.....बोडकिचे पूत...हांकां जालां तरी कितें? हर्शें आशें पूरा उलयनातल्लें, आजकाल वोपारिंनी कितें कितें बोगोळतात......नक्कुराची मत पिसांतूर जावन येताली. प्रसतूत परिगत ताच्या हेड्ड मतीक स्वषट जायित्त, त्या सवें आपले असहाकते विशीं चिंतून बसल्ल्याकडेनच चडपडलागलो.
भुम्येर काळोक संपूर्ण दाटेल्लो. त्या काळोकांतच अंतर्मुखी जाल्ल्या नक्कुराच्या कानांक आवाज एकाच्चाणें धलोन धलोन आपटाल्लो.
"टरठक्क, टरठक्क, टरठक्क, टर्रटर्र टक" चेंडेचो आवाज!
अतां घडबोडोन उटोन नक्कूर गुडसुला बितर आयलो.
....धूव यमुनान शिरोतेर वाडन दिल्लें मास-पोळियेचें जेवाण मौन जावन जेवलो.
"आमीं आटाक वेतांव. तूम येनांयगी आप्प?" आपलें मोलायिल्लें तांबडें सोबीत सूडिदार आंगलें घालन यमुनान मोगान विचारलें. कितलें सोबित्त दिसता आपलें धूव! नक्कुरान आपले धुवेचेर प्राणच दवरल्लो. तशेंच यमुनाकयी बापायचेर विशेष मोग आसल्लो.
"तुमीं मुखार वचा, हांव पाटल्यान येतां" नक्कुरान जाप दिली.
......चेंडेचो आवाज अतां चड अनीं चड जायित्त आयलो. त्या सवें आवय-धुवांच्या पाटपाट नक्कुरायी आट पळेवंक भायर सरलो.
दिवळा देगेच्या विशाल मयदानांत वीज दिव्यां सवें आलंक्रत केल्ल्या रंगमंचांत एदोळच सबाकारयक्रम चल्तालें. वेदीर गुत्ताचो येज्मान देजण्ण शेट्टी, पतीण लक्ष्मी शेडती, धाकटो येज्मन जयंत शेट्टी, संकरभट्रू, महाबल पूजारी, दिवळाचो मुख्य अर्चक क्रषण भट्रू.. हे ते म्हण वेदीर जागो नातल्लो. वेदी देगेर दोग तेग शहराचे तर्नाटे सिनेमा नायकापरीं न्हेसोन पोज दिताले!
फुडल्या अर्ध्या वोरान वेदी कारयें मुगदोन आटाक क्षणगणन सुर्वात जाल्लें. मध्यान रात म्हणासर देवी महात्मे आट. ताच्या उपरांत सकाळ पऱ्यांत विषणू महात्मे. मयदानभर लोका जमो. खंय तरी एका मुल्यार जागो धर्न बसचें आट्टाणें कर्न आसल्ल्या नक्कुरान एदोळच लोका जम्याम भंवतीं चार पांच भोंवाडे काडल्ले! पूण ताचे तीक्षण दिषटीक बायल कूसू जांवदी, धूव यमुना जांवदी झळकलिंनांत! एकेक जावन हऱ्येकल्यांची तकली दिसताली तरी आवय-धुवेची तकली दिसानातल्ली! अखरेक पुरासाणेन दोळे वोळायित्त मुखले सुवातेच्या कोनश्यार बसलो तो. रंगमंचाच्या मुखल्या कदेलांचे बसकेंत बसल्ल्या गण्य व्यक्तीं पयकीं संकरभट्रू, धाकटो येज्मान जयंत शेट्टी आनीं ताचे शहराचे ईषट मात्र नपंयच जाल्ले मात्र कोणायच्याय गमनाक गेलेंना... हां... नक्कुराक समेत!
"टरठक्क टरठक्क.....चेंडेचो आवाज ज्योरान व्हाजालागलो.
"चंड मुंड, रुंड मुंड ढंय!
मुंड रुंड, चंड मुंड ढंय!
आह-हाह ! ह्ह! ह्ह! ह्ह!!!!"
भिरांकूळ जोवळे राक्कोस चंड - मुंडाचो, आट्ट हासा सवें प्रवेश जालो!
महात्मेचें अंत्य:
चंड - मुंड - महिषासुरांचो आट्टहास; श्रीदेवी दैवीक महिमेभरीत अपूर्व सकत! दुषट दूऱ्योधन - कंस-रावणांचो हंकार, राम-क्रषण-उग्र नरसिंह थावन तांचो संहार. दुषट संहार - शिषट संरक्षणे .....अशें बयलाट आखेर जावन येतना उज्वाडोन येतालें. आनिकी अर्ध्या वोरांचो खेळ बाकी आसतानांच नक्कूर पाटीं गुडसुलाक आयिल्लो. सदांच्यापरीं नक्कूर उसतून गरियो आनीं शिल्या सवें बैलादेगेच्या तोंडांत गरी घाल्ता घाल्ताना स्वषट उज्वाडल्लें. आज अज्यापच सय! पांच मिनुटांनी तीन देंकळे मात्ये मोडकेंत पडल्ले! ते घेवन शांभवी न्हयचे तडीक येवन पावलो तो. व्हडली गरी देंकळ्याचे पाटीक गुंतून रुमडी रुकार चडलो. आड उदका कुशीं वाडल्ल्या फांट्यार बसोन पयशिल्या उदकाक एकोडी दीषट भोंवडयली. देक्ता तरी कितें!? एक न्हय, दोन न्हय बगार धा - बारा जोडी माडोंज्यो पिलां जम्या सवें भंवोन असात! मुंडेवू बोल्या तेणेंय सात आट पिलिकुच्च्योयी उडकणां घालन आसात! तर आज मासळी मेळचें निघंट!
....गरी बिजावन बिजावन जाता तितले गुंड्येक उडवन आतां राकालागलो नक्कूर....थोडेंच क्षणां....
"फट! फटाल्ल!’ व्हडल्या माडोंजीन ’मेवू’क मार्न गीळन सोडल्लें!
.......आतां तंगीस नीट जावंक सुरू जालें.
’रपरप’ कर्न तंगीस वोडुंक सुर्वात कर्ताना नक्कुराची दीषट्य एकाच्चाणें ताणें चडोन बसल्ल्य रुमडी रुका मुळाच्या उदकाचेर गेली. थंयसर कितेंगी उप्येवन आसल्लें दिसालागलें. व्हय! मनशा आक्रती! निर्जीव कूड! उदारेंच उप्येवन आसल्ले कुडिचें मुखमळ स्वषट थरान दिसतालें, व्हय! तेंच तें! घायेल्लें आंग, मखमळ, पिंजोन गेल्लें तांबडें सूडिदारा! अपलें धूव यमुना!
टरठक्क टरठक्का..ढरढक्क ..ढरढक्क......थोडो वेळ आर मारल्ल्या परीं स्तब्द जाल्ल्या नक्कुराचे तकले बितर आतां चेंडेचो आवाज प्रारंभ जाल्लो. हळतार उदबव जाल्लो आवाज ज्योर जायित्त, तारकस्तराक पावता पावताना कुडिंत आवेश भरालागलो. आंगाची लोंव उबी जावन सर्वांग कांपालागलो. तांबड्या वर्णाक बदलोन भायर आयिल्ल्या दोळ्यां मुखार दुश्ट आक्रत्यो उदेलागले! रोजी बायक्क, मंजय्य मासतेर, सावित्री टीचर, महम्मद ब्यारी, संकरभट्रू, शहराचे तर्नाटे, जयंत शेट्टी!!
.......नक्कुराचो आवेश आतां दोडतो जालो. "ह्हा! ह्ह! ह्ह! होय!" चंड - मुंडापरीं आट्टहासार हासालागलो. त्रिशूल धरल्लें काळी देवीन जीब भायर घाल्ल्यापरीं घालन, उग्रनरसिंहान गोरोज घाल्ल्यापरीं गोरोज घालित्त विपरीत आवेशान रुकाचो फांटो धर्न हालयलागलो.
थोडिंच क्षणां.......
हर्द्यांत ताच्या हेळकेविणेंच ’कसक’ जालें! फुडले घड्ये नक्कुराची निर्जीव कूड उदकाक पडली! तेवशिल्यान गरियेक सांपडाल्ले मासळेन उड्डोन उड्डोन प्राण सोडलो!
