खुरसा गुड्यार by सिजयेस ताकोडे

कथादायज - ६

खुर्सा गुड्यार

नांव : सिरील ग्रेगोरी सिकवेरा

लिखणे नांवां : सी.जी.भिराव‌कार, सिरील भिराव‌कार, सी.जी.प्रभू, सिज्येस ताकोडे.

जनन : ०८ मार्च १९५१.

जल्माल्लो गांव : ताकोडे.

पतिणेचें नांव : सिलविया सिकवेरा.

इमेयल : sequeiracg@hotmail.com

सिज्येस, ताकोडे

वळोक:

आपणायिल्लीं इनामां/प्रशसत्यो ;

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’दुकां’ बुकाक १९७७ इस्वेंत, गोयची कोंकण भाशा मंडळी थावन प्रशसती.

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’पितूळ’ बुकाक १९८१ इस्वेंत, गोयची कोंकण भाशा मंडळी थावन प्रशसती.

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’दायजी दुभाय साहित्य पुरसकार २००० इस्वेंत’

साहितीक सूर‍वात : (१९६३ इस्वेंत) ’विशाल कोंकण’ पत्रार दे|चा.फ಼्रा.दे’कोसताचा संपादकपणाखाल ’सिरील भिराव‌कार’ म्हळ्ळे नांवार पयलें कविता पर्गट जालें.

आटव्ये क्लाशेंत शिकोनासताना पयलो विनोद ’मिल्याणाम्येन मेल्लें पळेलें’ राकणोचेर तवळचा संपादकान मा|बाप अलेक्सांडर सोजान पर्गट केलें.

साहितीक वावर :

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’ताकोडेचें नेकेत्र’ म्हळ्ळ्या फिर्गजेचा हात‌पत्राचो संपादक जावन सूर‍वात. सोभीत हात बर्पार‌च पर्गट जाल्ल्या ह्या पत्रार ताकोडे फिर्गजेचा उरबेवंत युवजणांचा बर्पांक गुंतून येंवचें हें वर्साळें फिर्गज पत्र थोडीं वर्सां चल्लें.

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’काणीक’ पत्राचो संपादक जावन वावर.

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’उमाळो’ पत्राचो संपादक जावन वावर.

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’राकणो’ पत्राचो सह-संपादक जावन वावर.

संपादन केल्ले हेर बूक :

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’रवी आनी कवी’ १९७८ इस्वेंत.

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’उलो आनी झेलो’ १९७८ इस्वेंत.

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’पांच पाकळ्यो’ १९८४ इस्वेंत.

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’सात साळकां’

बुकारुपाचें साहित्य (नीळगथा/कादंबरी):

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’पत्तेदाराचें साहस’ (१९६७ इस्वेंत) रैमंद मिरांदान पर्गटलो (कोंकणी साहित्य प्रकाशन).

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’खून‌येगाराची खून’ - १९७० इस्वेंत जो.सा.अलवारिसान पर्गटलो (कोंकणी स्वतंत्र प्रकाशन).

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’सिसटर शोभा’ (सहायक - हेरोल्पियूस) - १९८६ इस्वेंत (साळक प्रकाशन)

मटव्या काण्यांचो जमो : ’दुकां’ (मटव्या काण्यांचो जमो) १९७८ इस्वेंत (राकणो प्रकाशन)

कवितां जमो : ’इज्मोलाची वाटली’ (कविता पुंजो) - १९९५ इस्वेंत (राकणो प्रकाशन)

हास्य बर्पांचो जमो :

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’फुगेट्यो’ - १९७९ इस्वेंत (पुनव प्रकाशन)

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’पोकणां’ - १९८० इस्वेंत (पुनव प्रकाशन)

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’ग्रहचार’ - १९८१ इस्वेंत (संदेश प्रकाशन)

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’सूर‍सूर‍यो’ - १९८२ इस्वेंत (विजय प्रकाशन)

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’कुचिल्यो’ - १९८४ इस्वेंत (गुलोब प्रकाशन)

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’मसकीर‍यो’ - १९८७ इस्वेंत (राकणो प्रकाशन)

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’चीर‌मुल्यो’ - १९९५ इस्वेंत(राकणो प्रकाशन)

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’हाय हाय दुभाय’ - २००४ इस्वेंत (विजेत प्रकाशन)

धार‍मीक पुसतकां :

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’इंडियाचो अपोसतल’ १९७२ इस्वेंत (सां|तोमसाचा जिण्येचरित्रा).

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’आधुनीक खुर्सावाट’ १९७४ इस्वेंत.

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’पिडेसतांची खुर्सावाट’ १९७६ इस्वेंत.

नाटक :

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’चार दिसांचो संसार’ - १९७५ इस्वेंत बरयिल्लो.

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’हासचेंगी रडचें’ - १९७६ इस्वेंत बरयिल्लो.

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’गोंगो’ - १९७६ इस्वेंत बरयिल्लो.

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’पितूळ’ - १९७८ इस्वेंत बरयिल्लो.

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’भाड्याची बायल’ - १९७७ इस्वेंत बरयिल्लो.

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’रान दुकोर’ - १९७९ इस्वेंत बरयिल्लो.

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’एकलें एक्सुरें’ - १९७९ इस्वेंत बरयिल्लो.

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’जिर्गी मिर्सांग’ - १९७६ इस्वेंत बरयिल्लो.

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’डयाना’ - १९८१ इस्वेंत बरयिल्लो.

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’मरी मागदलेन’ - चा. प्रा. दे’कोसतान निर्देशन केल्लो - १९८४ इस्वेंत बरयिल्लो.

नीळगथा :

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ १ ’पत्तेदाराचें साहस’ कादंबरियो:

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ २ ’खुन्येगाराची खून’

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ३ ’सिसटर शोभा’

मटव्यो काण्यो : लगबग १०० वयर.

कविता/चुटुकां : लगबग २०० वयर.

अणकारीत: ५.

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ वेक फीलडाचो विगार (१९७४ इस्वेंत).

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ डोन फिक्स‌हाट (१९७६ इस्वेंत).

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ जीवन तूफान (१९७३ इस्वेंत).

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ अबोलिना (१९८५ इस्वेंत).

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ पेरीस (१९९५).

आकाश‌वाणी मंगळुरांत जायतीं कार‍यीं दिल्यांत.

अंकणां/व्होळी :

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’फुगेट्यो’ ’राकणो’चेर पर्गट जाल्ली लोकामोगाळ व्होळ.

$Placeholder: the original page gave this picture no description, and none has been written yet. It came from daaiz\daaiz\katha\kd\kd6.asp.$ ’सुःख-दूःख’ ’दिवो’चेर पर्गट जाल्ली वोळ.

वेक्तित्व :

सिज्येस ताकोडे एक परिपूर्ण कलाकार म्हण्येता. ताचेलागीं तालेंतांचो पुंजोच आसा, तो एक कवी, बरवपी-साहिती, नाटक‌कार मात्र न्हय, एक चिंत्पी, विमर्शक, आनीं कार‍यें निर्वाहक.

लोकांक हासंवची विध्या तो भोव अपुर्भायेन जाणां. ताचा बर्पांक चार धारेचा तालवारेची सकत आसा. अपल्या जिण्येंत ताणें शिकंवचाकी चड ताका शिकोंक पडलें, आनीं अजून शिकोन आसा तर‌यी अजून ताचा काळजांत आसचो कोंकणी हुसको पळेताना, म्हाका तो ताचो हुसको आनीं कोंकणेचो मोग पिंत्रावंक उत्रां मेळानांत. ताचेलागीं आसचो अन्येक भोव अपरूपायेचो, जो कोंकणेंत भारीच उणो जावनासचो गूण जावनासा, प्रायेन/अनभोगान ताच्याकी ल्हान आसचा बरवप्यांक समजोंची श्याथी सिज्येसाक आसा. हो खरोच एक गूण. कित्याक म्हळ्यार हावें पार्किल्लें एक सत हें जावनासाकी कोंक्नेचा चडताव बरवप्यांक हो शेगूण ना. देकुन्ंच जायजय उदेवन येंवचे कोंकणी बरवपी आमचा मालघड्यांचा कोंकणी साहित्याक लागीं घेवंक नर्गातात. पूण सिज्येसाक हो शेगूण धाराळ मापान आसा, ताणें म्हाका जायत्या मिसांवाक वाट धाखयल्या म्हण पर्गट रितीन सांगोंक म्हाका भोव अभिमान भोग्ता.

चिंताप :

सिज्येस कांय कम्यूनिसट न्हय, सिज्येसाचें चिंताप ’क्रांतिकारी’ म्हळ्यार कोण्ंच पात्येंवचे नांत. कुवेयटांत चल्चा कविगोश्टिंत ताचें नांव काडतानांच लोक नीट बोसता आनीं कान-दोळे-तोंड एक करून चीत दीव ताचीं कविता आयकता. अशें लोकांक अपल्या बर्पांनी हासंवचो एक साहिती कसो क्रांतिकारी म्हळ्ळें सवाल उटता तर‌यी, ताचा बर्पांक गूंड रितीन अध्यन केलें तर, समाजेचेर ताका आसचो हुसको तो बोबाटून सांग्ता, रागान पेटोन‌यी तो हासोन्ंच समाजेक बेंडता. समाजेचा असल्या पात्रांक (Characters) केदनां गोंपे जावन येतात, केदनां बाबुटी, रिट्टी, मार्सेल जावन. ताणें अपल्या बर्पांनी वापार्चा नांवांनी सयत व्यंग्य भरोन आसा. जिण्येंत अपणान भोगचें सर्व दूःक लिपवन संसाराक हासंवचें काम भोवशा एका कलाकार शिवाय हेरांक तें असाध्य.

मटव्यो काण्यो :

सिज्येसाच्यो मटव्यो काण्यो, कोंकणेंत अपलोच म्हळ्ळो प्रकार रुतां कर्ता. समाजेंत घडोन आसचा संग्त्यांक तो विंचता आनीं बरे कर्न अपल्या काण्यांनी विणता आनीं खरीच ताची काणीं एक दिवटी जावंक पावता. ताचो चडताव काण्यो गंभीर. ताचीं सूर‍विल्लीं बर्पां पत्तेदारी, भोवशा गूडाचारी बर्पांचेर ताका वोड आस‌ल्ली जाव्येत. पूण मटव्या काण्यांक ताणें इतली देणगी दिल्या तर‌यी ताका कोंकणेंत वळकोंवचें हास्य बरवपी जावन. ताचा बर्पांनी जायत्यांक समाजे मुखार विणगो केला. हीच ताचा मटव्या काण्यांची तांक. पूण निराशेची गजाल हिकी, ताचो मटव्यो काण्यो कोणायक‌यी जाय जाल्लेपरीं, जाय जाल्लेवेळार वाचुंक मेळानासचो. काराण इतलेंच - चडताव मटव्यो काण्यो कोंकणी पत्रांनी छापोन, कोणाक‌च कळानात‌ल्लेपरीं पत्रांसवें नास जाल्यात शिवाय बुकारुपार आसच्यो भोव थोड्यो.

[एका मालघड्या बरवप्याक जर‌तर कोणेंय एकल्यान "तुवें एदोळ कितें केलांय?" म्हळ्ळें सवाल केलें तर म्हजे प्रकार ताचाकी वर्ती शिक्षा हेर आसचिना म्हळ्ळें म्हजें चिंताप. पूण आमचा कोंकणेंत सिज्येसाचो संपूर्ण वावर समजाल्ले कितले आसतीत? भोव थोडे. हाका कितें काराण? सिज्येसाचा सगळ्या वावराचो उल्लेक वाचुंक मेळचो भोव अपरूप. पूण सिज्येसाक हावें हेंच सवाल नर्गोन‌शें केलें, पूण ताका राग येवंक‌ना. बगार व्हडामोगान ताचा हर‍येका वावराविश्यांत म्हाका सविसतार विवर दिलो. ताचो हांव काळजाथावन उपकार बावुडतां.] ’खुर्सा गुड्यार’ ताचा बर‍यांतली बरी मटवी काणी.

खुर्सा गुड्यार

पिच्चा लिसांव करुंक बस‌ल्लो. तर‌यी ताची तर‍नी मत वार‍यार शीर‍कल्ले पिके खोलियेपरी उभताली.

"एरडोंदली एरडा, एरडेरड नाल्क, एरड मूर‍ली आर..." म्हण माग्गी व्हडल्यान म्हणतालो. मावशी भायर भितर वेताना. मग्गी बुकांत‌यी काल सांजेचेंच पिंतूर.. काल इसकोलाथावन पाटीं येताना, रिट्टिसंगीं ताणे त्या पाल्पोणसाच्या रुकामुळांतल्या शेमगेच्या बोल्यांत पळयिल्लें द्रश... एक दादलो आनी एक स्त्री...! आंगार वसतूर नासतां विणगेंच लोळोन आस‌ल्लीं..

ताच्या तर‍न्या मतिंत सवालां उदेलीं, सोडवंक तांकानात‌ल्लो मिसतेर जाल्लो. आनी ह्या विशीं ताणे मावशेलागीं विचारिजे म्हण दोन तीन पावटीं तोंड उग्तें केल्लें तरी ताचे जिबेची शेळ सूक‌ल्ली..

"पिच्चा, इसकोलाक वेळ जालोरे"... शेजार‍चें रिट्टी पोतें आनी भुती घेवन दारार उभें जाल्लें.

"ह्या चेडवाक कांय काम ना" पिच्चान बूक दांपलो. रिट्टी पोत्यांतली स्लेट काडन बरवंक पडलें. पिच्चा माडामुळाक वचोन मुतलो. न्हाण‌येक वचोन हात पाय धुवन न्हेसलो.

"धरा, एकेक घोट काफ಼ी पियेया" मावशेन दोगांयकी लोट्यांत काफ಼ी हाडन दिली.

"अळे पिच्चा, आंब्यांक आनी काजुंक फ಼ातोर मारुंक वचोन कोणाकोणाचे मांड्डे फ಼ोडन घालिनाका. पाळपोणसाच्या रुकार चडनाका. हांवें सांग‌ल्लें आयकाना तर रिट्टीन म्हाका येवन सांगाजे... हां आतां वचा वेळ जालो, पिच्चा तुजी भुती काणघे सांजेर वेगीं येया..."

पिच्चा आनी रिट्टी उडोन धांवलीं शेतां भाटांनी उल्लासाचीं उडकणा घालून, पांपाळीं चत्रायेन उत्रोन रान वाटेक आयलीं तीं. खूर‍सागुडो उत्रोन सकयल देंवल्यार जालें तांचें इसकोल. खूर‍सागुडो इसकोलाच्या भूर‍ग्यांक भारी मोगाचो. इसकोलाक वचोंक मन नात‌ल्लीं दाड्डीं पोक्री पोली भुर्गीं त्या गुड्यार बोल्यांनी लिपोन बसोन सांजेर पाटीं घरा वेतालीं.

इसकोलाक वेचीं सांजेचें गुड्यार भंवोन काजुच्यो बियो विंचून आंगडी विकून मिटायी खातालीं. आनी थोडीं पाल्पोणोस, आंबे, काजू, काणेरां, सूर‍नां पोडकोळां इत्यादी फळ वसतुंच्या सोधनेर आसतालीं. चिक्के व्हड भूर‍गे रान कुंकडांक, कोवड्यांक वा चान‌यांक पास मांडून दवर‍ताले. गोर‍वां-मोनजातिंक पाचवें तण त्या गुड्यार पुश्कळ मेळतालें. सुकण्यां-सावजांक जयत रूक आस्रो दिताले. सभार वर‍सां आदीं त्या गुड्यार वाग, सुण्या वागुटां रावतालीं म्हण सेजार‍चो आब कोणालागिंगी सांग्तालो तें पिच्चान आयकाल्लें. हप्त्याक दोन-तीन गायरां वागाच्या पोटाक ग्रास जातालीं खंय.

गांवचीं एक-दोन सुणिंयी मायाक जातालीं खंय. शिवाय वोडा रुकार आमासेचे रातीं मेल्लीं बोब मार‍तालीं खंय. अनीक‌यी सबार वर‍सां आदीं थोडीं इसकोलाचीं भुर्गीं वागाच्या तोंडाक बली जाल्लीं खंय. मावशेन सामग्ताना पिच्चाची लोंव उबी जाल्ली. आनी पिच्चा त्या गुड्या वयल्यान वेताना रिट्टिलागीं सांग‌ल्लें आनी रिट्टीन किंक्राट मार‌ल्ली. खूर‍सागुड्या वयल्यान वेताना पिच्चाक काल्चे सांजेचो उदाश आयलो.

"रिट्टी, आत्तां आयलों" म्हण चाड्डेचो बुतांव काडन बोल्याच्या आडोसाक मुतोंक रावलो. काल सांजेर तशेंच मुतोंक राव‌ल्लेकडे ताका कोणेंगी हासचो ताळो आयकाल्लो. पिच्चा हाळवायेचीं मेटां काडून आवाज आयकाल्ले कुशीन गेल्लो. आनी थंयचें द्रश्य पळेवन तो थटक जाल्लो. पाटल्या पांयानिंच हाळवायेन पाटीं येवन शीदा घरा धांव‌ल्लो. रिट्टीक पिच्चाचें नडतें विचित्र दीस‌ल्लें.

"कालें जालें पिच्चा?" रिट्टीन विचार‍ल्यार‌यी पिच्चान "कांय ना" म्हण जाप दिल्ली. तरी, पिच्चाचो तोंडाचो रंग‌च बदलल्लो. आनी आज पिच्चा आनी रिट्टी त्या जाग्यार पाव‌ल्लीं. पिच्चाचे कुडिंत अव्यक्त आशा कीर‍लल्ली.

मतिंत आतुरायेची आंक्री फ಼ुटोन आयिल्ली. सुकीं आडारां, कांटी पाटीं सारून हळू मेटां काडून तो फ಼ुडें गेलो. दाट बोलें तें. भितर झाडांचे फ಼ांटे पाटीं वोडून पिच्चा तिळुंक लागलो. ताका निराशा भोगली. काल्चें द्रश नात‌ल्लें, तो खंतीश्ट जावन पाटीं पर‍तालो.

"चल्यां रिट्टी" पिच्चा भुती हातीं घेवन म्हणालो. तीं दोगांयी फ಼ुडे सर‍लीं. क्लासिंत जाल्यार‌यी पिच्चाचे मतिंत लिसांव रिगना जालें. ताचे मतिंत ल्हान‌शें वादाळ‌च ऊट‌ल्लें. पयलेंचेपरी तो ताच्या सांगात्यांलागीं हासोन, नाचोन, उडकाणां घालन खेळानात‌ल्लो. क्लासी उपरांत‌यी एक्सुरोच बसोन चिंतालो. हेर भुर्ग्यांनी खेळोंक आपयल्यारी तो वचानात‌ल्लो. एकाच्छाणे त्या नेंट्या भूर‍ग्याचेर कसलिगी बदलावण घड‌ल्ली! सांजेर इसकोल संप्तच पिच्चा आनी रिट्टी पोतीं खांद्यार आनी भुती हातीं घेवन घर‍चे वाटेक लागलीं. रिट्टी मावन‌पणीं पिच्चाचो पाटलाव करिलागलें. वाटेर तांचेमधें चड उलवणें चल्लेंना.

पिच्चान चाड्डेच्या बोल्सांतली काड‌यांपेट भायर काडली. रिट्टी आतुरायेन लागीं आयलें. पिच्चान काड‌यांपेटुलाचें बागील हाळवायेन उग्तें केलें. ताचेभितर आस‌ल्ले तीन चार हुंबले मरोन पड‌ल्ले. रिट्टी व्हडल्यान हासलें. पिच्चाक‌य पिच्चाक‌यी हासो आयल्यो. तांचे मदलो एक हुंबलो तरी जिवो आस‌ल्लो तर, पिच्चा एदोळ रिट्टिचे बाज्वेभितर घालन रिट्टिचे बोब पळेवंक संतोस भोग्तो.

इसकोलांत जाल्यार‌यी पिच्चा आपणे धर‍न वेल्ले हुंबले, जर‍ले, गुंगूर‍ले, दोंबले वा मुयो हेर भुर्ग्यांच्या आंगार घालन तांची आवसता पळेवन संतोस भोगचो ताचो मोगाचो हव्यास. खूर‍सा गुड्याच्या मुळांत पिच्चागेली एक गाय आनी दोन वास्रां चरोन आस‌ल्लीं. बारीक बोडी घेवन गाय‌चे पाटीक दोन व्हाजयलें ताणे. गाय आनी वास्रां शिमटी उकलन धांवालागलीं. गुड्याचे तकलेर थोडे भूर‍गे पतंग उबयताले.

आतां पिच्चा तांचे सर‍शीं गेलोना. कारण थोड्याच दिसां आदीं ताणे मावशेन दिल्ले दोन रुपय खर‍चून पाचव्या वर‍णाचो सोभीत एक पतंग तयार केल्लो. तो पळेवन रिट्टीक‌यी खुशी जाल्ली. खूर‍सागुड्याचे तकलेचे तकलेर रावोन पतंग सोडलो ताणे. तितल्यार एका मोस्राळ्या चेड्यान आपल्या पतंगाद्वारीं पिच्चाच्या पतंगाचें सूत कातर‍लें. पिच्चाचो पतंग पयस दिगंतार नपंयच जाल्लो. ताच्या दोळ्यांनी दुकां भर‍लीं. पूण तो असहायक जालो. त्या व्हड चेडवाकडे जिकचेबरी नात‌ल्लें. उपरांत रिट्टीन कशेंय ताका भुजवन घरा आपवन व्हल्लो. आतां पतंग पळेताना पिच्चाच्या आंगार हुंबले चर‍ताले.

"रिट्टी तुका बिंडां म्हळ्यार भारिमू? तूं हांगा सकयल राव. हांव पिकीं बिंडां काडन घाल्तां." पिच्चा मांकडाबरी बिंडां रुकाचे फ಼ांट‌येक धर‍न वयर चडलोच पिकीं पिकीं बिंडां झडोन पडलीं. रिट्टीन थोडीं खेलीं आनी ऊर‌ल्लीं भुतियेंत भर‍लीं. पिच्चा रुकार‌च बिंडां खावन सकयल देंवलो.

रुकाचे तकलेर आसताना पिच्चाची दीश्ट पयशिल्या शेमगेच्या बोल्यार खंचली. बोल्या भोंवतिचीं झाडां हाल्चीं दिसलीं. दोळे ताचे रुंदाले आदल्या दिसाचो उडास परत कीर‍लालो. ताची मत चुरूक जाली. आतुराय चडोन आयली. बिंडांच्या रुकार थावन सकयल देंव‌ल्लोच वेवेगीं पोतें खांदार चडवन भुती हातीं घेवन

"चल रिट्टी, वेळ जालो" म्हणालो. रिट्टीन पिच्चाचो पाटलाव केलो. शेमगेच्या बोल्याथावन सुमार दोनशीं कदमां पयस आसताना

"रिट्टी म्हाका पोटांत चाबता, अत्तां आयलों" म्हण चाड्डेचे बुतांव काडीत शेमगेच्या बोल्या सर‍शिल्या धाकटुल्या बोल्यांत घुसलो पिच्चा. रिट्टी भुतियेंतलीं बिंडां काडन काडन खायीत रावलें. पिच्चान हळू माज्राचीं मेटां काडलीं. शेमगेच्या दाट बोल्या सर‍शीं पावलो तो, भितर कोणेंगी घुणगुणचें आनी कुचिल्यो जाल्लेपरीं हासचें, उपरांत कसलोगी आवाज.. तोंडांतली थिंपी हाळवायेन गिळून पिच्चान फ಼ांटियो हेवशीन-तेवशीन बागावन हळू भितर तिळ्ळें.

हाब्बा वांचलागी तो! एक दादलो आनी एक स्त्री! ’तीं कितें कर‍तात हांगासर?’ पिच्चाची आतुराय चडली. परत तो तिळुंक लागलो. एक दादलो आनी एक स्त्री! तांचीं तोंडां दिसनात‌ल्लीं जाल्ल्यान पिच्चाक तांची ओळोक मेळ्ळिना.

"पिच्चा!" रिट्टी बोबाटलें, "पारी पाटल्यान धावोन घरा पाटल्यान ये!"

’हें एक मालुंड ह्याच वेळार बोबाटता!’ पिच्चा हळू मेटां काडून पाटीं आयलो. सगळो घामेल्लो तो. "कितलो वेळ‌रे तुका?"

"कांय.. कांय ना रिट्टी.." रिट्टीन पिच्चाक दोन आंबे दिले.

सदांचेपरीं दोगांयी एकामेका चिडावन, हेडावन, खेळत घरा पावलीं. पिच्चाची मत सगळी उचांबळ जाल्ली. मोनजाती, सुकणीं जाल्यार रानांत खेळतात, झगडतात, मसत्यो घाल्तात. पूण मनीस? ’मावशेलागीं विचार‍ल्यार कशें?’

पिच्चाच्या मतिंत सवाल उदेलें. आज ताणे ’मने केलस’ वेगीं कर‍न मुगदिलें. सांजेची अमोरी-तेर्स जातच मावशेन दोगांयकी वाडलें. दोगांयी जेवलीं. मावशी आयदानां धुताना पिच्चा हळू भितर गेलो. "कितेंरे पिच्चा?" मावशेन मोडकी धुवन वोमती घाली.

"मावशे.. आज खूर‍सा गुड्यार कितें जालेंरे?" मावशेचें सवाल. "हांव आनी रिट्टी चलोन येताना, शेमगेच्या बोल्यांत कोण‌गी.. एक दादलो मनीस आनी एक बायल.."

’छटल्ल!!’ मावशेच्या थापडान पिच्चाचो पोलो मीर‍मीर‍लो.तो हुसकार‍न हुसकार‍न रडोन निदोंक गेलो.

’मावशेन म्हाका कित्याक मार‍लें? हांवें कसली चूक केली? शेमगेच्या बोल्यांत हांवें पळेल्लें तिका सांगलें मात...’ थोड्या वेळान चिमणी पालववन मावशियी पिच्चाचे बगलेन निदली. तिणे पिच्चाक पोटलून धरून तिणे ताचें मातें पोशेलें. तिचीं हुनोनी दोन थेंबे दुकां पिच्चाच्या हातार गळ्ळीं.

"पिच्चा" म्हणाली मावशी

"तूं आनी मुकार खूर‍सागुड्या वयल्या त्या शेमगेच्या बोल्यासर‍शीं वचनाका. तें हळशीक पळेनाका पुता, तुवें बरो भुर्गो जायजे पुता.."

तियी ते रातीं कसकसोन रडली. पिच्चाक सार‍की नीद पडलिना. भिरांकूळ सपणांयी पडलीं. दुस्रो दीस आयतार. पिच्चा सकाळिंच्या मिसाक गेलो. मिसाउपरांत दोतोर‍न, दोतोर‍निचे क्लासिंत आज बोना मेसत्री देवाच्या धा उपादेसांविशीं सांग्तालो. सवो आनी नवो उपादेस तो भारीच सोभीत थरान विवरितालो.

’प्रदुवार करिनाका आनी पेल्याचे स्त्रीयेची आशा करिनाका’ म्हळ्ळेविशीं ताणे व्हडलो शेर‍मांव्ंच सांग‌ल्लो. निसकळ‌पणाविशीं ताणे मोसत विवर दिल्लो. पूण पिच्चाक एक‌यी समजानात‌ल्लें. ताचे मतिंत शेमगेच्या बोल्यांतलें द्रश परत उदेलें. त्या द्रश्या पाटल्यान मावशेच्या थापडाचो मीर‍मिरो. आनीं आतां बोना मेसत्रिचो शेर‍मांव. पिच्चा गुस्पोडलो. घरा आयिल्लोच तो रिट्टीक सोदून गेलो. रिट्टियी घरा नात‌ल्लें. तें ताच्या व्हडलिमांय‌गेर गेल्लें. मावशी आपणाचो इतलो मोग कर‍ताली, तर तिणे आपणाक कित्याक मार‍लें? शेमगेच्या बोल्यांतलें द्रश पळेल्लें आपणाची चूक‌वे?

पिच्चाचे मतिंत सवालां वयर सवालां. अपूण जल्मातानांच आपणाची आवय आपणाक सोडन धांव‌ल्ली खंय. आपल्या बापाय‌विशीं तो कांयच नेणा. आपणाक मावशेन‌च ल्हान-व्हड केल्लो. मावशेचेंयी काजार जाल्लें. पूण बाप्पू आनी तिका समा पडानात‌ल्ल्यान मावशेक सोडन बाप्पू घाटार गेल्लो. आनी थंयसर तो एके हिंदू बायलेसंगीं जियेता म्हण सेजार‍च्यांनी उलयिल्लें पिच्चान आयकाल्लें.

मावशी पिच्चाचो मोसतू मोग कर‍ताली.. पिच्चाची मावशी आज सांजेच्या मिसाक गेल्ली. घराच्च बसोन पुरो जाल्लो पिच्चा तळ्यालागीं थोडो वेळ बोसोन, मासळेंक फ಼ातोर उडवंक लागलो. उपरांत सवकास उटोन खूर‍सागुड्या तेवशीन मेटां काडिलागलो. शेमगेच्या बोल्या सर‍शीन गेलो. कोणेंगी पुस्पुसचें आयकालें ताका. पिच्चाची आतुराय चडली. हाळवायेन मुकार गेलो तो. एक दादलो आनी एक स्त्री! तें दृश्य पळेताना ताचो पोलो मीर‍मीर‍लो. आदल्या दिसा मावशेन मार‌ल्ल्या थापडाचो ताका उडास आयलो. बोना मेसत्रीन प्रदुवार‌पणाविशीं दिल्ली शिकवण‌यी ताचे मतिंत आयली. आज तो आपली आतुराय दांबून धर‍न, बोल्याच्या आडोसाक पारोत कर‍न बसलो.

पंद्रा मिनुटांनी एक स्त्री आनी दादलो आपापलें वसतूर न्हेसोन बोल्याथावन भायर पडलीं. पयली स्त्री गेली. उपरांत दादलो. पिच्चा दोळे गश्टून बोल्याच्या इड्यांतल्यान त्या दादल्याक आनी स्त्रीयेक पळेवन थटाकलो. ताची मावशी आनी बोना मेसत्री खूर‍सागुडो देंवोन घर‍चे वाटेक लाग‌ल्लीं.

खुरसा गुड्यार

बांय

मार

अज्जिकुंजा