कथापाठ - १
कंगाल आनी ताची कुक्केहळ्ळी.
बूक: कंगाल आनी ताची कुक्केहळ्ळी.
लेखक: वल्ली क्वाड्रस, अजेकार.
प्रसतावन: मीकम्याक्स.
प्रकाशक: - आशावादी प्रकाशन
मूखपान: एड्डी सिकेर, खतार.
विमर्श्या/समीक्षा/अभिपराय लेखनां
मेलवीन जे. वास केलराय/कुवेयट [विमर्सो: खण]
प्रिया सिकवेरा फेरार/कुवेयट [समीक्षा: खण]
आसटीन डी’सोज प्रभू नंतूर/चिकागो [समीक्षा]
अशुंता पिरेरा गंटालकट्टे/युके [समीक्षा: कुड्डो]
एच्चेम [विमर्सो: जांबळांचो रूक]
क्लेरेन्स कैकंब/मसकत [विमर्सो: बांय]
गिब्बा कुलशेकर/कुवेयट [अभिपराय]
स्टेन अगेरा मुल्की/दुभाय [विमर्सो: एक क्रिकेट हीरो]
एडवीन जे. एफ. डी’सोज, मंगळूर [अभिपराय]
सिज्येस ताकोडे, खतार [अभिपराय]
बरवप्याचीं उत्रां - वल्ली क्वाड्रस, अजेकार
कथापाठ - १. काणी: खण [विमर्सो] - मेलवीन जे. वास केलराय
कथापाठ - १: साहित्य आनी समाजे मधली ’खण’ [विमर्सो] - मेलवीन जे. वास
लेखन: मटव्या काण्यांचें अध्ययन/विमर्सो.
आधार: ’खण’
बूक: कंगाल आनी ताची कुक्केहळ्ळी (आशावादी प्रकाशन)
बरयणार: वल्ली क्वाड्रस, अजेकार
गुलोबाचो दोन पाकळ्यो सांगाता घुंतल्यार एक गुलोब जाता?
दोन कोडश्यां मधें दवरल्लें पांपाळें दोन गांवाक एक कर्ता?
’कंगाल आनी कुक्केहळ्ळी’ कथा साहित्याक वाचल्ल्या वाचप्याक भोवशा हीं सवलां कित्याकगी गर्जेभायलीं म्हण दिसोंक पुरो. हो ताचो अवगूण म्हणोन म्हाका तरयी सांगोंक जायनां. ताच्या फयसला मुखार हावें खाल्तिमान घालुंक पडता. कित्याक म्हळ्यार तो म्हजो वाचपी. तो नां तर म्हजें साहित्य ना. म्हजें साहित्य नां तर एका साहित्यकाराचें अस्थित्व ना. अशें म्हणताना म्हाका वाचपी चड गर्जेचो. ही गर्ज हांव या तो वाचपी कशें गळसितांव म्हळ्ळो तो वेगळो विशय. पूण प्रमूख विशय कितेंगी म्हळ्यार हांव आनी म्हजें साहित्य वाचप्यालागीं संबंध जोडता वा ना. अशें आसतां वयल्या सवालांक पळेलें तर दोन पाकळ्यांक घुंतून एक गुलोब आकार येना. तशेंच दोन कोडश्यां मधलें पांपाळें दोन गांवाक एक कर्ता व ना तो उपरांतलो विशय, पूण तें पांपाळें कितलें मजबूत आसा तें प्राथमीक या प्रमूख विशय.
ह्या प्राथमीक विशयांत ’कंगाल आनी ताची कुक्केहळ्ळी’ कितली यशस्वी जाल्या तें पळेव्यां;
’कंगाल आनी ताची कुक्केहळ्ळी’ विशीं वयक्तीक थरान समजंवचें तर, पुसतकाचा सुर्विल्ल्या उत्रांनी बरयणारान सविसतार रितीर ह्या कंगाल आनी ताची कुक्केहळ्ळिविशीं विवर दिला. वाचप्याक समजोंचा खातीर हांव हांगा मटव्यान कंगाल आनी ताची कुक्केहळ्ळिची वळोक करून दितां. भोवशा ही वळोक हें पुसतक वाचिनातल्ल्या खंयचाय वाचप्याक हें पुसतक वाच्चें मन हाडवंक पुरो. अशें म्हणताना हो म्हजो उद्देश खंडीत न्हंय. आमचे उद्देश वेवेगळे. ह्या वेवेगळ्या उद्देशांक एका सत्रेंत कुडायल्यार आमचा मिसांवाचो खरो उद्देश दुबळो आनी लाचार जायत.
बरवप्याचा उत्रांनी कंगाल कोणय जाव्येता, हांव, तूं, या तो. कुक्केहळ्ळी कोणायचोय गांव जाव्येता, म्हजो, तुजो या ताचो. तर, हो एका गांवा आनी मनशा मधलो संबंध? हें वोरावन पळेलें तर;
"कंगालाचें खरें नांव मंगलदास शासत्री. पूण पळेवंक सावळो आनी विद्रूप जावन लांब जिवाचो तो जाल्लेवर्वीं ताच्या इषटांनी ताका कंगाल म्हण वोलावन, तो आतां कंगाल म्हळ्ळ्या नांवारच फामाद" (काणी: ’एक क्रिकेट हीरो’ - पान २०)
म्हाका वयक्तीक जावन हें नांव कित्याकगी पसंद जायनां. जशें म्हारांक ’म्हार’ आनी कोर्ग्यांक ’कोर्गो’ म्हणोन आपंवचें म्हाका कित्याकगी पसंद जायनां तशें. देखून ह्या कंगालाचें नांव सोधचें प्रेतन - तर कितें कंगाल मनीस पळेवंक विद्रूप, बारीक, लाचार आसल्लो कंगाल जाता? आसों! अशें व्हय तर, बरवप्यान खुद्द उचारल्ल्या कंगालाच्या चित्रीकरणाक आनी ह्या काणियेंतल्या चित्रीकरणाक कांय संबंध जाता? हांचे मधलो कंगाल कोण खरो कंगाल. जो, पुसतकाचा मूखपानाचेर अपलें चित्रीकरण वाचप्याक दिवयता?
ह्या वयल्या विचारांक आनीकय स्वषट कर्चें तर;
’अचानक एका दिसा, माग्गिचा हर्ध्यांत कसलिगी दूक आयली. दोतोराक आपयलो, पूण तो येंवचाधिंच तिणें सोडलो. बाल्ताजार कंगाल जालो’ (काणी: ’बांय’ - पान ४७)
’एक क्रिकेट हीरो’ काणियेंत, मनशाचें भायलें रूप, मनशाचें भायलें वेक्तित्वाचें चित्रण, खंयचाय मनशाक बरयणाराचा नद्रेन कंगाल म्हणोन वळकोन घेता जाल्यार,
’बांय’ काणियेंत घटमूट मनीस, आपल्या भितरल्या वेक्तित्वांत लाचार जाताना तो कंगाल जाता.
अशें खुद्द बरयणार मांधता जाल्यार, ताच्या काणियेंतल्या कंगालाची खरी वळोक ताणें ताच्या सूरविल्ल्या उत्रांनी दिल्ल्यापरीं न्हंय म्हणोन जालें. हाका अनीकयी स्वषट कर्चें तर;
’कसो तो कुक्केहळ्ळेंत पडलो, मात्र न्हंय, कशें ताचें नांवयी ताचेर पडलें म्हळ्ळें कुक्केहळ्ळेंतलो एक मिसतेरच जावनासल्लो’ (काणी: ’खण’ - पान: ७)
तर, निजायकी हो कंगाल म्हळ्ळें वेक्तित्व एक मिसतेर? जर तर हें मिसतेर जाल्यार पुसतकाचा माताळ्यान स्वषट चित्रण दिंवची कंगाल कित्याक लिपला? कंगाल म्हळ्ळ्या उत्रां पाटल्यान बरयणारान प्रसतूत केल्लो विवीध रुपांचो विचार वाचप्याक गुस्पडायना?
अशें सांग्ताना, हांव खंडीत हें सांगोंक आशेतां की बरयणार हांगासर खंयचाय कंगालाविशीं उलयनां. अशें उलवंक जाय तर ताका खबरो कर्चो आवकासय आसा. खबरो करुंक ताका नाका. तो समाज आनी म्हज्या विशीं उलयता म्हळ्यार, विचार आनी वेवसताविशीं उलयता. अशें आसताना कुक्केहळ्ळेक वेवसता हरयेक मापाक सांगात जोडुंक सक्ता. हें हांव खरेंच वोपवतां. ही कुक्केहळ्ळी एक गांव जांव या शेर जांव एक समाज जांव या एक घराणें जांव, आपल्या पात्राक बरेंच खेळता. अशें म्हणताना कंगाल कित्याकगी हांगा सलवल्ल्यापरीं दिसाना?
एका कुशीन वयक्तीक चित्रण! दूसऱ्या कुशीन जेराल विचार!! ह्या दोनां मधें कंगाल आपल्या नीज असतित्वाक निजायकयी वळकोन घेंवचांत उड्डाता.
बरवप्याचा उत्रानिंच कुक्केहळ्ळिचो कंगाल, हांव, तूं, तो, या तें (’तें’ हांगासर बरवप्यान उचारुंक ना जाल्यारयी हावें उचारल्ल्यांत कांय वायट जायत म्हण चिंतिना) अशें म्हणताना, वासतवीक समाजेंत जियेंवचो हरयेकलो कंगालच. हें जेराल विचारांनी मांधून घेंवचा तसलें ह्या वादाक प्रतिवाद मांडल्यार तें रुजू करून धाखवंक आयचा परिगतेंत कांयच कषट नांत. हां! पूण वयक्तीक चित्रणाचा कंगालाक फुडें धरल्यार भोवशा प्रतिवाद मांडल्लो जिकोंक चड सुलभ.
अशें आसताना, कंगाल म्हळ्ळ्या नांवा पाटल्यान विचार मात्र स्वषट कर्चो उद्देश जरतर बरवप्याचो व्हय तर, कंगालाचा पात्राचें वयक्तीक चित्रण कित्याक? वयक्तीक चित्रणांत कंगाल म्हळ्ळ्या पात्राक सिंतिमेंताचो तुरो कित्याक?
ह्याविशीं स्वषट अभिपराय भोवशा मुखार मुखल्या पानांनी स्वषट जातेली.
कंगाल आनी ताची कुक्केहळ्ळिची एक वोळ जावन ’खण’ कथा अध्ययनाक घेतली तर, कुक्केहळ्ळेचा एका खणियेंत पडलेल्या कंगालाची कथा. सेजार्चा गांवचा जातऱ्या थावन पाटीं येंवचा हरयेकल्याची नदर म्हळ्यार वाटसूरयांची, पोक्री चल्यांची, मुखरी, मेसत्री, पुजारी, भोट, ब्रदर, क्रिसतांव टिचेर ह्या सर्वांची नदर कंगाला वयर गेली तरयी, एकल्या थावन एकल्याचा विचारां वर्वीं कंगाल बावडो खणियेंतच उरलो.
सगळ्या कुक्केहळ्ळेनच कंगालाक खणियेंत पळेलो तरी कोणेंय कंगालाक खणियेंतलो वयर काडिनासताना कंगाल बावडो कंगाल जावन्ंच खणियेंत उरलो आनी निमाणें आयिल्ल्या पार्पोळ चेड्यांनी ’रसत्यार पडल्या कंगालाक खणियेंत देंवोन उकल्लो’. म्हळ्यार सगळी रात रसत्या देगांतल्या खणिंत पडोन आसल्लो कंगाल फांते जातेच्च अपणान खणिंत पडल्ल्या मिसतेराक नियाळण कुक्केहळ्ळेक पाटीं पर्तालो.
कंगाल खणियेंत पडल्लो मिसतेर समजानातल्ल्या या समजोंक नाकासल्ल्या कुक्केहळ्ळेगारांक ह्या मिसतेराचें काण्येचा अखरेक उगडापण केल्लें दिसोन येता. मिसतेर हो की इक्रा वर्सांधीं कुक्केहळ्ळेक उदकाचो नळ घालयतां म्हण भास दिल्ल्या मंत्रीन रसत्या देगेन खण खोंडवंक सुरू केल्लें. कंगालाक लुटकारांनी मारून खणियेंत निदावन पोळापोळ घेतल्ली.
वयलेभार ह्या काणियेक वाचताना खंयचरगी ह्या काणियेन वांजेलांतल्या ’बरो सामारियागार’ हाचो आधार घेतला जाव्येत म्हण सुसताता.
कथावसतुची विंचवण:
ह्या ’खण’ काणियेंत कथावसतूक पळेल्यार असलिच्च कथावसत वांजेलांतल्या नव्या सोल्ल्यांत वाचुंक मेळता. हांगासरयी तिच्च विन्यासाची कथावसत पूण वोपारिचें नांव मात्र ’बरो सामारियागार’.
’खण’ काण्येची कथावसत आमी एदोळ पळेली आसतां ’बरो सामारियागार’ वोपारिचा कथावसत इल्ली गुंडायेन पळेली तर; बरो सामारियागार वोपारेंत व्यापाराक वेचो एक जुदेव, जेरुजलेमा थावन जेरिकोचा वाटेर चोरांचा हातीं सांपडोन अर्ध्या जिवार वाटेर पडता. त्याच वाटेर एक याजक, एल लेवीत, चलोन येताना ह्या घायेल्ल्याक पळेवन ते पळेनातल्लेपरीं करून तामचीं वाट धरून वेतात. पूण एक सामारियागार त्याच वाटेर वेचो ताची त्या पडलेल्याची भिर्मत पावोन ताका चिकित्सा दिवयता आनी त्या जुदेवाक अपूण कोण म्हळ्ळें तें कळीत करिनासतानांच ताची वाट धरून वेता.
आतां ह्या कथावसतूक पळेल्यार कंगालाक � ह्या जुदेवाक संबंध कथांत दिसता. हांगासर वोपारिंतलो घायेल्लो जुदेव म्हणचाक कांय रुज्वात नांत जाल्यारयी त्या वोपारिचें अध्ययन चलयल्यार तो जुदेवच म्हणोन हांव रुजू करुंक सक्तां. पूण ह्या कंगाल आनी ताच्या कुक्केहळ्ळेंतल्या ’खण’ काण्येचा कथावसतुंत एक पात्र (Character) वा व्यक्तित्व दिसोन येना म्हळ्यार बरया सामारियागाराचें. अशें म्हणताना हांगा निरास नाका. खण काण्येंत निमाणे कंगालाक पळेल्ले ते पार्पोळ चेडे कंगालाक खणियेंतलो उकलून रसत्यार निदांवचें प्रेतन तरी कर्तात म्हणताना हे सामारियागाराचा पयकिल्या कुटमांतले जावंकय सक्तात.
ही जाली कथावसत. कथावसत कितली बरी आसल्यारयी जेदनां वरेग ती कथावसत प्रत्यक्ष आनी परोक्ष रुपीं आपल्या मुळाव्या विचारांक सांगात दीवंक गळाय कर्ता तेदनां वरेग ती कथा अधुरी जावन उर्ता.
कथावसतुंतलो मुळावो विचार या कथावसतूक उभारल्ल्या थळाचो विचार:
"कुक्केहळ्ळेक उदकाचो नळ घालयतां म्हण.. मंत्रीन खण खोंडुंक सुरू केलें. कंगाल मात्र अपलेसतकीं हासतालो. खंडीत जावन.. कोणाक तरी मारून खणिंत घालून वेतेले.."
हो ’खण’ कथांतलो मुळावो विचार. विसतारावन सांगचें तर तर मंत्रिबाबाचो पोकोळ भासो, ह्या भासेचो फायदो जोडून लोकांक बानांवचें, त्या उपरांत विस्रोंवचें देखीक थोडें धाखंवचें, रसत्याची वीद वावळी, पापारी कंगाला तसल्या लोकांनी हाचेथावन भोगचे त्रास, हो विचारयी अधुरोच म्हण्येत. कित्याक म्हळ्यार ह्या विचारांक समाजेच्या प्रतिक्रिया दर्शन कथांत ना. हांगासर एक विशय उडास दवर्चो खंडीत गर्जेचोकी हरयेक क्रियाची प्रतिक्रिया खंडीत उमाळोन येता. आज नां जाल्यार फाल्यां. पूण हें ’खण’ कथांत स्पश्ट आसा.
’बरो सामारियागार’ कथांत कथावसतुचो मुळावो विचार स्पश्ट आसा. भोवशा हें जाणां जावंक चडीत अध्ययनाचो गर्ज आसा. हांगासर मुळावो विचार अपलो ’पेलो’ म्हळ्यार कोण म्हणोन शिकंवचें. जेजून बरो सामारियागार वोपारिंत एका सामारियागाराकच कित्याक विंचलें? जेरुजलेमा थावन जेरिकोक वेचा वाटेर फकत्त सामारियागार मात्र न्हंय त्या वाटेन जुदेयागार, सामारियागार, गालेलियागार, इदुमेयागारय वेताले. अशें आसतां हांगासर अख्ख्या प्यालेसतिनांत फकत्त सामारियागार मात्र बरे म्हणोन जेजूक दिसचें काराण कितें? जरी ह्या सामारियागारांनी जेजूक, जेरुजलेमाच्या वाटेर आसतां तिरसकार केल्लो तरी! ह्या मिसतेराचें नीज काराण कितें?
हाका काराण कितें म्हळ्यार जेजू जुदेव. आनी जुदेवांक सामारियागार म्हळ्यार अस्परश्य. जुदेव सामारियागारांक कांठाळताले. तांचे मुखार जुदेव उंचल्यापणाचा पांवड्यार आसल्ले. अशें दोगांय मधें ध्वेष (सामाजीक) आसल्लो. ह्याच्च खातीर जेजू ताणें दिंवचा लिसांवाक सामारियागाराक विंचता आन इजुदेवाक विंचता. ह्या मुळाव्या विचारांत कितली सकत आसा पळेया. ’अस्परश्यता’? तीय दोन हजार वर्साधीं? अशें म्हणताना हाचो प्रभाव अंदाज करयेत.
कथावसतुचा मुळाव्या विचारांक आनी कथावसतून उतंवचा विचारांचो संबंध:
’खण’ काण्येचा कथावसतुचे मुळावे विचार आनी काणियेक उभारल्ल्या थळाचे विचार कितले ताळ पडतात? हें पळेंवच्या पयलें दोनयी कथावसतुंनी उटंवचो विचार पळेव्यां;
कथावसतुंनी उटंवचो विचार:
’खण’ काण्येचाकथावसतून उटंवचा विचारांक कथावसतुची स्पश्ट विचार म्हणोंक जायना. कित्याक म्हळ्यार ते प्रत्यक्ष रुपान त्या कंगालासवें या त्या खणियेसवें (माताळें स्पश्ट कर्चापरीं) या त्या खण खोंडयिल्ल्यासवें संबंध जोडिनांत. अशें आसतां ह्या विचारांक बरयणार ह्या काणियेंत व्हाळंवचा खातीर तो खुद्द काण्येगार (Narrator) जाला. जरी कंगालाक कथानायक केला तरी ताच्या विवरणांत तो रसत्याक प्रमूख करून घेता. न्हंय त्या कंगालाक न्हंय त्या जातऱ्याक न्हंय त्या खणीयेक. अशें रसत्यार चलोन येंवचा त्या इक्रा वोरां उपरांतल्या वेळाक तो प्रमूख करून घेता. आनी अपले विचार उगडापे कर्ता विवरणाध्वारीं. ह्या विचारांत प्रमूख जावन समाजेंत उंचले या प्रमूख म्हणोन चिंतल्ल्या लोकांचें पोकोळपण तो उगडापें कर्ता.
बओ सामारियागार वोपारिंत वोपारीन उटयिल्लो विचार स्पश्ट आसा, पयलें जावन ती वोपार शिकयता आपणाचो पेलो महळ्यार कोण? आपणाचो मोग कर्चो अपणाचो पेलो वा अपणाक कांठाळचो आपणाचो पेलो?
दुस्रें एकामेकाचो मोग कर्चें म्हळ्यार समाजेंत समानता, भाव भांदवपण, वायट केल्ल्यांक भगसाणे, प्रतिफळाची आशा करिनासतां रांवचें निस्वार्थ सेवा इत्यादी..
कथावसतुचो मुळावो विचार आनी कथावसतून उटयिल्ल्या विचारां मधलो संबंध:
’खण’ काणियेंत कथावसतूक उभारल्ल्या थळांतल्या विचारांक आनी बरयणारान विवरणात्मक रितीन व्हाळयिल्ले विचार दोनय तद्विरुद्द जावनासात. प्रत्यक्ष रुपान संबंध जोडुंक या प्रभाव घालुंख तितले यशस्वी जावंक नांत. विचारांचें विवरण रसत्यार उदेता जाल्ल्यान परोक्ष रुपान संबंध जोडुंक सक्तात जाल्यारी ’बरो सामारियागार’ वोपारिंतल्या तितली यशस्वी जावंक नांत. अशें जावंकयी सक्तें. अशें जायनातल्ल्याचें कारण दिंवचें जाल्यार;
पयलें: कथा वसतूक आनी कथावसतू थावन उटंवचा विचारांक बरयणारान वेगळ्याच रितिनी पळेलां.
दुस्रें: थोड्याच आवदेंत काण्येगारान जायते विचार आरावंक प्रेतन केलां.
तिस्रें: बुकाचे/काण्येचें माताळें ह्या वयर चडीत ध्यान दिल्लें ना. ह्याच खातीर, खण, कंगाल, कुक्केहळ्ळी, रसतो आनी जात्रो ह्या सर्वांचें व्यक्ती चित्रण एकामेका संबंध जोडुंक पावोंक नांत.
चोवतें: विचारांक सांगच्या प्रमूख उद्देशान काण्येगारान ’कंगाल आनी ताची कुक्केहळ्ळी’ म्हळ्ळ्या सोभीत Concept तेवशीं मालवोंवचांत गळाय केल्या.
पांचवें: काणियेचा सुर्विल्ल्या हंतार व्हाळयिल्ल्या तांत्रीक शैलेक काणियेचा मधेंच हात सोडला. हांगासर काण्येगार कंगालाक आनी खणियेक सोडून समाजेचा पोकोळ मनाचा मनशांच्या हिपोक्रेसिवयर क्रांतिकारी जाल्लें काराणय जाव्येता. पूण असलो अमचोर साहित्याक ताचा फुडाराक तितलो बरो न्हंय.
सवें: रसत्या वयल्या मिसतेर आनी खणीयेंतलो मिसतेर एकामेका संबंध जोडुंक पावोंक नांत. हांगासर हांव चिंतां हिच्च व्हडली सलवणी. बरो सामारियागार रसत्या वयलो मिसतेर अस्पश्ट आसल्यारयी खणियेंतलो मिसतेर स्पश्ट आसल्ल्यान दोनांय मधें उभजाल्लो संबंध प्रभावीत आसा.
ह्या संग्रहांतल्या हेर काण्यांचेर मटवी नदर:
’खण’ काण्येक अध्ययनाक घेताना, सगळ्या काण्यांनी व्हाळयिल्ल्या विचारांक अध्ययन कर्ताना ह्याच काण्येक पूरक अध्ययन काणी जावन हांव ’घाय’, ’जांबळांचो रूक’ आनी ’सक्सेस फार्मुला’ घेतां. ह्या तीनयी काण्यांनी काण्येगार स्पश्ट केल्ले विचार, विंचल्ली कथावसत आनी ताका उभारल्ल्या थळाचे विचार आनी बरयणारान विवरण दिंवचे समाजेचा सुधाराणाचे क्रांतिकारी विचार एकामेका संबंध जोडून ते स्पश्ट आसात. अशें व्हय तर ह्याच फार्मुलाक काण्येगारान अपलें हातेर करून कित्याक घेवंक न्हजो? ह्या भळाधीक फार्मुला थावन ह्या जम्यांत अस्वाभावीक म्हण रुजू करयेत तर ’अद्रश्य सकत’ विचारांनी आनी कथावसतू दोनीं अस्वाभावीक. जरी लिसांव दिंवचो विचार चड भाळाधीक जावन आसा तरी ’कुड्डो’ काणी विचारांत चड श्याथिवंत म्हण दिसता जाल्यारयी कथावसत अस्वाभावीक.
’गूंडा’, ’गलफांतल्या कुक्केहळ्ळिगारांचो एक्तार’ सर्वयी वाटांनी जिकोन आयल्यात आसतां ’एक क्रिकेट हीरो’ विभिन्न शैलेर व्हाळोन आयिल्ली. काणियेक लांब करून विचारांक मटवें करून धाखयता जाल्यारयी, लिसांवांत मात्र अख्ख्या देशाचा खबरां-माध्यमांक बोट जोकचांत जयतेवंत जाल्या.
जेराल समीक्षा: कंगाल आनी ताची कुक्केहळ्ळी काणिये जम्यांतली काणी ’खण’ विचारांचा नद्रेन खंडीत एक शाथिवंत काणी. वाचप्याक ती बरीच रुचतेली आनी विचारांक जागयतेली म्हळ्ळो भर्वसो आसा. पूण होच भर्वसो म्हाका फुडाराच्या कोंकणी साहित्या वयरयी आसा. अशें आसताना हावें फकत्त एका साहितिचा नद्रेन या एका वाचप्याचा नद्रेन ह्यासवें त्या कुक्केहळ्ळेसवें आनी त्या रसत्यार चलोन आयिल्ल्या लोकां सवें भर्सालां. उलयलां आनी आयकालां. कित्याक म्हळ्यार ह्या कुक्केहळ्ळेक हांव म्हजोच गांव म्हणोन चिंतां आनी तो कंगाल हांव्ंच म्हणोन खणियेक देंवलां.
अशें आसताना ह्या खणीयेंतल्या कथावसतुची सोभाय वा ताचें उंचलेंपण भाशेचो प्रयोग आनी ताचें जयत. तांत्रीक शैली आणी ताची व्हाडावळ, दिंवचा लिसांवाचे विचार आनी ताचो प्रभाव. ह्या विश्यांवयर एका स्पर्ध्याक बसल्ल्या वोरायणारापरीं म्हजी नदर हावें मारुंक ना. अशें केल्यार हें लेखन अनीकय लांबतें. म्हाकाय कोंकणिचें साहित्य ग्रेसत कर्चो हुसको आसा. पूण तें मट्ट कशें व्हाडाव्येत म्हळ्ळो हुसको ना. वल्ली क्वाड्रस ह्या ’कंगाल आनी ताची कुक्केहळ्ळी’ कथाजम्याचो बरयणार म्हजा काळजाक लागसिलो मित्र, हेच्च खातीर ताचा ह्या साहित्याचा खणियेंत भोवशा हांव चड गुंडायेक देंवोंक सकलों. फुडाराक ताका आनी ताचा साहित्याक सर्व बरें माग्ताना मोगाळ वाचप्या तुकाय देव बरें करूं म्हणतां.
कथापाठ - १. काणी: ’खण’ [अभिपराय] - प्रिया सिकवेरा फेरार/कुवेयट
हांव एक विमर्शकी न्हंय, हावें म्हजा जिण्येंत बरयिल्ली मटवी काणी एकच. पूण एक वाचपीण जावन, जशें जायत्या हेरांचा कोंकणी काण्यांक वाचून आयल्यां तेच्चपरीं ’कंगाल आनी ताची कुक्केहळ्ळी’ बुकांतल्यो काण्यो सयत वाचल्यो आनी तांतली एक काणी ’खण’ कित्याकगी म्हजा मतीक चड रुचली.
खण चडावत आसता रसत्याचा देगेन, आनी रूंद रसत्याची अशीर वोण- जावनासा खण! म्हणजे ह्या ’खण’ नांवांत दोन मनोवर्ग मिसळातात - एक; विशाल मनोगत (सांकेतीक - रसतो) आनी दुस्री अशीर मनोगत (सांकेतीक - खण).
’खण’ काणी वाचताना म्हाका वांजेलांतल्या बरया सामारियागाराची वोपार उडासाक आयली. त्या वोपारिंत एक सामारियागार तरी आसल्लो घायेल्ल्या त्या मनशाक कुमक करुंक. "खण" काणियेंत त्या कंगालाक कोण्ंच पावलोना कुमक करुंक. आनीं आशें ह्या काणियेचें अंत कर्न ह्या प्रसतूत समाजेचें चित्रण रूप रूप पिंत्रावंक बाब वल्ली क्वाड्रास यशस्वी जाला.
मनीस एक स्वार्थी जीवी. ’आपूण आपणाक’ म्हळ्ळ्यां चिंत्नांनीं जियेता. मागणें कर्ता, रजार कर्ता. आपल्या विचारांनी, उत्रांनी तो सांतच. पूण कर्न्यांनी न्हंय. दूसऱ्यांचें गर्जेक पांवचें तितले मनशापण आमचें थंय नां. पयस रावोन ताळियो पेटोन हासोंक आमीं तयार. (अशीर चिंताप) आमचा जिण्येंत गर्जेक असचांक पांवचें अवकास सभार. पूण हांव या तूं कितले तयार. असलीच काणी काण्येगारान सभार द्रषटांत दीवन बोव अर्थाभरीत रितीन वाळयल्या. ही एक सामाजिच्या निती नियामांक अर्सो धर्ची काणी.
ताका आपल्या मानाचे, मऱ्यादिचें, पडोन गेलां शिवाय मनशापण कितें म्हळ्ळें विसरला तशें भग्ता. मनीस तो मास खांवदी, या सोरो पियेंवदी तो आपणा बरिच्च रग्ता मासाची कूड म्हळ्ळें कित्याक समजाना? कंगलाचे वसतूर असत व्यसत जालां, तो कसो पडला पळे हें सर्व गमनाक वरुंक त्या वाटसूरयांक असक्त असल्ली, पूण तो कसो पडलो, कित्या पडलो म्हळ्ळें कोणेंयी चिंतुंक ना या ताका कुमोक करुंक गेलोना. हें सदां आमचें भंवारीं घडोन आसचें सत. त्या वाटसूरयान अखरेचो सोरयाचो घोट काडन ती सिसली कंगला सर्शीं उडवन मनशापणाचीं खेळकुळां केलीं.
मसीदिचो मुखरी... धार्मीक व्हडील. दूसऱ्यांचो आदर्श. जांवदी ताणेंय केल्लेंय समा म्हण्यां. नां तर कोणाचिगी चूक ताचा मात्यार घेवंक तो कित्याक तयार. ह्या संसरांत जियेजाय तर मनशान बुद्वंत्कायेन जियेजाय म्हळ्ळें आमचें चिंतांप. इसकोलांत भुर्ग्यांक बरी शिकवण दिंवचो मेसत्री केवल आपणाचें फुडवें मेळें जाता, आपणाची मऱ्याद वेतेली म्हण चिंतून कंगालाक सोडन चल्तच्च रावता. दूसऱ्यांक शिकवण दीवंक सुलभ पूण तिच्च शिकवण कितले जण पाळतात.
जांवदी तो धार्मीक व्हडील या दिवळाचो पुजारी या मुखरी, देवाचो मोग ताचें थंय आसोन, देवाची सेवा केल्यारयी जरतर ताचे थंय हेरांचो मोग नां तर, ह्यो पूरा नाटक कित्याक उपकार्ता? हांवें या तुंवें सदां देखचो मनीस अचानक गुरियेंत या खणियेंत पडल्यार ताका उकलन वयर हाडन ताची चाक्री कर्ची बरिगी या फुडव्याची, मान माऱ्यादेची पर्वा कर्ची अधीक गर्जेचें? समाजेची सेवा कर्ची एक मानेसतीण कंगाला खातीर तेर्स भेटयता. तर तिचें समाज सेवा केवल भायल्या देखीक आनीं हेरांक दाकवंक. असलें सबार दृषटांत आमचें भंवतीं घडोन आसात आनीं आमीं केवल प्रेक्षक. असलें एक दृषटांत हांगासर दीवन काण्येगारान ह्या काणियेक जीव दिला.
निजायकी ही काणी सताची अन्येक कूस. असली काणी सत पळेवन दोळे दांपून चल्चां मनशांक खंडीत दोळे उडडुंक पावतेली.
कथापाठ - १. कंगाल आनी ताची कुक्केहळ्ळी [अभिपराय] - आसटीन डी’सोज प्रभू, नंतूर
"कुड्डो"
’कुड्डो’ निजाकी दोळे आसोन ह्या संसारांतलें तें म्हेळें/कुस्डें (वायट) पळेवन कितेंच गुमान करिनासतां रावच्या मनशांक एक जाग्वण कशी दिता.
काण्येंत संसाराची सोभाय म्हळ्यार कितें म्हळ्ळेंच नेणासल्लो ’कंगाल’ जल्मा थावन्ंच कुड्डो. आपणाक ती सोभाय पळेंवचो अवकास देवान दीनासल्ल्याक तो आपल्या जीवनांत संपूर्ण कंगाल जाता आनीं निमाणें तपस्स करून आपली दीषट पाटीं मेळच्या पासत तपस्स कर्ता. शेवटीं एका बरया दिसा ताका आपली दीश्ट मेळल्ली पळेवन ताका खंय नासल्लो संतोस जाता. तो सर्वेस्पराक वाखणता आनी सृषटेची सोभाय चाकोंक लाग्ता.
दीस पाशार जातां जातां, कंगाल ह्या संसारांतलीं तीं मारेकार दुरंतां; आपल्या जिव्या दोळ्यांनी पळेताना ताका ह्या संसाराचो कांठाळोच येता. आपणें हें ह्या जिव्या दोळ्यांनी कशें पळेंवचें म्हण तो रडता आनी निमाणें ’अपणाक दीश्ट नातलेल्या वेळार अपणाक दीश्ट मात्र ना म्हळ्ळी दूक आसल्ली, पूण ती दीश्ट लाभल्लिच्च संसाराचेर चल्चा अनीत/अन्न्यायांक पळेवंक सोसून जियेंवची दूक मारेकार म्हण भोगून’ आपल्याच दोळ्यांक आपुण्ंच दीक घालन परत तो कुड्डो जाता.
ह्या भुमिवयलें तें कुसडपण, चोरी, बेवारीसपण, फट्टिंगपण पळेवन सोसुंक तांकानासल्लो कंगाल आपूण परत ह्या काण्येंत कुड्डो जाता तरी, वाचप्याक एक सवाल उदेता - आपूण आपणाकच्च कुड्डो कर्न घेंवच्या बदलाक जर कंगाल ह्या संसारांतल्या कुर्डेपणा विरोध झुजोन थोडी शांती हाडुंक प्रयत्न करून रावल्लो तर, ह्या काण्येक इल्ली चडीत सोभाय येती. बदला कंगाल पुर्तो कंगाल जावन ह्या संसारा थावन्ंच पयस वचोंक पळेता; तेंय आपूण परत कुड्डो जावन. जल्मा थावन्ंच कुड्डो जाल्ल्या कंगालाक दोळ्यांनी पळेवंक आशा आसल्ली. ताणे आपणाक दीषट मेळ्ळ्या उपरांत ह्या दिश्टिचो परिपूर्ण प्रयोग केल्लो तर ह्या काण्येक दुस्रेंच रूप येतें.
"गूंडा"
’गूंडा’ काणी म्हाका भोव पसंद जाली. बडगा कन्नडांतल्या फिर्गज्यांनी घडचें तें आसल्ल्यापरिंच काण्येगारान ह्या काण्येंत विवरिलां.
हांव मंगळुरांतल्या बेंदूर फिर्गजेंत जल्माल्लों तरी हांगासरयी घडतालें तसेंच. जेदनां पयल्ये पावटीं हांव फिर्गज सलहा मंडळेक विंचून आयिल्ल्या वेळार हांव मातशें वेगिंच होलाक पावल्लों. थंयसर आमचो आदलो आडळतेदार आनी पादऱ्याब आसल्ले. आडळतेदारान ’हो कोण तर्नाटो?’ म्हण सवाल विचार्ताना पादऱ्याबाची जवाब तुर्थान आयली. "तोगी, तो त्या बल्मठाच्या टेयलराचो पूत, ओसटीन".
तेन्नां हांव तीन कोंकणी पत्रां चलवन आसल्लों, तरी ह्या पाद्रीक म्हाका इल्लें हिणसुन्ंच म्हळ्ळ्यापरीं वळोक करून दीवंक आसल्ली! हांवे तक्षण जवाब दिली - "म्हाका म्हजो पाप्पा टेयलर म्हण बेजार ना फादर; सांगल्ल्यापरीं हांव ओसटीन प्रभू, मित्र, झेलो आनी काणीक पत्रांचो संपादक तशेंच दियेसेजिच्या कथोलीक यूव संचलनाचो अध्यक्ष, कोंकणी भाशा मंडळ कर्नाटक हाचो काऱ्यदर्शी आनीं कोंकणी नाटक सभा मंगळूर हाचोय काऱ्यदर्शी" अशें म्हळें आनी आडाळतेदारासवें हात मेळयलो.
वल्लीन ह्या काण्येंत सागचेपरीं ’आमची कथोलीक समाज याजकांच्या हातांनी खेळता. ते बस म्हणताना बसता आनी ऊट म्हणताना उटता!’ देवाच्या नांवान ह्या मणियारिंनी कथोलीक समाज तांच्या मुटी भितर दवरल्या. हांव सर्वय याजक ह्याच्च कासताचें म्हण वाद मांडिना. पूण सभार आसात असले, ज्याणीं फिर्गजेंतली समाज तांच्याच फायद्याक वापरल्या आनी तरुणांचो तिरासकार केला. युवजणांची अभिवृद्धी पळेंवच्या बदलाक ताणीं तांच्याच घराची, फिर्गज भवनांची अभिवृद्धी करून पयशे जमवंकच्च पळेलां. सभारांनी तर्न्यांचेर हात घालून, तांचें निसकळपण फारून जीवनाची देस्वाटय केल्या. ह्या विश्यांत उलवंक तरुणांक अवकास ना. व्हडिलां लागीं सांगल्यार, तांचें लेख तेच्च देवाक दितेले, तुका हें सर्व कित्या म्हळ्ळें उळटें सवाल येता.
आमची समाज केन्नां सुधार्तेली? हें सवाल विचार्च्या सर्व समाज प्रेमिंनी ही काणी दोदोन पावटीं वाचुंक फावो आनी ह्या कथेंतलो नायक रोनी तसल्यांक आपलो संपूर्ण सहकार दीवंक फावो.
"गलफांतल्या कुक्केहळ्ळेगारांचो एक्तार"
हाका फकत कथा म्हणच्येपरास, कथा रूपाचें विमर्शात्मक लेखन म्हळ्यार कांय चूक जांवची ना.
काण्येगाराक आपल्ये समाजेवयर कितलो मोग आसा, तो समाजीक सुधारण कितलें आशेता आनीं बरया-खरया संघ संस्थ्य्ंक तो आपलो पाटिंबो दिता म्हळ्ळें गलफांतल्या कुक्केहळ्ळेगारांचो एक्तार उकलून दाखयता. समाजे मुखार मात्यार बृहत शेंडो मेळता जाल्यार कितलें बिक्कोनय व्हडलो लेंडो घाल्चे आमच्या समाजेंत कांय उणें नांत. तसेंच कोण एकलो कांय आपल्या समाजेंत बरें करुंक मुखार येवन चिंत्ता जाल्यार ताणें कर्च्ये प्रास पयलेंच आपूण मैदानार उडोन सर्कस दाखयतेलेय कांय उणें नांत.
हांतली वासतविकता चालू समाजेंतलें प्रचलीत घडीत मुखार हाडता. म्हाकाच्च दी, ताक दीनाका म्हणचेय बर्पूर आसात. थोडे चिंतात सर्व तांच्यो बायलो म्हण!
समाजीक समस्या उसतून आपल्ये लिखणे मुखांत्र जागृता हाडच्यांत वल्ली हेळल्लें नांव म्हण्येत. अशें केल्ल्यान ताका अपले भंवारीं सभार दुस्मान रेंवोड घाल्तेले म्हळ्ळ्याक दुबाव ना; तरी आपल्ये मतिंत आसल्लें आसा तशें बरंवच्या भारीच विरळ लेखकां पयकी वल्लीक एक स्थान आसा, मान आसा.
"एक क्रिकेट हीरो"
आयचो संसारच्च तसो. भळ आसल्यार सद्दाम जाव्येत तसेंच पयशे आसल्यार जोर्ज बूश जाव्येत. ह्या संसारांतली व्हडवीक तात्कालीक. आत्तां फामाद जाल्लो घड्येन ताका सुणेंय हुंकिना जाता. तसेंच एकल्यान सालांत पाताळ उदकाडे केलें तरी ताणें झालांत रोकेट सोडलें म्हणतेल्यांचो संखोय कांय उणो ना.
जसी एक वसत कायलीर आसतां पऱ्यांत मात्र हूनगी तसेंच ह्या समाजेंत मान तात्कालीक. आदीं कितें केल्लें तें लोक संपूर्ण विसर्ता आनीं आतांच्यांक मात्र तो मान मेळता; हें सदांचें ह्या संसारांत. सासाण मान मेळाजाय जाल्यार ताणें एकच्च सांत जावंक जाय व फामाद राजकारणी जावंक जाय.
ह्याच परीं वल्लिचो क्रिकेट हीरो तो रन्नां मार्ताना भारीच नांवाडदीक जाता आनी बोल्तोच एकलो ताच्येपरास चडीत रन्नां जोडताना ह्या काण्येंतल्या कंगालाक कोण्ंच हुंगानांत. आमचीं माध्यमां भारीच चिल्लर जाल्यांत; थोडे पावटी खरया वावराक हांगा स्थान ना; फकत मार, चोरी, आवघडां, जीवघात, झुजां, उज्या हुल्पोण असल्या विनाशक संग्तिंकच चडीत महत्व मेळता.
काण्येगारान आपल्या काण्येंत हें बरेंच करून विवरिलां आनीं ह्या समस्येचीं दारां उग्तायल्यांत. हाचे भितर वचोन हाचो स्वाद चाकचें आमचें कर्तव्य जांव हिच्च म्हजी आशा.
कथापाठ - १. काणी: कुड्डो [अभिपराय] - अशुंता पिरेरा गंटाल्कट्टे/युके
अशुंता पिरेरा गंटाल्कट्टे/युके: कोंकणी साहित्यांत आयलेवार उदेल्ल्या हिणें कवितासवें सभार काण्योय बरयल्यात, हिचा मटव्या काण्यांचो जमो ’बेसांव’ आयलेवार पर्गट जाला. फुडिल्या दिसांनी अपली मिनत मुखारून वरीत तर फुडल्या दिसांनी एक बरी काण्येगार्न जावन उदेतेली.
काण्येचें नांव ’कुड्डो’ काण्येक भोव अर्पुर्भायेन सोभता. सगळी काणी ह्या सब्धाचेर उभी केल्या म्हणचांत कसोलोच्च दुभाव ना.
काणियेचो नायक अनीं ताचें नांव ’कंगाल’ वाचप्याक काणियेंत कितें तरी सोधुंक उर्भा धाखयता. इतलें मात्र न्हंय असतां ही काणी धाखयता हिमालाचो महत्व अनी एका मनशाक सन्यासी जावंक जिणियेंत कितें गर्ज? जिणियेंत कितेंच्च असाध्य ना कोणाकच्च जो कुड्डो या थोंटो या अनी कोण.........
कुड्डो जावन असोन संसार पळेवचेंखातीर इतलीं वर्सां तपस्स करून संसाराची सोभाय पळेवचेखातीर पाटीं येताना संसाराचें नीज रूप ताका परत कंगाल कर्ता. पूण हें असलीयत जावनासा अनी काणेयेचा नायकान हें ओपून घेंवचें भोव गर्जेचें जावनासा.
ह्या काणियेंत कंगालाचें निरासपण वाच्याक इल्लेशें निरास कर्ता. जेदनां कुड्डो असता हें सगळें भोगला आनी जेदनां देकलें निरास जावचा बदलाक असलीयत अपणायिल्ली तर भोवशा ही काणी अनीकय सोभती.
