ಕವಿತಾकविताPoem
कवितादायज - ३: साहीर लुध्यान्वी
तरजण कविता
कवितादायज - ३: साहीर लुध्यान्वी
नीज नांव : आब्दूल हयी
जनन : ८ मार्च १९२१
मरण : २५ अक्तोबर १९८०
शिकाप: खाल्सा हैसकूल, लुधियाना, आनीं सर्कारी कोलेज पंजाब.
वळोक:
पर्गट जाल्ले बूक :
’तल्कियां’ (कोडू आसचें) -१९४३,
’परचायियां’ (सावळ्यो) -१९५३,
’तनहायियां आवो कोयी क्वाब बूने’ (ये विराराराये थोडीं स्वपणां रच्यां),
’गाता जाये बंजारा’ (गावन रावा स्वतंत्रपणीं) (फिल्मांतलीं पदां)
साहितीक वाव :
फामाद उर्दू पत्रां ’आदाब-ई-लतीफ’, ’शहकार’,’सवेरा’ हांचें संपादकपण चलयलां.
’साहीर’ म्हळ्ळ्या सब्धाचो खरो अर्थ जाता - ’जादूगार’. ताचीं बरयांतलीं बरीं पदां मोगाचीं. पूण अपल्या नीज जिण्येंत तो जायतेपावटीं मोगार पडला आनी हरयेक पावटीं सलवाला. देकुन्ंच ताचा पदांनी निराशेचीं सिंतिमेंतां उटोन दिसतात.
साहीर लुध्यान्विचा जिण्येचो संक्षिप्त विवर :
१९२१: बूरग्यापण :
हाचें बूरग्यापण भोव निश्टूर जावनासल्लें. एका वाटेर तो एकलोच पूत ताचा बापायक, तरय लुधियानांत एक ग्रेसत जमीनदार जावनासल्ल्या आपल्या बापायक सभार भायलो आसल्ल्यो.
१९३४: आपल्या तेरा वर्सांचे प्रायेर, ताची आवय आपल्या पतिचा सवयांचेर कांठाळोन ताची सगळी आसत बदीक सोडून अब्दूल हयीक आपणासवें घेवन वेता. बापूय कानूनाचो आस्रो घेवन भेसटावणीं/दगदवणी दिवयता. इतलेंच न्हय, आवय सवें चड तेंप जीव उरोंक आपल्या पुताक दिंवचोना म्हळ्ळी धमकीय दिता.
पूण हाचा आवयचे बरे गूण जाणासचीं थोडीं इश्टां अब्दूल हयीक कितेंच बादक येनासचेपरीं पळेतात. एका वाटेर भिरांत, अन्येका वाटेर अस्पषट रितीन दिसचें भविश्य तर अन्येका वाटेर कठीण दुबळिकाय हाचा आवयचा आदरशी निर्धारांक सवालां घाल्तालीं. असल्या मनोस्थिंत आपलें बुर्ग्यापण पाशार केल्ल्या अब्दूल हयीचें शिकाप तितलें परिपूर्ण रितीन जालेंना.
१९३९: तो कोलेजीक वेता तरय शिकपाभायल्यो चटुवटिको, प्रत्येक जावन कविता हाका अथव्याच स्वभावाचो जावन रूपीत करतात. तो अपल्या एका अभिमानी चेडवाचा मोगार पडता. तें चेडूं लुधियानाचा एकल्या ग्रेसत घराण्याचें जाल्लेनिमतीं, आपलो मोग उग्त्यान पाचारुंक तो मात्सो कावजेता. आनीं केन्ना तो उग्त्यान पाचार्ता तेन्ना त्या चेडवाचो बापूय हाचेर खुबाळता आनीं कोलेजिंतलो हाका निकळायता.
१९४३: अशें सूरवात जाता एका कविची, अब्दूल हायी आसचो आतां उग्त्यान ’साहीर लुधियान्वी’ जाता. एका वाटेर आपल्या बापायचें विलासी जिणी आनी आपल्या आवयचे वळवळे, गरीबपण, तर अन्येका वाटेर आपणाक लाभनातल्लो मोग - अशें सूरवात जाता कवितांचा आपल्या पयल्या मेटाची (तल्कियां- म्हळ्यार कोडू जावनासचें). इतल्यार तो लुधियान सोडन एका प्रकाशकाचा सोधनेर लाहोराक वेता आनीं दोन वर्सांनी आपलो बूक छाप्ता.
१९४५: तल्कियां बूक फायस जाता आनीं लोक हाका वळकोंक लाग्तात आनीं अदाब-ई-लतीफ಼, फ्रितलरी, शाहकार आनीं उपरांत सवेरा म्हळ्ळ्या उर्दू पत्रांचो संपादक जावन वावर कर्ता.
१९४९: सवेरा पत्रांत तवळचा पाकिसतानी सर्काराचा थोड्या धोरणांक कठीण रितीन खंडन कर्ता आनीं सर्कार हाचेविरोध वारंत हाडतच तो लाहोर सोडन डेल्हीक येता. पूण थोड्याच वर्सांनी डेल्ही सोडन तो बोंबोय येता, आनीं आपल्या ३१ वर्सांचा साहित्यांत २०० वयर बरयांतलीं बरीं कविता, पदां, घजलां लाखांनी लोकांक पावाशें कर्ता. उत्रांची गुंडाय: साहीर लुध्यान्विचा कवितांतल्या उत्रांची सोभाय आनी ग्रेसतकाय पार्किजे तर हीं थोडीं कविता वाचिजायीच;
"तुजा सक्तेंत हांव तुका वाट धाकयतलों तूं बावटो हालयताना, सांगाती हांव कंगाल पूण मोनो आज थावन म्हजो इरादो तुजा सांखळेंक कर्गंवचो आज थावन म्हजी कविता उज्याचो पावस वोत्तलो" कवी रागान, निराशेन भरला.
"अखरेची घडी, अखरेचो अत्रेग, तुका सोधून आसा बुडचो उस्वास, पालवोंची नदर, तुका सोधून आसा दोळ्यां समोर ये एक पावटीं ये, हांव नास जावनासां; तुजेर आशेवन तुका आपयता म्हजो मोग" ’नील कमल’ फिल्माक बरयिल्ल्या एका पदांतलीं वयलीं थोडीं उत्रां सांग्तात हीं फकत मोगान निरास जाल्ल्या एका प्रेमिचीं उत्रां म्हण.
पूण ताची नीज जिणी समजल्ल्यांक कळता हीं उत्रां न्हय, ताचाच जिण्येचीं कापां. जशें तो जिण्येंत मोगाक कितलो आंवडेतालोकी तोच आवड तो अपल्या कविता पदांनी वाळयतालो. ह्या फिल्मात आसचा दोन पदां पयकी ’तूजको पुकारे मेरा प्यार’ एक पद जावनासा - महम्मद रफीन गायलेलें.
साहित्य/वेक्तित्व/चिंताप ताची शैली सादी, शीदा आनीं कसलीच मुलाज नासतां सांगचें. तो उत्रांचो चुरो करिनातल्लो. तो अपल्या चिंत्नांक कसल्याच सिंतिमेंतांनी भर्शिनासतां शीदा वेक्त कर्तालो. थोडेपावटीं तो रागान पेट्टालो तो जाव्येत समाजेचेर या देवाचेर. तो देवाकच अपल्या एका कवितेंत अशें सवाल कर्ता;
"अरे वो मोळबावाल्या! हांतूं कितें वायट आसा सुखाचो चार चिमट्यो तरय हेवशीन पाशार करय"
कवी जावन ताणें जायतो वावर केला. Progressive Writer's Movement (PWM) हाचो सांदो जावनासल्लो. ताचो कविता चडताव जावन राजकीय या आर्थीक तत्वशासत्रा तेवशीन आसतालो. तो फ಼कत मोगाचीं कविता मात्र न्हय हेर प्रकाराच्योय कविता ताणें बरयल्यात. निराशेचो, दुःखाळ, मोगाचो, राजकीय चिंत्पाचो, समाजेक हिणसून, खेंडून बेंडून, मनशापणाचो, स्त्रीवादी सयत.
साहीर लुध्यान्वी जितलो प्रतिभावंतगी तितलोच रागिश्ट आनी जिद्दी. हाका अपल्या जिण्येंत ताणें जोडल्लो अनभोग काराणय जाव्येत. जिण्येंत मोगाखातीर जीव सोडल्लो संसारांतलो ख्यात पेंयटर ’विन्सेंट व्यानगो’ परिंच हाचो मोगय समजोंक कोण्ंच सकोंक नातल्लेवर्वीं ताचा कवितांनी येंवचीं हऱ्येक उत्रां उज्याचा किठाळापरीं येतालीं.
१९५७ इस्वेंत गुरुदत्ताचा ’प्यासा (तानेल्लो)’ म्हळ्ळ्या फिल्माची काणी चडुणें साहीर लुध्यान्विचा जिण्येक ताळ पडताली म्हण्येत. देकून जायजय हांतल्या पदांक साहिरान असलीं उत्रां दिलीं म्हळ्यार आज परयांत तसलीं उत्रां दिंवचांत कोण्ंच सकोंक्ना म्हणतात हेर पदां घडपी. पूण ह्या फ಼िल्मा उपरांत ताणें केदिंकच एस.डी.बरमना खातीर पदां बरवंकनांत.
हांतलें एक पद हेमंत कुमारान गायलेलें अशें आसा;
"पळेया तो कसलो लोग, जांकां मोगाक मोग मेळ्ळा अपणान जेन्ना बोंगो आशेल्लेवेळार कांट्यांचो हार मेळ्ळा"
मुखारून तो अशें लिख्ता; "सांडून गेले हरयेक सांगाती, एक दोन घड्येचो सांगात दिवून कोणाक पुर्सत आसा एका पिश्याचो हात धरुंक? अपणाक अपणाची सावळी सयत सदांय बेजारायेचीच मेळ्ळा" मुखारून लिख्ता; "हाकाच जियेंवचें म्हणतात तर अशेंच जियेव्यां ऊफ म्हणचेंनांव, ओंट शिंवतेल्यांव, दुःखां पियेतेल्यांव. दुःखाक आतां कित्याक भियेंवचें, दूःख शेंबोर पावटीं मेळ्ळां"
१९६३ इस्वेंत ’गुम्राह’ फिल्माक बरयिल्लें पद आयकल्ल्या कोणेंच विस्रंवचेपरीं ना;
साहीर लुध्यान्वीन जायतीं मोगाचीं कविता लिखल्यांत तरय संसारांत ’मोग’ आसचा रितिचेर ताका कठीण तात्सार, बेजाराय, राग, जिगुप्सा आनी असमधान आसल्लें.
१९७६ इस्वेंत, छोपराचा ’कभी कभी’ फिल्मांतलीं उत्रां आयकताना कोण सांगत हाचाकी उत्तीम मोगाचीं कविता आस्येत म्हण?
वेक्तित्व :
’मोग’ हाची वोड या पिसाय जावनासल्ली. काळजांत तो भोव रसीक वेक्तित्वाचो तरय ताचें वेक्तित्वाचो साहीर लुधियान्वी आपल्या कवितांनी उत्रांचो चुरो करिनातल्लो. तशेंच भावनांक एका हंता थावन अन्येककडे घुंवडायनातल्लो. आपलीं चिंत्नां शीदा आनीं संप्या उत्रांनी वेक्त कर्तालो. हाचा चडताव कवितां/पदांनी राग आनीं तात्सार उटोन दिसतालो.
हाचें चिंताप बंडाय तरय तो स्वपणांगार आनीं आपापिंच रुतां जाता ताचा वेक्तित्वाची एक झळक; "मोव आनी नाजूक ताळो, सब्दांचें सोभीत तराश-कराश आनी निदेंत बूडल्लें वातावरण". हाचीं कविता/पदां इतलीं आपुर्भायेचीं म्हळ्यार हिंदी या उर्दू कविताचा दरयांत हाचीं कविता खंडीत जावन एक फोलेरच म्हण्येत.
कविताविश्यांत ताचे विचार :
कविता भितरल्या उज्याक/उमाळ्यांक भायर काडचें माध्यम तरय, जो कवी अपल्या भितर आसचो उजो सोसूनय हेरांक भर्वस्याचें चिंताप हाडंवचो आनीं हो फकत एक कवी मात्र न्हय, एक कलाकारय जाता.
कवितादायज - ३: साहीर लुध्यान्वी
साहीर लुधियान्विचा सभार कवितां पयकी म्हाका आशावादी कुपांनी चडंवचें आनीं भर्वस्याचा सागोरांत उप्येशें कर्चें कविता जावनासा "वो सुबा कभी तो आयेगी" (’फिर सुभा आयेगी फिल्मांतलें’)
तो सकाळ केन्ना तरय येतलो,
तो सकाळ केन्ना तरय येतलो
ह्या काळकी घड्येचा बगलेन,
जेन्ना रातिचो पालंव हाल्तलो
जेन्ना मोळोब उडोन नाचतेलें,
जेन्ना ही धर्ती पदां गायतेली
तो सकाळ केन्ना तरय येतलो...
ह्या सकाळाखातीर युगां युगां थावन
आमीं मोरोन मोरोन जियेवनासांव
ह्या सकाळिंचा अमृताक राकोन
आमीं विकाचे थेंबे पियेवनासांव
ह्या भुकेल्ल्या/तानेल्ल्या घडियांक,
एक दीस मरण दाडतेलो
तो सकाळ केन्ना तरय येतलो...
मानून घे आतां तुजा म्हजा अत्रेगांक
कितेंच मोल ना
मात्येक तरय कितेंय मोल आसा पूण
मनशांक मात्र मोल कितेंच ना
मनशांची मरयाद केन्ना
मोल नातल्ल्या पावल्यांनी (नाण्यांनी) मेजिनांतगी
तो सकाळ केन्ना तरय येतलो
पोयश्यां खातीर आतां
स्त्रीयांचें निसकळपण विकोन वेचेंना
आशांक दांभून दर्चिंनांत,
मान-मरयादेक विकून सोडचिंनांत
आपल्या काळ्या कर्तुबांळातीर
केन्ना हो संसार लजेतलो
तो सकाळ केन्ना तरय येतलो...."
© 2003 वल्ली क्वाड्रस · दायज · आशावादी प्रकाशन सर्व हक्कां राखून दवरल्यांत.
ಸಂಪಾದಕೀಯ್संपादकीयEditorial Aug 2026
संपादकीय - 1: यदाहां जीवमी, अहमाशंसे (जीव आसतासर भर्वसतां)
ವಿಮರ್ಸೊविमर्सोCriticism Aug 2008
मुक्त उलवप वा सवायेचें (चीप) उलवप?
ಸಂಪಾದಕೀಯ್संपादकीयEditorial Aug 2026
काळोकांत जियेवन सवय जालेल्यांक उज्वाड दोळ्यांक खोंक्ता
More in Daaiz
ಕವಿತಾकविताPoem Nov 2006
परत आयल्यारे दिवाळी
ಕವಿತಾकविताPoem Nov 2006
कितले वेस?
ಕವಿತಾकविताPoem Nov 2006
मोगाचो घात
Send your comments to author on this writing
This is not a comment box. Nothing you write here appears on the site or is shown to any other reader: it is sent to him by email, privately, and he replies to you directly if a reply is called for.