’सर्वांक मान/मऱ्याद दी. जो ताका फावो जाल्लो, तेच्चपरीं पाटीं मान दीवंक सक्तलो, वा अपलोच मान भंगयतलो - आ.वा.’
केदनां मौन उलयताना..!
वरस : २०११
अंको : ५२
लांभायेचें मौन.. पंचवीस मयन्यांचें मौन म्हाकाच अज्याप कर्ता.
हें मौन कितलें कर्करे दीवंक सकलें म्हळ्ळें म्हज्यान अभिव्यक्त करुंक उत्रां नांत. एका पाटल्यान एक म्हळ्ळेपरीं अन्वारान म्हजेर घाल्ली धाड तरयी तितली कठीण न्हय, जितली हाचेर संतोस/समधान भग्तेल्यांक पळेताना, जांकां एका तेंपार हांवें ’आपले’ म्हण चिंतल्लें. पूण जिवीत एक रंगमांची आनी आमी सर्व हांतल्यो कटपुतळ्यो; कोण खुशेन आनी कोण निर्वोग नासतां.
म्हज्या ल्हानपणार थावन म्हज्या मतिंत खंचोन आयिल्लें एक जिवें सत हें की ’भोवशा आमगेर हांव कोणाकच नाकासल्लों भुर्गो’ म्हळ्ळें, कित्याक; हांव म्हालघडो पूत न्हय, निमाणो पूतयी न्हय. मालघड्याक पुताक तशेंच निमाण्या पुताक सदांच स्थान आसलें. इतलेंच न्हय, कठीण राग, हठ, विशेस पोक्रिपणां म्हाका अनीकयी कोनश्याक लोटतलीं. इतलेंच पावानातल्ल्याक म्हाका ल्हानपणार विशेस शेळ, खोंकली.
पूण विशेस कितेंगी म्हळ्यार कोणाकच्च नाकासल्लों हांव म्हज्या मांयक मोगाचो, जशें कानडिंत एक सांगाप आसा "हेत्तवरिगे हेग्गण मुद्दू". म्हजी आवय अशिकपी (संसाराच्या बाजारी उत्रांनी सांगचें तर; अनपड गवार)
म्हज्या जिण्येंत वादाळ कांय नवें न्हय, सभार पावटीं, सभार रितिचीं वादाळां हांवें फूड केल्यांत. जितलों जिकलां, कितलों सलवालां म्हळ्ळें हांव मेजुंक वचाना, पूण एक सत शिकलां; जिण्येंत येंवचें हऱ्येक वादाळ एक सत घेवन येता, नागडें सत, कोडू सत, अडहूक सत, कोण हें मांदुंदी वा मांदिना जांव.
२००९ इस्वी भोवशा म्हज्या जिण्येंत अन्येक वादाळ घेवन आयलें; पयलें म्हजें काम गेलें, एकाच मयन्या भितर म्हजी आवय ह्या संसाराचें पयण संपवन गेली.
ल्हानपणार थावन म्हाका वाचपाची पिसाय चड आसली. चडताव जावन कानडी आनी कोंकणी साहित्य वाचतालों. कोंकणेंत म्हज्या चिंत्नांचेर प्रभाव घालुंक सकल्ली कादंबरी ए.टी.लोबोची ’तूं बरो जा’. आनी ह्या कादंबरेंत परत परत ए.टी.लोबोन बरयिल्लें उतार जावनासा ’रुंवांत सर्ग आसा’. आनीं हें उतार भोवशा परत परत म्हज्या ह्या लांब मौनांत समजल्लें सत.
संसाराच्या खंच्याय समाजेंत कांय कोण बेकारी आसत तर ताका कोणीं काम लाभच्यो वाटो धाखयत तर कोंकणेंत मात्र, असल्यांच्यो खबरो जातात. दुर्भागपणांत हांवयी असल्या एका समाजेचो वांटो जावनासतां, म्हाकाय हाचे थावन सुटका नातल्ली. पूण सत मात्र ह्या खबरां थावन अथवेंच जावनासलें.
आयलेवार मंगळुराक भेट दिल्लेवेळार मित्र एच्चेम मेळ्ळो, संवाद कर्ताना म्हणालो "तुमचेविशीं सभार रितिच्यो खबरो आयकल्यो, तुमी कामावेळार कोंकणी वावर कर्ताल्यात देकून तुमकां कामांतलो काडलो कंय". म्हाका अज्याप जावंक ना, ताका जापयी सवालांतच दिली;
"गाडवा थावन खोटेशिवाय हेर कितें अपेक्षा कऱ्येत? गुलोबा थावन पर्मळाशिवाय हेर कितें अपेक्षा कऱ्येत?, मनीस ज्या कालेतिचो/खासताचोगी, तेच्च मापान हेरांविशीं उलयतलो न्हय?". हें नासतां म्हजेविशीं हेर कसलें सांग्तेले? पांय चुकोन वाग एका फोंडाक पडल्लो कंय, तवळ सर्वांनी ’म्हजेंय खेलां, म्हजेंय खेलां’, म्हण ताचेर फातोर मारल्ले कंय. ही काणी म्हनी आजी म्हाका ल्हानपणार सांग्ताली. हांवयी हेंच चिंतां. हांव कांय धन-दिर्वें, नांव-आसत-बदीक मेळता म्हळ्ळे आशेन कोंकणी वावराक देंवोंक ना, देकून म्हाका कोण कितें सांग्ता म्हळ्ळ्याचेर भिल्कूल गण्णें ना.
कितेंय आसों.
’एक जेवोण च्यारांनी जेव्येत, पूण च्यार जेवणां एकल्याक जेवंक जायना’ म्हळ्ळें लिसांव पात्येल्ली म्हजी अनपड गवार आवय, केदनांय म्हजे ईश्ट मंत्र घरा आयिल्लेवेळार, घरा रांदल्लें नातल्लेवेळार सांग्ताली.
हांव जल्मताना घर्चो कोलू सयत सार्को नासतां सगळ्यान पोंवतालें कंय. असली दुबळिकाय खुद्द सोसून, आपल्या भुर्ग्यांनी बरो फुडार जोडिजय म्हणोन पर्गांवाक गेल्ली म्हजी आवय, भुर्ग्यापणार आमकां मेळताली दोन-अडेज वर्सांक एक पावटीं मात्र. आनी त्या दोन-अडेज मयन्याची रजा खास कर्न म्हाका भोव मोगाची जावनासताली.
एक पावटीं म्हज्या एकल्या व्हळकेच्यान म्हजेलागीं आसचे थोडे पोयशे मागले देकून हांवें ताका गर्जेक म्हणोन दिली. पूण ताणें ते पाटीं दिलेच्च नांत. भुर्ग्यामत देकून हांव मोसत रडलों. तवळ म्हज्या अनपड गवार आवयन म्हाका विचारलें;
"कित्याक रडताय पुता, ताणीं तुजे पोयशे मात्र खेले ने? तुजें नशीब वेलेंये?".
कितलें बरें सवाल? ज्यें आज पासत खंच्याय बुकांनी व खंच्याय डिग्रेंनी हांव शिकोंक सकलोंना.
ती अनपड गवार, तिचो बापूय तिच्या भुर्ग्यापणार सरल्लो देखून, अपल्याच्च सयऱ्यांगेर काम कर्न दीस काडन व्हड जाल्ली म्हजी आवय पयले पावटीं म्हजेर रागार जाल्ली जेदनां हांव ’पाद्री’ जावंक सेमिनरीक गेल्लेवेळार. देवाक अर्गां, हांव देड वर्सांनी पाटीं आयलों. (संसाराचा बाजारी उत्रांनी सांगचें तर दोरो उडोन आयलों). आमच्या गांवांत एक विचित्र रिवाज आसा, जीं कोण म्हजेपरीं दोरो उडोन आयिल्लीं, कोण्ंच समाजेक दोळे मेळवंक सकोंक नांत. आज सयत तीं आपल्या घरा येजय तर मद्यानेरातीं काळ्या आर्श्याच्या कारांनी लिपोन. हांवें चिंतची रीत वेगळी. हांव समाजेक दोळे मेळवन, तेच्च समाजेंत जियेलां, कितेंय बरें/वायट हांवें केलां तर लिपवन न्हय, उग्त्यान. लिपवन कर्ची विध्या शीकल्लों तर आज हांव कितेंगी जातों कोण्णा. देकून समाजेक तरयी म्हजेरच दोळो.
व्हय! हांवें चिंतची रीत, हांवें खंचेंय काम कर्ची रीत अथविच्च; जितलो नाकार रागकी, तितलिच्च काळजांत दया-भिर्मत, आनी असल्यांक समाज जियेवंक सोडिना म्हळ्ळें सत तिका जिण्येलिसांव जावन जाणासल्लें देकून केदनांय म्हाका अशें सांग्ताली;
"म्हाका हेर पुतांची खंत ना, कित्याक म्हळ्यार तांकां मनशांक पार्कून, जोक्ते रितीन जियेवंक कळीत आसा, पूण तुजेर म्हाका खंत आसा, कित्याक तुका लोकांचो मतलब पार्कुंची विध्या अजून कळीत ना. तुका धवें आसलें सर्व दूद म्हण दिसता."
हांव पर्गांवाक पावलों, वर्साक/दोन वर्साक एक पावटीं रजेर गांवाक आयल्यारी, म्हजी आसक्त (मित्र वितोरी कार्कळाच्या उत्रांनी सांगचें तर), म्हाका आसची पाड सवय एकच; ’कोंकणी’. देकून पंद्रा दिसांच्या रजेर आयल्यारी उण्यार उणे भारा दीस तरयी कोंकणी खातीर, कोंकणी बरवप्यांक मेळचें, तांचे विचार आयकोंचें पिशेंपण. हें फकत्त पर्गांवाक पावल्ल्या वेळार मात न्हय, हांव जेदनां काण्यो बरवंक सुरू केल्लेथावन आसली पिसाय; गांव सोधून, घरां सोधून हांव कितलेश्या बरयणारांक मेळ्ळां म्हण म्हाका अजून कळीत आसा, जावंक पुरो तांकां कळीत ना.
हेच्चविशीं उल्लेक करून म्हज्या एका मालघड्या साहितीक मित्रान म्हज्या आवयक सांगलें; "तुज्या पुताक इल्लें समजाय, ताका कोंकणी भूत लागला".
हांवें उपरांत ताका विचारलें "कित्याक तुवें असलीं उत्रां सांगलिंय?"
ताणें म्हाका समजावंक प्रेतन केलें "अळे वल्ली, तुवें पळेंवचो कोंकणी बरवपी लोक, आनी कोंकणी समाज तुका खंच्या नद्रेन पळेता म्हळ्ळें समजोन घे. तूं तांच्या नद्रेन फकत्त एक दुडवाचो मुदो. तुज्या मुकार लोणिये उत्रां सांग्तेले हेच्च तुज्या पाटल्यान तुजीं खेळकुळां कर्न हासतात. आनी म्हाका हें सोसाना. तुवें जितलें ’शेणांतल्या किड्यांक’ उसतून ’मोतियां’ करुंक चिंताय, तितलेंच, ’ते’ आमी ’शेणांतले किडेच्च’ म्हण धाखवंक मोर्तात."
ताका हांवें अशी जाप दिल्ली; "पळे, हांव कोणाकयी मान/गौरव दितां तर तें म्हजें वेक्तित्व. आतां जो हो मानाक/गौरवाक फावो जाल्लो आसा तो तेच्च मापान हेरांक मान/गौरव दीवंक सक्ता. जो ह्या मानाक/गौरवाक नाफावो जाल्लो आसा तर, ताच्या वेक्तित्वाक सरी जावन तो करुंदी, ताचें लेख विचारुंक/मेजुंक व्हचोन म्हजो वेळ/तकली कित्याक विभाडूं?, हांव हांवच आनी तीं तिंच"
म्हजीं उत्रांनी ताचेर कितलीं प्रभाव करुंक सकलीं, वा ना, तें हांव नेणां. आसों!
अशें रजेर आयिल्ल्या दिसांनी हांव कंय गेल्यारी म्हज्या आवयन फोन कर्न म्हाका सवाल विचार्चें "पुता, जेवलोयवे?, पुता कितें तरी खा.. पिये...". आनी कितल्या मोगान ती म्हका सांग्तालिगी, तितलो राग म्हाका येतालो, आनी तिका म्हजी जाप आसताली "हांव कांय भुर्गो न्हय, म्हाका भूक लाग्ताना खातां, तूं समधान घे".
आनी २००९ इस्वेच्या जुलाय मयन्याच्या सोळा तारिकेर हांव गांवाक येतां म्हण नख्खीं जाल्लें. पूण म्हजी आवय हांवें येंवच्याकी दोन दिसाधिंच हो संसार सांडून सासणाचो विशेव घेवंक गेल्ली.
आतां मयने संपोन, वर्सां पाशार जालीं. काळजांत रुपणें तशेंच आसा, कानांनी गाज तसोच आसा.
पूण! आतां उत्रां नांत, सूत्रां नांत, फोनां नांत, जेवतांगी वा मोर्तांगी म्हळ्ळी फिकीर कर्चीं नांत. कितेंय आसा तर; हेच्च म्हज्ये अनपड गवार आवयन शिकंवचें प्रेतन केल्लीं तत्वां, जीं तिची जिणी झरवन शीकल्लीं. इतल्याचो उल्लेक कर्ताना, म्हज्या मतिंत एका पदाचो उडास येता;
’सब कूछ सीखा हमने, न सीखी होशियारी, सच है दुनियावालों; के मे हूं अनाडी’
(हऱ्येक शिकलों हांव पूण न्हय हुशाराय, सत हें जावनासा; हांव्ंच एक अन्नाडी)
[ह्या दोन वर्सांच्या आवदेंत परत परत म्हजेविशीं हुसको दवरून, तशेंच म्हजेविशीं खबरो करुंक म्हाका संपर्क केल्ल्या सर्वांक हांव धिन्वासतां, हांव मौन मात्र आसलों - मोनो न्हय]
देव बरें करूं
खाल्तेपणीं,
- वल्ली क्वाड्रस, अजेकार
