’जायतो लोक मोरोंक तरयी तयार पूण चिंतुंक न्हंय - बर्टरयांड रस्सल’
आयची कोंकणी आनी कोंकणेंतली बदलावण
वरस : २००७
मयनो : सप्तेंबर
दिसान दीस कित्याक, घड्येन घडी बदलोन येंवच्या संसारांत आज जियेवन आसच्या मनशा कुळाक बदलावण कांय अथवी न्हंय. हऱ्येका वर्गांत, हऱ्येका प्रकारांत संसार बदलोन आसा, समाज बदलोन आसा, देस बदलोन आसा. हाका मनीस प्रगती म्हणोंदी, तांत्रिकता म्हणोंदी वा विग्यान म्हणोंदी, पूण बदलावण स्वाभावीक देकून मनश्याची चिंत्पा दिशा सयत हळतार बदलोन आसा.
बदलावण स्वाभावीक!
आमीं युगांदीं मनीस कसो, खैं जियेतालो? कितें खातालो? पियेतालो? जियेतालो? म्हळ्ळें चिंतुंक वेचें नाका, पूण आमचा काळार, आमच्या भुर्ग्यापणाल्या दिसाक आनी आज जाल्ल्या बदलावणेक एकोडी नदर मारली तर, निजायकी जाल्ली चडताव बदलावण संतोसाचीच म्हणोंक जायते धाखले आसात.
त्या दिसांनी गांवांत तशें पर्गांवांनी चडताव लोक एका दिसाच्या जोडी खातीर कसट मिनत काडतालो, संपर्क माध्यमां तितलीं बळवंत नासलीं. तप्पाल सोडल्यार टेलिग्राम मात्र साद्या लोकाक फावो जातालें. गांवचा पोसट आफिसांनी मात्र टेलिफोनांची सौलताय आसताली. घरांत दीसभर काम आसतालें, घर्चें, तोटाचें, आनी तोट नातल्लीं हेरांगेर कामाक वेतालीं.
भुर्गीं बाळां इसकोलाक वचों मयलांगटले चलोन वेतालीं, येतालीं. रजेच्या दिसांनी कामाक वचोंक आसतालें. थोड्यांक हेरांगेर तर थोडीं आपल्याच घर्च्या तोटांत, गाद्यांनी काम करुंक पडतालें. रांद्वय लांवची जाव्येत, वोळी काडच्यो जाव्येत, गोट्यांतलें सारें काडचें जाव्येत, माडांक मुळाक घाल्चें जाव्येत, लांकूड/आडारां जमंवचें जाव्येत, तण काडचें जाव्येत, गुड्यावयलो पालो काडचो जाव्येत, श्हेण विंचून हाडचें जाव्येत वा हेर रितिचीं कामां आसतालीं.
दिसा सांजेर कुटमाचीं मागणीं, आमोरी तेर्स, कांतारां, बेसांवां. दिसाचें वा हफ्त्याक एक पावटीं तरयी मीस, दोतोर्न. वर्सान वरस तवळ तवळ येंवचीं वेवेगळीं फेसतांचो संभ्रम, जांव कुटमाचीं, जांव फिर्गजेचीं जांव वाराड्याचीं, जांव हेर फिर्गजेचीं फेसतां.
घरांनी सुणीं, माज्रां, कुंकडां, गायो, पाडे, थोड्यांगेर बोक्रे, दुकोर पोसतेल्यांक सयत हीं सर्व जान्वारां अपल्याच कुटमाचो वांटो म्हळ्ळें भगाप.
आनी त्या दिसाचीं खाणां, मुटलीं, सन्नां, पातोळ्यो, उकडलेल्यो कणग्यो, बिकणां, वेवेगळ्यो पोळियो. आंबील पेज जेवंक नातल्ल्यांनी नीस-पेज पुणीं जेवल्यासतेली. मिटाक घाल्लो आंबो, वा लोणचें, वा मीट मिर्सांग चिड्डून जेंवची सोभाय तरयी कितली? तेंय ती पेज माल्तेंत जेवल्यार, ताची रूच वेगळिच्च.
सेज सांभार एकामेका आधार दितालो, घेतालो. वाड्याचो एकवट, फिर्गजेचो एकवट, वाराड्याचो एकवट... तवळ एकामेका मनशा मोगान जियेवंक सभार कारणां आसलीं.
आयचा काळार ह्या बदलावणेंत मनशापण लुटलां, मनशामोग चिंवला, मनशा मौल्यां लुंवला. आयचा काळार मनीस दुडवाक मुटिंत धर्न जियेता, ताका दुडू आसची मात्र खंत केल्यार पुरो, बाकिचें सर्व दुडवान मोलाक घेव्येता. दुडवान कुंकडां, दुकोर, बोक्रे..... मेळतात, तेंयी खातर्न, सुटी कर्न दितात, रांदून सयत दितात. पोळी आतां रुचाना, प्याटिसां, पिज्जा, सोसेज, ह्याम बर्गर, कबाब रेडिमेड मेळताना हें कित्याक?
मनश्याक आज सक्कड आसा, टिवी, विडियो, इंटरनेट, मोबायल. हो डिजिटल संसार. देकून मोबायलाचेर उलव्येता, पळेव्येता, वा उलयिल्लें परत परत आयकोव्येता.
आज भुर्ग्यांनी मयलां चल्ची गर्ज ना, तांकां घरां सकला थावन इसकोलाक पावंवच्यो गाडियो आसात. चल्चें सोड्यां, आयचा कितलेश्या भुर्ग्यांक ’मयल’ खंचें? ’फरलांग’ खंचें म्हण कळीत आसचें ना. भिल्कूल आमचेपरीं, आमकां भुर्ग्यापणार कशें ’आडुको’, ’केवो’, ’रुको’, ’बार्नी’ म्हळ्यार कळीत आसल्लें? चड म्हळ्यार ’आणो’ म्हळ्यार आमकां कळीत आसलें, कित्याक म्हळ्यार पांच आण्याक एक ऐस क्यांडी मेळताली, आनी एक हफ्तोभर खळानासतां सदांच्या मिसाक गेल्यार हफ्त्याक म्हजो पप्पा म्हाका पांच आण्याचें नाणें दितालो.
पूण आज मनीस, वाराडो, फिर्गज, सेजार सोड्यां, आपल्याच घर्चा कुटमादारांक कसटांनी वळकाता. सक्कड यांत्रीक देकून आमच्या कितलेश्यांगी भुर्ग्यांचीं आवय बापूय आज आशऱ्यांत आसात, वर्साक एक पावटीं आवयचा दिसा वा बापायचा दिसा तांचीं भेट करुंक थोडीं वेतात, थोड्यांक ताकाय पुर्सत ना. हां! दुडू आसा! दरबसत दुडू आसा, पोसुंक, तशेंच लासुंक, दुडू कुसतातितलो आसा.
पूण ह्या दुडवानिमतीं मनीस मनशाक वळकाना, संबंध संबंधाक वळकाना, भाव भावाक वळकाना, पूत बापायक वळकाना. हऱ्येकलो स्वावलंबी आनी कोणाकच कोणच पडोन वचोंक ना. सयरीं धयरीं कित्याक? इषट मंत्र कित्याक? आज काल ईषट मंत्र म्हळ्यार अथवोच अर्थ सोधून काडला, फकत्त कुडिची खुशालाय मतिची विराराय पयस कर्चें एक माध्यम कर्न घेतलां शिवाय ’भांद’ म्हळ्ळो ना जाला.
ह्या परिगतेंत आमची ’कोंकणी’ कित्तून पावल्या?
आमचा कोंकणेंत आज दांग्रो मार्चें यथेश्ट मापान आसा, डजनगटले पत्रां आसात, गांवांत तशें विदेशांनी मेटां मेटांक कोंकणी नांवाचीं संचालनां आसात, इंटरनेट आसा, आमचेलागीं आतां ई-कादंबरी आसात, ई-बूक आसात, ई-फिल्मां आसात, सक्कड ’ई’ जाल्ल्या ह्या दिसांनी, होकलेक नवरे, नवऱ्यांक होकलो सयत ’ई’ थावन मेळतात. ह्या ’ई’ वर्वीं ई-मित्रां, ई-मित्रिण्यो, ई-पार्टी, ई-क्लब्बां, ई-पिक्निकां, चाटिंग...... एका कोनश्यार बोसोन अन्येका कोनश्यार आसचांक पळेव्येता, उलव्येता. देकून घड्येन संबंध (?) घडतात तशेच मोडतात.
पूण हकीगतेंत अमी अजून पोकोळ जिणी जियेवन आसांव, आमचीं चाल, आमचे संसकार, आमची संसकृती, आमचीं आचरणां फकत्त धाखवणेचो (पोकोळ) शिवाय आमचा काळजांत कोंकणी भिल्कूल ना. आज कोंकणी कोंकणी म्हण रात दीस भजन कर्तेल्यांचीं पोटां रितीं.
हें विपरयास न्हंय?
आमचेलागीं अनिकी च्यार डजनां पत्रां आसोंक पुरो, आसोंदीत, पूण खरी गजाली की - वाचपी नांत. आसचे कशे? जेदनां हीं पत्रां कोणा कोणाक धुंपवंक, कोणा कोणाक तासुंक धर्न हेंच ’पत्रिकोध्यम’ म्हणताना?
आमचेलागीं कोंकणी संचालनां मेटां मेटांक आसतीत, पूण कोंकणी स्पिरीत/कोंकणी एकवट म्हळ्ळो ना. एकवट आसचो तरयी कसो? जेदनां नैतीक मौल्यांची वळोक नासचीं असल्या संचालनांनी भरोन आसताना?
आमचेलागीं एक, दोन, तीन, च्यार वा डजनगटले प्रशसती/पुरसकार आसचे ’महान’ वर्गाक सेर्वल्ले (केस पीकल्ले, केस झडल्ले) च्यार, आट कात्त्याच्या प्रायेचे साहिती (तांतले थोडे स्वघोशीत साहिती) आसतीत, तांतलें थोडे अजून अभिमानी पंगड भांदचार, वेदी काऱ्यीं कर्चांत आनी मान-सन्मानांत वेसत जाल्यात सोडल्यार कोंकणेचें तांकां कितेंय पडोन गेल्लें ना, (पडोन वेचेंयी ना - तें मात्र नख्खें सांग्तां). कित्याक म्हळ्यार ताणीं केल्लेंच कोंकणी, ताणीं घाणिची एक पुसकी सोडल्यारी ती ’कोंकणी वाय’ - व्हा व्हा म्हण हुंगचीं आसतासर?. देकून आमचा कोंकणेंत परत परत कुडके, एक आसचें दोन, दोन आसचें च्यार, च्यार आसचें शेंभोरांनी चुरान चूर.
आनी हे चुरे तोपचे कोंकणी वाटेर नेणार्पणाचीं पावलां झरयतेल्यांक. पूण एक संगत सुडाळ उत्रांनी सांगचें तर, चुरे कर्न मजा भगचेच आमचा कोंकणेंत महान, तांकांच वेदिचेर मान सम्मान, तसल्यांकच्च प्रशस्थी/पुरसकार. देकून ताणीं भांदचे दोरे आनी कर्चे चुरे. असले जेदनां कोंकणी राज्वटकी चलयताना सांगोंक उरलां तरयी कितें?
तरयी असलेच्च कोंकणी म्हण खाल्तिमान घाल्चांतलो हांव तरयी भिल्कूल न्हंय. इतलें सर्व चिंतुंक गेल्यार आमचे मुखार दिसच्यो वाटो दोन;
पयली; आमी हेरांनी केल्ल्या वाटेंनी चल्यां?
दुस्री; आमी वाट करून दिव्यां?
पयली संपी आनी सासणीक सुखाक पावंवची तर दुस्री भोव कश्टांची, तुवे वाट कर्च्या मिसांवांत तुका परत परत खांटे खुंटे गुड्डावंक मेळतेले, तुजेर हासतेले, थुक्तेले, तरयी ती वाट हट धरून चलोंक आसा. हां! कठीण एक्सुराय आनी निरासपणीं. पूण कितलो तेंप म्हळ्ळें कळीत नां तरयी कित्याकगी म्हाका दुस्री वाट पसंदेची.
आतां एक सवाल; तुकाय ही वाट पिशी म्हण दिसता?
- वल्ली क्वाड्रस, अजेकार
