बूक समीक्षा - ६
पयलीं मेटां
बूक: पयलीं मेटां
कवी: जियो, आग्रार
प्रसतावन: टैटस नोरोन्हा, ताकोडे
छापल्ली लिपी: कानडी.
पानां: ५६
मोल: रू. २५
प्रकाशक: सांगाती मीडिया
पर्गट जाल्ली इस्वी: २००३
समीक्षा चलयणार: प्रिया सिकवेरा
तारीक: ८ जुलाय २००५
जागो: साल्मिया, कुवेयट
कविची व्हळोक:
जियो डी’सिलवा आग्रार एक नाटकिसत तशेंच नट मात्र न्हय, एक चिंत्पी आनीं विचारवंत जावनासा. समाजेक फकत्त मनरंजन दिंवचाक हाणें बरंवचें न्हय, बगार एका बरवप्याक आसची सामाजीक जवाब्धारी बरया रितीन समजाल्लो जियो एक कलाकारय जावनासा.
समीक्षा लेखन
नवो भरवसो दिंवचीं पयली मेटां - प्रिया सिकवेरा, फेरार
’पयलीं मेटां’ जियोचो पयलो बूक जावनासा. हो पयलो बूक जाल्यारी समाजेंत घडची घडितां, समाजिची नियामां, मोग, एक्सुर्पण ह्यो संग्ती कविताद्वारीं उचारल्ली रीत मेचवणेक फावो जाल्ली. हांव कोंकणी शेतांत नवीं. ह्या बुकाचेर समीक्षा चलंवचा तितली अनभोग म्हाका ना तरयी, म्हजा जाण्वायेपुर्तें ह्या बुका विश्यांत उलवंक हांवें धयर घेतलां.
टैटानीक बूडल्ल्या वेळार, थंयसर बचाव करुंक कोणी नातल्लीं...उदकांत बुडोन तांचें अंत्य जाल्लें. सोरयावर्वीं सभार कुटमांनी नासमधान, कुटमां नास जावनासात म्हणची ही कविता.
आटलांटिकांत बुडलें
एक ’टैटानीक’
हांगायी बुडतात सदांनीत
हजार कुटमां दुःखांत
पियेवन ’टैट टोनीक’
कवी अवयचा पोटांत आसचे ते भागी नोव मयिनें...थंयसर ना भिरांत, ना लज..भागी ते दीस..भागी तो गर्भ म्हण आवयचा गर्भाक वोलायता.
आनीं ह्या भूगर्भांत आसचें पोकळेपण, जांवचो आन्न्याय, अधिकाराचो दुरुपयोग पळेवन कवी ’वाट गर्भाक’ म्हळ्ळ्या कविताध्वारीं आपलो शीण उचार्ता. हें सर्व सोसुंक तांकानासतां कवी आशे म्हणता. दाकय वाट देवा म्हजा पाटीं वेचाक गर्भाक त्या समाजेंत जांवची अन्न्याय पळेवन कवीक कांठाळो आयला, आनी पर्त्याक तो आवयचा गर्भाक वेचाक देवाक उलो मार्ता.
हांगासार कविचे निरास्पण झळकता. आनी कवी ह्या संसराथावन पलायन आशेता. आधुनीक कुटमाची परिस्थितेक आर्सो धर्ची "मोवां पोळी’ कविता. गलफागारांची आवस्था एका मोवाचे पोळियेक सरी केल्ली रीत निजायकी शाभासकेक फावो. कुटमाखातीर सगळी जिणी गलफांत गळोन आखरेक गांवांत सुशेग घेताना कसलें ताचे जिवीत. ताका आशेल्लो तो मोग, तो मान ताका मेळाना.
कित्याक तो आतां मोंव चिंवोन काडल्ल्या एका पोळियेबरी. मोंव काडल्ल्या उपरांत ती पोळी उपकार्तागी? ना कांय फायदो ना म्हण आमी काडन उडयतांव. तीच आवस्था गलफांत काम केल्ल्यांची म्हण ह्या कविताध्वारीं कवी सांग्ता.
सगळें आपलें लुटून व्हेलां
म्होंव चिंवलां, पोळी सांडल्या.
’जियों म्हजी मांय’ कविता वाचताना निजायकी तीं अनाथ बाळां म्हजे मुखार येवन रडतात तशें भोगलें. तर्नाटपणार केल्ल्या त्या चुकीक कित्याक त्या बाळाक शिक्षा म्हळ्ळें सवाल? पळेया त्या नेणत्या आनाथ बाळाचें रुदान कवीन निजायकय काळीज शिंदचा रितीन विवर्सिलां..
"कचऱ्या राशिंत सांडल्ल्या म्हज्या आवयक तुमी देखलां."
तें ल्हान भुर्गें हांगासार सर्वां कडेन दुकान उलयता.
एकलो राय तरी येंव पालवल्यांतगी तारां
सगळीं उज्वाड म्हाका हाडूं वाट देख्तां
ते सांडून घाल्लें बाळ
कोणी पुणीं माका आपणांवदीत.
सवाल ताचे त्या तारांक..
आपणाक उज्वाड दीवंक एक नेकेत्र तरी नांगी?
ह्या दुखिंत तरी ती गायतात
आमचीं मांय सदेंव जांव!!
कसलें एक उदार्पण. परामशेन घडल्ल्या त्या एका चुकिखातीर त्या पिंपऱ्याक तशें वाटेर सोडुंक कशें मन येता? जावंक पुरो समाजेक भियेवन. पूण चूक कर्ताना समाजेचें भ्यें खंयसर लीपल्लें? त्या नेणत्या बाळांचें गायन जरूर त्या आवयांक पाववंक आनी तांचे अंतसकर्न जागें जावंक हें कविता कारण जांवदी म्हण कवी आशेता.
तर्नाटपण जिण्येचें एक प्रमूख हंत. ह्या प्रायेर जिण्येंत एक उर्भा आसता. कितेंयी करयेत म्हळ्ळी श्याथी आसता. कवीन "चुकलेलें तर्नाटपण" ह्या कवितांत तर्नाटपणांक पीक दिंवचें फळाधीक शेत म्हन वोलायता.
पिकाच्या फळाधीक शेताक
सुकिदाडेची भुंय केली
जरतर ह्या वेळार
कषट काडन, घाम पीळन,
बरी जिणी जियेता
तो भर्पूर फळ जोडोंक पावता.
नां तर ती जिणी
सुकिदाडेची भुंय जावंक पावता.
आज काल्चे कितलेशे तर्नाटे
पाड वाटेन चलोन आसात.
आवय बापयचें उतार
तांका नाटवना.
आपणान केल्लें सार्कें म्हळ्ळें चिंताप.
एक पावटी तर्नाटपण उतरल्या
उपरांत प्राय जाताना ती जिणी
कर्पोन गेल्ल्या इंगळ्याबरीं.
पळेया हांगासर कविचीं उत्रां धर्तेक गळचे वालीक आतां पर्नो उडास जागे जाला ह्याच शेतांत झर जावन थंडसाण दितों झाड जावन सावळी दितों फुलां फुलवन फळां दितों गळोन वेच्यांक भर्वसो जातो..? कसलें एक उंचले चिंताप नंयगी??
झर जावन पेल्याक थंडाय दिव्येत, कश्टांत आसल्यांक आस्रो जाव्येत, निरास जाल्यांक भर्वसो जावन जिणी नंदन करिजाय. पेल्याक उपकाराक पडची जिणी जियेजाय म्हळ्ळें कविचो उलो हांगासर दिसता. कवी ह्या संसारी घात्की लोका विश्यांत रागिषट जाला. तो दुस्रांचें नास आशेंवचांक, माट मंत्रा कर्तेल्यांक ब्रुटास म्हण आपायता. (ब्रुटस मुळ्यार एक क्रूर मनजात).
हो संसार आबलेशी लोकाचें भंडार. खंयसर पळेल्यारी आन्न्याय, घात. हांचा मधें एकलो पुणी बरो मनीस मेळातगी...ही कविची सोधनां.
पूण ह्या लोकाक पळेया कविची जाग्वण पूण तूं कशें म्हेळे हात कुस्डें काळीज, कद्वळ मन ब्रुटसांबरीं घेवन दीस लोटताय पळेयां? बरें केल्यार बरेंच मेळता. पूण घात्क्यांक एक दीस येतलोच, तांच्या पाड कामां खातीर चुर्चुर्चे दीस. आनी हांचे आंत्य जरूर जातेलें.
आमचो क्रिसतांव भावाडत केवल एक भायलो आडंबर. मिसाक वेतांव, शेर्मांव आयकातांव, इगर्जे भितर आसल्लें तें सांतिपण, ती भक्त, भायर आयिल्लेंच नपंयच. सेजारयालागीं झगडीं, दूसऱ्यांचो खबरो. दूसऱ्यांनी कितेंयी बरें केलें तर ताचो खोडी काडच्यो हीच आमच्या क्रिसांव लोकाची आवस्था. खुरीस, मागणीं केवल भायल्या देखीक. म्हण कवी ह्या कविताध्वारीं संदेश दिता.
कोणा मर्जेक
कोणा गर्जेक
कोणा मानाक
हो खुरीस कोणयी नेणा
भोंवती रावोन देक्षी तर
तांबड्या गुड्यार
धव्या रंगार रावला
खुरीस एक्सुरो
’दाधलो गर्भेसत जाल्यार’ कवितांत कवी सांग्ता;
जरतर दाधलो गर्भेसत जालो तर,
’पिंपरे वाडचा पयलेंच,
किर्किरी नाका म्हण निस्रावन सोडतो.
स्त्रीयेक निजायकी आसचें ती सोसणिकाय,
दादल्यांक ना. निजायकी
आवयपण एक देवाचें देणें.
कवी निजायकी स्त्रीयेक उंचल्या मट्टाक दवरुंक प्रयतन कर्ता. पूण ही सकयलीं उत्रां पळेयताना म्हाका निजायकी गुस्फोड जाता. पूण हांगासर आमीं पळेंव्या. तरी दादलो बावडो गर्भेसत जावन पिंपरे वाडोंक सोडतो वेळा आदिंच बाळंत जातो घटमूट दादल्याचो पुषटी पिलो जल्मा दिसाच चलोन वेतो. जर दाधलो गर्भेसत जाल्यार नोव महिने वावंवची गर्जच ना. आनीं त्या पिल्यान चलोंक शिकोवंक महिन्यांक राकजाय म्हण गर्ज ना, जल्मा दिसाच चलोन वेतो. हीं वयलीं उत्रा उचार्न दाधलो स्त्रियेचाक एक मेट मुकार कवी हांगासर सांगोंक सोधतागी? या दादल्यांक आसाध्य म्हळें खंयचेंच ना म्हण कवी सांग्ता? हांगासर कवी कितेंगी घुस्फडला.
कोंकणी भाशेचेर कवीक आसचो हुसको "कोंकणी विस्रालो" म्हळ्ळ्या कवितांत आमी पळेव्येत.
कोंकणी मायेचो चिंवो सोडून
फिंर्गी बायलेचो पानो चिंवताय
सुटांत बुटांत काश्टी लिपवन
स्वताः आवयक पर्क्याक सोडताय
हांगासर कोंकणी भासेक कवीन स्वता: एका आवयक सरी केलां. आवयक दिंवचो मान भोव वर्तो.
स्वंत आवयक सोडन दूसऱ्या आवयेक वेंगचें एक पिशेंपण. आनी आशें कर्तलो निजायकी निषटूर मनीस. पूण आमच्या लोकांनी कोंकणी आवयक सोडन सोडला आनी फिंर्गी आवयचा पाटीक पडलां. ही भारी बेजारायेची आनीं लजेची विशय.
"कषटांत मात्र बोभाटताय, कोंकणेंतच "ए आवय".
हांगासर कवीन निजायकी सत उचारला. फिंर्गी भाशेचा मोगार पडल्ल्यांक खंडीत हें जाग्वणेचे उतार जांवदी. "रचनारा - अभार’ कवी आपणाक दिल्ल्या देण्या खातीर देवाक आभारी म्हण ह्या कवितांत सांग्ता. आमकां दिल्ल्या देण्यांक आमी सदांच देवाचो उपकार आटावंक फावो म्हळ्ळे लिसांव मेळता. रचतानांच रचनारा एकापरास एका वर्त्या देण्यानिंच भरलांय म्हाका अबार तुका...
कवी जियोन ’पयलीं मेटां’ बूक सामाजीक जाग्वण दिंवचो बूक म्हण सांग्येत. कवीन संसरांत घडची घडितां भोव आपुरबायेन उगडापीं केल्यांत. आनाथ बाळाचें रुदान, घात्की लोकाक जाग्वण, कोंकणी भाशेची निरलक्षा, गलफागारांची परिस्थिती, सोरया वर्वीं कुटमाचें देस्वाट हाचे विश्यांत अर्थाभरीत थरान कवनां घडल्यांत.
हो पयलो बूक तरी हांतली कविता लिसांव जोडचा तसलीं. केवल आपणाक तालेंत आसा म्हण चिंतून कितेंयी बरवन गेल्यार ताका मोल ना. ताका आर्थ आसोंक जाय, वाचतेल्यांक संदेश मेळाजाय, लिसांव जोडचा तसलें जायजाय. तेदाळा मात्र तें खरें साहित्य जावंक पावतां. एक कृशीक कृशी कर्ताना भर्पूर मिनत घेता आनी वांवट काडता. आनी तो ताका खंचा बेळ्यांत फायदो आसागी तेंच तो कर्ता. थंयसर एक द्येय झळकता नंयगी. तशेंच एका कविची जवब्दारी. ताचें साहित्य बरें फळ दिंवचा तसलें जयजाय. आसलें एक लिसांव, संदेश जियोचा सगळ्या कवितेंनी न्हय तरयी चडावत कवितेंनी झळकता म्हळ्ळें म्हजी अभिपराय.
मोणक्या थावन मोर्नाक, मोर्ना थावन गर्भाक [- हेनरी एम. पेर्नाल]
जियो अग्रार हाचो पुडलद पुसतक कविता जमो ’पयलीं मेटां’ अध्ययनाक घेताना एका विद्यार्थीक एक कविता म्हळ्ळें शर्त हाजर आसच्या आमी सगळ्यांनी मांदून घेतलां तरयी, ह्या बुकांतल्यो सगळ्यो कविता वाचून काडल्या उपरांत असलें एक शर्त मांदून घेंवच्यांत हांवें तरयी कित्याक अम्सोर केलो म्हण भोग्ता.
देकून पयलीं मेटां पाठ पुसतक म्हण मांदून घेतल्ल्या ह्या अध्ययनाच्या वर्गांत जम्लेल्यांची पर्वणगी मागोन हांव जियोची ’वाट गर्भाक’ (पान १७)
मूळपाठ म्हण ’दी देवा तांचें इल्लें म्हाका’ (पान ३०) आनी ’रचनारा अभार’ (पान ५१) पूरक पाठ म्हण घेतां.
’वाट गर्भाक’ कवितेंतलो नायक आमकां आमच्या सर्वांच्या अनबोगांतलें दोन संसार दाकयता. एक भौतीक जल्मा आदलो वा पयलेंचो अन्येक भौतीक जल्मा उपरांतलो वा भायलो. म्हणजे एक भितरलो दुस्रो भायलो. एक आवयचो गर्भ आनी दुस्रो भुंयचो गर्भ.
भुंयक वा मात्येक आमी सर्वां आवय म्हणतांव. भुंय माता, देकून दोनयी गर्भ आवयचेच जाले. दोन आवयो जाल्यो. दोन गर्भ जाले. एक भितरलो आनी एक भायलो. आनीकयी स्पश्ट थरान सांगचें तर जल्माच्या पयलेंचो आनी जल्मा उपरांतलो.
कवितेंतलो नायक लज, भिरांत, कावजेण मोगागिरांत इत्यादी लौकीक संग्तिंक पयल्या गर्भांतच खोटावन (हांगा ’थंयच खोटावन भायर उडलों’ म्हणची अभिव्यक्ती गर्जेचें) भुंयक पडता वा जल्म घेता. मान माणसुगी लज कावजेणी भ्यें भिरांत, मोगा गिरांत थंयच खोटावन भायर उडलों भुंयीक पडलों गर्भांतून कांय premature delivery गाय?
आसों, आतां हें
"थंयच खोटावन भायर उडचे’
आदलो संसार पळेव्यां. अमासेंत पुनव, कोडसाणेंतयी गोडसाण, धावेंतयी तणसाण - सुकाचो सुशेगाचो कसलीच खंत पर्वा जवाब्दारी नातल्लो. पूण ह्या सुखा सवलतेचो संसार सासणाचो कांय न्हय. तें कवितेचो नायकयी, आमियी जाणांव.
"थंय ते नोव अमास नाचोनच काडले"
हो जालो कवितेचो पयलो वांटो. अध्ययनाच्ये गर्जेक म्हण हांव कविता तीन वांटे कर्तां. पयल्या वांट्यांत कवितेचो नायक आमकां भितरल्या गर्भाच्या सुकाचें दर्शन दिता. हांगा इमाज्यो नांत. अलंकारना.
खबरे पत्रांतले वर्दे पर्माणे एका उस्वासान कवितेचो नायक विवर सांगोन संपयता. हे कवितेच्या नायकाचें उणेपणयी जावंक पुरो. वा व्हडविकाय. अमासेंतयी पुनव भागी तो गर्भ एके अस्वाभावीक वर्देन ताणे तो भितरलो गर्भ बांदून सोडलो. एदोळ पऱ्यांतलो गर्भ बांदपास, तांतूं पालेताना कसलीय अस्मिताय आसाना. खाण, पीवन आक्रेक चिंतप सयत आवयचें-आवयच्या रग्ताचें म्हळ्ळ्या सांपरदायीक जेराल चिंत्पाक कवितेंतलो नायक कवितेच्या पयल्या वांट्यांतच सवाल कर्ता. हें ताचें क्रांतिकारी चिंतप. जें थंयच खोटावन भायर उडलों म्हणचे तसलें.
कवितेच्या दूसऱ्या वांट्यांत कवितेचो नायक आमकां दूसऱ्या म्हणजे भायल्या अन्येका आवयच्या गर्भाचें दर्शन दिता. हांगायी चडुणे वर्दी, वर्दी म्हळ्ळो सब्द हांगा निषपक्ष सब्दाक पऱ्याय जावन वापारला. देकून हांवें वडविकाय म्हळें.
"हांगा, पापिचें बाजार
गाळिंचें रजार ...
लफंगांचें दरबार
आनी सतांतयी घात
पुन्वेंतयी अंद्यार"
हो कवितेच्या नायकान पळेयिल्लो आनी भोगल्लो दुस्रो गर्भ.
हांगा पुन्वेंतयी अंदकार. कवितेचो नायक ह्या भायल्या गर्भाचें विमर्शकाबरीं अध्ययन कर्ता. कोडतिंत नितिदारा मुकार सवाल वाद कर्च्या वकीलांबरी तर्कां मांदता. पूण कवितेच्या पयल्या आनी दूसऱ्या वांट्यांत कवितेचो नायक जायतो घुस्पडला. पयल्या गर्भांत ताका देकून अमासेंत पुनव दिसता आनी दूसऱ्यांत पुन्वेंतयी अंदकार. वयलेबार ह्यो अमास पुन्वेच्यो इमाजी मतीक खंयगी चिमटो काडल्लेबरीं वा एके घडियेचें झगलाणें मारल्लेबरीं दिसल्यारयी चड तेंप थंय उरानांत.
कारण, एक साहिताचो विद्यार्थी जावन हांवें समजल्ले पर्माणे कविता म्हळ्यार कितेंयी उचार्न सांगचें न्हंय. वा हें तें, तें हें म्हण पाचार्चें न्हंय. हें काम जर कवितेच्या नायकान (हांगा कवीन न्हंय) कर्न सोडलें तर उपरांत म्हजे तसल्या साहित्याच्या विद्यार्थीक तांतू सोदून शिकोंक कांय उरलेंना असों.
आतां कवितेच्या तीसऱ्या आनी निमाण्या वांट्याक या. हांगा कवितेचो नायक एका विमर्शकाथावन, एका हुशार वकीला थावन खरें सांगू? भिकारी जाला. कवितेच्या पयल्या वांट्यांत ’थंयच खोटावन भायर उडलों’ म्हणचें ताचें दादलेपण हांगा इरोन गेलां? देकून तो नितिदार जाला. ताची विंचवण संपल्या वा चड आनी चड निर्दिषट ’decisive' जाल्या. आतां ताच्ये मतिंत गोंदोळ ना, घडबड ना. स्पश्ट विंचवण म्हळ्यार ताका पयलो गर्भच खरो रंगीन आनी लायेक दिसता. देकून तो म्हणता.
दाकय वाट देवा म्हज्या पाटीं वेच्याक गर्भाक त्या हांगा कवितेच्या नायकाक तो गर्भ, म्हणचे स्पश्ट विंचल्लो. असलें एक अस्वाभावीक, चिंतप एका कवितेचो नायक मात्र करुंक सक्ता. ताका जाय थंय कशें जाय तशें असली एक सोडदोड कर्चें लैसन्स कवीन दिलां म्हणों? असों. पूण एका बांदपासाथावन कवितेचो नायक अन्येका बांदपासाचे वेवसतेक उत्रोंकयी देवाची ससाय माग्ता. दिंब्येर पडता. अडदोस माग्ता. दाकय वाट देवा म्हज्या... त्या भितरल्या गर्भांत तरयी स्वताचें खाण ना पीवन ना. आक्रेक चिंतक सयत ना.
बेजवाब्दारी बरी म्हणचे तितलो कवितेचो नायक निराशी जाता. कितल्या वांट्याक म्हळ्यार ह्या गुलामपणांतलो सूऱ्यो तो अन्येका गुलामपणाक वेता. देकून ह्या लेकनांत हांवें भिकारी म्हळ्ळो सब्द वापारला. त्या देकून माफी असों.
आतां कविताचे तीनयी वांटे एकटाय कर्न, कविता अध्ययन केली तर ही एक क्रांतिकारी कविता. पूण कोंकणी काव्या चरित्रेंतल्या चडावत कवितेंबरीं हांतुयी झळकाता. ’रेवुल्यूशनरी फेस्सिमिसं’ म्हणचे ’क्रांतिकारी निराशावाद’.
कवितेच्या पयल्या वांट्यांत भितरल्या गर्भाक वर्णुंचो कवितेचो नायक, दूसऱ्या वांट्यांत भायल्या गर्भाचें भिरांकूळ दर्शन दिंवचे तितल्याक मात्र रावता. वर्देबरीं बिल्कूल खबरे पत्रांतल्या.
तीसऱ्या वांट्यांत ’थंयच खोटावन भायर ऊडल्लो’ नायक इतलो असकत पडता की, परत माफ करा, एका भिकरयाबरीं देवाच्या पायांथळा सर्पडता. ताची विंचवण स्पश्ट जाल्या. आनी असले एके विंचवणेचीं ताचीं प्रेरणाम सोदून गेल्यार ताका सगळीं दारां बंद जाल्यांत जावंकयी पुरो, उमेदिचीं किर्णां मेल्यांत जावंक पुरो असों. आतां तो देवा मुकार दिंबियांनी पडता आनी म्हणता.
दाकय वाट देवा म्हज्या. आतां, एक पावटीं भायल्या गर्भाक आयल्या उपरांत. भितरल्या गर्भाक पाटीं वेचें प्रेतन इतल्या कश्टांचेंगी. तें मनश्यावर्वीं साद्य ना देकून वा त्या जाण्विकायेन ह्ये कवितेचो नायक देवा मुकार गुलाम जाला. एका निरलिप्त वा असहायक असकत मनश्याबरीं कवितेचो नायक भायल्या गर्भाचें भिरांकूळ दर्शन मात्र वर्देबरीं दीवंक सक्ता. पूण केदिंकच सवाल उडंवचें एक प्रामाणीक खाल्तें प्रेतन जांव, बदलुंक प्रेतन कऱ्यां म्हणचें आशावादी चिंतप जांव दिंवचे राटावळेक पडाना. कवितेच्या नायकाक इतलें चिंतूक मंजूर केल्लीं प्रेरणां लेकाक धरल्यारयी ताची विंचवण मात्र भिल्कूल अम्सोराची जाता म्हण म्हाका एका साहित्याचो विद्यार्थी जावन भोग्ता.
आतां कोंकणी कवितांनी हें ’रेवल्यूशनरी फेस्सिमिसं’ वा ’क्रांतिकारी निराशावाद’ कोंकणी कविता शिकच्या हावें समजाल्ले पर्माणे कोंकणी साहित्याच्या प्रत्येक थरान कवितेच्या चरित्रेंत आतांचो वा नवो न्हंय.
दाकल्याक वरकवी चा. फ्रा. दे. कोसताची कविता ’दऱ्याक उजो पेटला’ घेंवची
"तर दऱ्याक उजो पेटानांगा
सांगुंक उतर सुटानांगा
तरयी तांच्या अगट्यापुडें
म्हजो धुंवर उटनांगा
देकून मोणको घोटला
राजांव पेल्यान लोटलां."
मोणको म्हळ्यार अमाल. तेंयी दरया तडीर बसोन तो म्हणचे कवितेंतलो नायक पियेता आनी बोबाटचें प्रेतन तरयी कर्ता.
खंय मोणक्याचें अमाल, खंय देव धर्माचें, असों. अमाल तें खंचेयी असों. तें खिणाचें वा क्षणीक. वासतविकता वा सत गजाल विस्रोंक त्ये घडिये कवितेच्या नायकाक मदत करिजे. दऱ्याक उजो पेटला कवितेंतलो नायक देकून मोणको घोटता. ह्ये कवितेंत पाद्रिबाब, माद्री, बिस्प, मेसत्री सगळे एका व्यवस्थेचे, समाजीक व्यवस्थेचे प्रतिनिधी. तांकां तांची अडी वा bचीse उरवंक तांकां दऱ्याक उजो पेटला म्हणची एक बोब गर्जेची.
’आड पडला ताचो पांय’ ही जाण्विकाय कवितेच्या नायकाक आसा देकून तो ह्या सगळ्यांक मार्केटिंतल्या मटन सायबाच्या वर्गंत रावयता. सायब म्हळ्यार कासाप्पी. अमायाक बोकऱ्यांक कातर्न विकचो, बजारी. ही फटकिरी दऱ्याक उजो पडला म्हणची बोट आपापलीं साळांपाळां उरवंक पेचाड्या समाजेच्या त्या वर्गाक गर्जेजी म्हळ्ळी जाण्विकाय आसल्यारयी वरकवी चा. फ्रा. च्या कवितेंतलो नायक सलवता.
ताचें राजांव घेंवचें कोणना वा फटकीरया बोबेंत ताचो अवाज दांबून गेला जाव्येत. देकून तो वासतविकता वा सत गजाल विस्रोंक ’मोणको’ घोटता.
म्हज्या अध्ययनाच्ये गर्जेक हांवें अर्विली कोंकणी चरित्रायी तीन प्रतिनिधीक वांटो केल्या.
पयलो वांटो वरकवी चा. प्रा मोरायस हांचो काळ.
दुस्रो मेलवीन रोड्रिगस वा मावरिसाचो काळ.
तिस्रो वल्ली क्वाड्रस जियोचो काळ.
पूण ह्या तीनयी पिळग्यांनी (जनरेशन म्हळ्ळ्या अर्थार) म्हाका क्रांतिकारी निराशावादी कविता म्हेळ्ळ्यात. चा. फ्रा. ची अन्येक कविता
’हाड चेडवा बुडकुलो लकाय तळ्यांत,
म्हजें तुजें लगीन घडों काच्च्या मोळ्यांत’
आतां मेलवीन रोड्रिगासाची कविता घेव्यां. मोर्नाक येवकार (फिंतां)
"लजेनाका ये मोर्ना आपवन म्हाका व्हर
प्रतिभेचीं म्हजीं किर्णां तर्न्यार फोंडांत भर"
हांगा कवितेचो नायक पोंडांत पूर म्हणाना तो म्हणता ’भर’ म्हळ्यार तो अजून मोरोंक ना. तो एका निर्दिश्ट वर्गक उद्देसून उलयता.
एका निर्दिश्ट समाजेक व्यवस्थेच्या वर्गाक. हो वर्ग केन्नांयी कितेंच पूरिना. पुरल्यार संपलें. गेलें. तो सगळें प्रतिभेच्या तर्नीं किर्णां सयत आपल्या पोटांनी आनी गुदांवांनी भरुंक मात्र जाणा. उपरांत हो भंडवाळ हो वर्ग तांकां जाय जाल्लेबरी वापार्ता. ’प्रतिभेचीं म्हजीं किर्णां’ कवितेचो नायक म्हणता, किर्णां - तेंयी प्रतिभेचीं आनी तर्नीं.
चिंतल्ली तीं गोदावांत पेटेंत भरल्यार कितें जायत? देकून पोंड कवितेच्यो हो पयलो वांटो क्रांतिकारीक. पूण हाच्यो कविता संपची रीत पळेल्यार
"नाका आतां गळाय करूं भितर सर मरणा
तुंयी तांच्ये मेळिंत घुसलांय आतां मोर्चें कितें कळाना"
हो निराशावाद. क्रांतिकारी निराशावाद, रेवोल्यूशनरी फेस्सिमिसं. कवितेचो नायक सगळोच सलवोन मोर्ना मुकार सर्पडला. आतां तें येनातलें पळेवन आतां तिका मोर्नाच्या ’क्रेडिबलटी’ वयरच ताका दुबाव जावंक सुरू जाला.
तुंयी तांची मेळिंत घुसलांय आतां मोर्चें कशें कळाना इतली घस्पड? आतां चा. फ्राचो मोणको, मेलविनाचें मरण आनी जियोचो गर्भ, ह्ये तीनयी इमाजी आनी पिंतुरां पळेव्यां. तीन पिळगेंच्या तीन कविंनी क्रांतिकारी जावन भायर सरल्ले नायक कित्याक सलवाले? अमालाक, मोर्नाक, गर्भाक म्हणचे आवस्थेक बली जाले? कोंकणी कविता आनी ताची आर्विली चरित्रा काळजा लागशिल्यान शिकच्या म्हजे तसल्या विद्यार्थीक तीन काळांच्या तीन कवितांनी समानता (सिमिल्यारिटियी) तपावत (वेरैटियी) एकाच्या माफान दिसतात.
कविता जमे कवी वाडल्यात जावंक पुरो पूण ते मापान एका साहित्याचो विद्यार्थी जावन हावें चिंतल्ल्या वा आशेल्ल्या मापान काव्यांत वाडोंकना म्हण म्हाका खासगेन भोग्ता. हाका हावें कवीत वाच्ची वा पळेंवची रीतयी कारण जावंक पुरो.
पूरक पाठ: पूण जियोच्या बुकांत हांवें वयल्या बर्पांत उल्लेक केल्ल्या रेवलूशनरी फेस्सिमिसं चिंत्पाक तद्विरुद्द चिंत्पाचो कविता आसात.
वा हे कवितेचो दुस्रो वांटो म्हणों? दाकल्याक दी देवा तांचें इल्लें म्हाका (पान: ३०) ह्या कवितेचो नायक म्हणता. जर घेवंक सोडताय जल्म अन्येक जेन्ना परत जल्म घेवन येता तेन्ना... ह्या नायकाक गीदाची दीश्ट जाय. हसतिचें बळ जाय. सोंश्याचे कान जाय. सतांचें धर्म, मोगाचें काळीज आनी कावळ्याचें आवक सयत जाय. हीं सर्व देणीं ताणें म्हाका नाका म्हण सोडल्ल्या भायल्या गर्भांतलीं.
ही वाडावळ लागशिल्यान पळेंवची तर कित्याक ह्याच कवितेच्या नायकान हीं हातेरां, जिवें हसतिचें बळ गिदा दीश्ट. भायल्या गर्भांतलें उणेंपण वा खोटेपण मार्न काडुंक गळसुंक नजो? असलीच अन्येक कविता ’ रचनारा-अभार’ भायल्या गर्भांत फावो केल्ल्या देण्यांक ह्ये कवितेचो नायक तेच कोणाकडे पाटीं गर्भाक वेची बाट दाकय म्हण सर्पडलोलोगी त्याच देवाकडे अभार मांदता.
निमाणो श्हेरो: गर्भांतच नास जांवच्या मासूम ’पिंपऱ्या’ खातीर बूक अर्पून जियोन ’वाट गर्भाक’ कवितेच्या नायकाक मान केला.
प्रतिक्रिया
मेलवीन पिंटो, नीरुडे: अध्ययन बर्पांत मांडललो वाद निरासवाद म्हणचेपरास तो एक पलायनवाद म्हण्येत. कवीक आनी कवितेच्या नायकात वेगळें कर्न पळेयिल्लें अध्ययनांत कितलें सार्कें?
एच्चेमाची जाप: कवी एक व्यक्ती जावन काव्याच्या अध्ययनाक महत्वाचो वांटो न्हंय, नायक म्हळ्यार कविच्या काव्या जीवनाच्या वाडावळिचो एक हंत मात्र. कविच्या काव्या जीवनांतलो आयचो नायक फाल्यां अपरसतूत जायत देकून हांव कवीक विसरलों वा ताका कुशीक लोटलो.
कविची प्रतिक्रिया [हांव पिलाताबरीं हात धुयना - जियो अग्रार]
हांव पिलाताच्या जातिचो, हावें कितें बरवंक आसलेलें तें बरवन जालां. पूण पिलाताबरीं हात धुंयना. काव्यें अवाळ्याबरीं खातेल्याचा जिबे वयर रूच बदल्ता. वैजनानीक चूक वांजेलांती घडल्या. म्हज्या कवितेंतयी ती आसोंक पुरो. सोसून वर्न तुमी मूळ विशयाचेर चड ध्यान दीजे. हांव ह्या शेतांत बोव दाकटुलों, हें म्हाका होगळाप न्हय, एक जाग्वणी.
पयले पावटीं म्हाका मेळल्ली ही वेदी खंडीत जावन हांव खरया स्पिरितान घेतां आनी म्हज्या मुकल्या वाडावळेक कुमक जायत म्हणोन चिंत्तां.
२१ जनेर २००४ कोड्याळांत चलल्ल्या पयल्या साहितीक संवादांत हीं लेखनां प्रसतूत जाल्यांत.
