बूक समीक्षा - १६
दरयाक उदाक
बूक: दऱ्याक उदाक
सं: वल्ली क्वाड्रस, अजेकार
प्रसतावन: रेगाम ताकोडे, मेलवीन पिंटो, किशू, बार्कूर.
छापल्ली लिपी: कानडी.
पानां: १००
मोल: रू. ५०
प्रकाशक: आशावादी प्रकाशन.
पर्गट जाल्ली इस्वी: २००६
समीक्षा चलयणार: मेलवीन जे. वास
तारीक: १५ सप्तेंबर २००६
जागो: साल्मिया, कुवेयट
समीक्षा लेखन - मेलवीन जे. वास, केलराय
कोंकणी साहित्य आनी विमर्सो
पुसतक: दरयाक उदाक
मिसांव: कवितापाठ
भाग: २
साहित्य: अध्ययन लेखनां
’दरयाक उदाक’ पुसतकांत पांच विंचणार कविंचा पांच कोंकणी कवितांचेर अध्ययन केल्लीं लेखनां व विचार, चर्चा विमर्शाचीं लेखनां पर्गट जाल्यांत आसतां ह्या लेखनां वयर या दरयाक उदाक म्हळ्ळ्या शिरोनांवाचेर हांव हांगा परत विचार विमर्श्याक देंवाना. कित्याक म्हळ्यार हो एक स्वतंत्र वावर. समाजेंत जिवीत घेवन आयिल्ली हरयेक जीवी कशें स्वतंत्र तशें हो वावरयी स्वतंत्र. ह्या वावरा थावन कोणाक कितलो फायदो म्हळ्ळ्या स्वार्थाचा चिंत्पाविशीं दायज पंगडान चिंतलां म्हणोन हांव सांगाना. पूण हें खंडीत सांगोंक खुशी वर्तांकी ह्या वावरा थावन कोंकणी साहित्याक आनी तांतल्या साहीतकारांक, प्रत्येक जावन कविंक खंडीत फायदो जातलो म्हळ्ळो आमचो भर्वसो. हाच खातीर ह्या मिसांवाक हावें ’वावर’ म्हण वोलायिल्लें. ना जाल्यार ह्या उदाक झळचा रेंवेंचा गांवांत उदकाक तेल भर्सून झळंवचो वावर केल्लो तर गांवचा पाक्याचा कोलवाक नळे बसवंक जाते. तें आसों.
हो वावर कोणायकी कितेंय दिसता जावंक पुरो. या च्यार जणां दरयाक उदाक व्हावंवचें प्रेतन कर्तात म्हण हासोंकय पुरो. अशें हासल्ले मनीस अजून कोंकणिई साहित्याक फकत्त एक शेत म्हणोन मांदून घेतात तांकां दरयो म्हळ्यार विज्मीत जाता.
चिंत्पाचें उणेंपण आसल्ल्यांक आनी शेताक मात्र पळेवंक वळकोंचांक भाट म्हळ्यार कशें समजोंवचें? जें कोणाचें चिंताप ल्हान आसा ते ल्हानच जावन उर्तात. आनी अपणाकच व्हडलो म्हणोन पाचार्तात. अपणाचा शेतांत पीकल्लें मात्र ’भात’, घाटार पीकल्लें सगळें ’पोल्लू’ म्हळ्ळेपरीं. तें घाट म्हळ्यार कितें म्हळ्ळी जाण्वाय नातल्ले सयत. पूण हांचा तांचा तोंडा थावन आयकल्ल्या वर्णनाक अपणाचेंच कल्पन दीवन तुरंत एक नवो घूट रचुंक आनी तें प्रसतूत करुंक ते हुशार. घाटाचो एक भंवाडो हांका मारयल्यार मात्र हांचे नाक अपलो स्वास विस्रोन तें काम तोंडाक करुंक पडता.
स्रजानात्मक या Creative literature ंत कोंकणी साहित्य कितलें मुखार आसा या पाटीं आसा म्हळ्ळें धाखवन दिंवचें हें प्रेतन भिल्कूल न्हंय. साहित्याक साहित्याचा खरया वळकेन हरयेका साहीतकारान वळकोन घेंवचें हें मिसांव.
ह्याच खातीर हावें सांगचें कोंकणी साहित्याक शेताचा नद्रेन पळेया या विशाल पाचव्या मयदानाचा नद्रेन पळेया. तळ्याचा नद्रेन पळेया या दरयाक सरी करा - तांतूं फरक कांय ना.
आपल्या विजिटिंग कार्डाचेर लांब लांब डिग्री छापल्ल्याफरां मनीस शिकपी या Educated जायनां तो Literal मात्र जाता. जेदनां तो जाण्वायेक Prune कर्ता तेदनां तो आपल्या जाण्वायेक जाणां जाता. अशें आसतां तळ्यांत रावोन तिच्च जाण्वाय जोडुंक येता दरयाक देंवोनयी तिच्च जाण्वाय जोडुंक येता. फकत्त ताणें आपल्या जिविता वर्तुलाची परिमिती व्हाडवंक जाय तितलेंच.
कोंकणी साहित्य वा संसकृतिविशीं आज खंयचें कारयें जायत जाल्यारयी आमचा मानेसतांची एकच बोब! कोंकणेक कांय फुडार ना. कोंकणी आळवता. कोंकणी साहित्य रुचाना, तांतूं वैविध्यता ना, कोंकणी साहित्य खायस जायनां. खरेंच हो आवाज सार्को? या हें पोकोळपण?
कोंकणिंत अपूण साःइत्यकार अपूण मालघडो अपणान ’ही’ आनी ’ती’ प्रशसती आपणायल्या म्हणोन अपलें हर्धें बडवन सांगचा साहितीक अशेंच साहित्याचा विशीं विचारसातें जाताना हावें विचारलें ’म्हज्या त्या लेखनाक तुवें वाचलांय?’
सट्ट करून ताणें जवाब दिली ’ना.. म्हाका वाचुंक पुर्सत ना. असले साहिती कसल्या आधारान साहित्य रचतात? ह्या कुशीन इल्लें चिंतलें त्या कुशीन इल्लें खिरयलें, हेणेचें इल्लें आरायलें तेणेचें इल्लें नेरायलें, ह्या कुशीन थोड्या सिंतिमेंताक जागयलें त्या कुशीन थोड्या दुःखांक गळयलें. मधें हाडलें जिविताचें कांय थोडें अपल्या भगणांचेर बरयलें जाल्यार त्या ताच्या मुखल्या साहित्यांत ताचें फारिकपण घेवन अपल्याच सालांत अपूण नाचले. हांगासर नाचपीय तोच्च आनी उत्रांनी मात्र कोंकणी साहीत शेळें या तळें ही आमची परिगत. आमची परिगत अशी आसताना ’दायज’ पंगड असल्या वावराक देंवोंक ना. कांय थोडो अपरूप मेळचो वावर कोंकणी मायेचा साहित्याक समजोंवचा प्रेत्नांत खर्चिता.
सजाजेंत जियेंवचो मनीसय आज निरासेचा वादाळांत शिर्कोन उड्डाताना ताका मनोरंजन दिंवचें तें कसलेंय साहित्य जांव चड बरें लाग्ता. कित्याक म्हळ्यार तो खुशी आनी सूख आशेता.
ह्या सुखाक लागोन जरतर कोणय ’अब्दुल्ला इसाबेल्ला’ म्हणोन गायता जाल्यार आयकाल्लो व्हा व्हा कर्ता. पूण हेंच व्हा व्हा समाजेक कितलें बरें आनी कितलें वायट हाडुंक सक्ता म्हळ्ळ्याविशीं कोणय तकली आटयल्यार ताचा पांया पंदली धर्ण कोसळोन वचोंक आसा.
वासतवीक जिवितांत हरयेका क्रियेची प्रतिक्रिया तितल्याच मापान ह्या समाजेवयर पडता जाल्यारय ताचें तूक मात्र जिविता वयर चड अधीक मापान पडता. हें चिंतुंक कोणय वचाना. देखुन्ंच आमचे साहिती अजून तळ्यांत या शेतांतच उरल्यात (हें तांचा उण्या चिंत्पापरकार).
दरयाक येंवचें तें उदाक हरयेका कुशीन नितळ उदाक म्हणोंक जायना. मोरियांनीं व्हाळयिल्लें नेणत्या पिंप्याचें रगात पासोन ह्या दरयाकच वेता. आनी दरयांत तें अपलेंपण सांडून एक विशाल Universal रूच घेता. ह्या रुचिंत तें सदांच नितळ उर्ता आनी सदांकाळ बाळवता हें दरयाक उदाक.
आमचो उद्देशय ह्या दरयाचा उदकापरीं तितलोच रुचीक आनी सदांकाळ बाळवोंवचो कोंकण साहित्याचें ग्रेसतपण! तें शेताचें जांव, तळ्याचें जांव बांयतलें जांव या कसलेंय जांव.
विमर्सो म्हळ्यार कितें? तो कसो आसोंक जाय? त्या वर्वीं साहित्याक कशें बरेंपण लाभता? विमर्सो साहित्याक गर्जेचोगी? वा ना? म्हळ्ळेविशीं ह्या दरयाक उदाक पुसतकाचा प्रसतावनांत रेगाम ताकोडे हाणें विवरात्मक समजणी दिल्या आसतां ह्याविशीं परत हांव बरवंक वचाना. पूण एक विशय मात्र जरूर सांगोंक आशेतां की जेदनां एका साहितीन रचल्लें साहित्य वाचप्याचा हाताक पावताना तें सर्व बंधना थावन स्वतंत्र जावन एका स्वतंत्र चिंत्पाचा रुपान आनी Universal विचारांचा आधारान तें समाजेंत वाचप्या सामकार हाजर जाता. अशें आसताना तें साहित्य फकत्त एका वेळाक आनी एका काळाक मात्र सीमीत करुंक जायनां. या तें साहित्य बरयलेल्या साहित्यकाराचा त्या वेळाचा समाजे सांगाता ताचा आर्थीक परिगतेक वोरावन पळेवंक जायनां. चाल्त्या खंयचाय घडितां वयर जरतर साहित्य रचलें जाल्यार त्या साहित्याक त्याच काळाक आनी वेळाक सीमीत करुंक जाय जाल्यार स्रजनात्मक साहित्यच ताका वाट न्हंय. हें साहित्यकारान पयलें समजोंक जाय.
कोंकणी साहित्यांत विमर्सो कोणायकय पसंद जायनां म्हळ्ळेविशिंच हावें चड आनी चड आयकालां. हें साहित्यकाराचें रुदान जाल्यार कोंकणिंत बरें साहित्य खंय आसा? तेंच पारंपरीक! तिंच फुलां आनी तिंच फळां. तिच्च माती आनी तेंच वर्णन - नवेसांव कांय ना? अशें आसताना आशावादी तर्फेन पुसतकां पर्गटचें मेटय धयराधीक! हेंय सभारांनी आमकां सांगलां. ह्या फीरयादेक आनी परयाय फीरयादेक काराण भोवशा दोळ्यां मुखारच रूप रूप दिसताना चूड पेटवन सोधची गर्ज ना. जवाब सगळीं जाणांत जाल्यारय अपणाक कितें गर्ज म्हणोन पाटीं निस्रोंचीं चड आसात.
विमर्सो म्हणताना हावें कांय विमर्शक कसब करून घेवंक ना. विमर्शाक देंवचा पयलें हांव साःइती आसल्लों. आपणाचा साहित्याचो विमर्सो हावें पयलें केला. ह्याच खातीर सभारांतलें सभार म्हजें साहित्य हावें समाजेक दिंवचाकय माती खांवचा व्हाळयेक खाण जावन दिलां. हांतूं म्हाका लज या बेजाराय कांय ना. देव बरें करूं एच्चेमाक. ताचा मिसांवाचो हो फळ म्हणोन मांधतां हांव. ह्या मिसांवाक एक वाट रुतां करुंक खळमीत नासतां वावर चलंवचा, कोंकणी अपलें सर्वस्व म्हणोन मांधून घेतल्ल्या वल्ली क्वाड्रसाक हांगासर खंडीत शाभासकी फावो. देव बरें करूं तुमकां समेसतांक - कोंकणी साहित्यांत विमर्शाची गर्ज आसा म्हणोन पाटिंबो दिंवचांक तशेंच गर्ज ना म्हणोन वाद मांडतेल्यांक.
आमचा मिसांवाक आमकां हे दोनय वर्ग चडच गर्जेचे. उदाक तें कसलेंय जांव, तें खंय थावन कंय जाल्यारयी व्हाळों. कोंकणी साहित्याक तें सदांच जीव भरूं.
देव बरें करूं,
मेलवीन जे. वास केलराय/कुवेयट
प्रसतावन १: दऱ्याक उदाक कसली गरज? - रेगाम ताकोडे
प्रसतावन २: मनशाची, सृषटेची स्वाभावीक स्थिती कविता - मेलवीन पिंटो नीरुडे
प्रसतावन ३: मोगाचीं दोन उत्रां - किशू बार्कूर
कवी, कविता आनी पाठ
म्हजा मतिंत एक चिंताप आसल्लें, पाटल्या लगबग वीस वर्सां थावन हांव कोंकणी काण्यो, कादंबरी बरयतालों. थोडीं रजिसत्र कविताय बरयिल्लीं तरय तांकां पोर म्हणासर कविताच म्हण वोपून घेतल्लीं तरय कवितांक चडीत समजाजाय म्हळ्ळी आशा आसल्ली पूण वाटो नातल्ल्यो. ह्या खातीर कसल्याय साहितीक संस्थ्यांनी या संचालनानी मुखेल्पण घेतल्लेंय नेणां, घेतलांय तर फकत्त वर्साक एका दिसाचें शिभीर करून एक/दोन वोरांभितर काण्यो, कविता, विडंबनां, संपादकांक पत्रां, पत्रांक वर्ध्यो बरंवचेविशीं रैलां सोडन बुट्टी चाक्री कर्चा शिभिरांनी म्हाका कित्याकगी पात्येणिंच नातल्ली. पयलें असल्या शिभिरांनी संस्थ्याचो खरो इरादो कसलोय आसों, हांतूं भाग घेतेल्यांक हांतूं चार सान्नां आनी दोन पोडी दुक्रामासाचें मंगळुरी रुचीक(?) जेवणाशिवाय हेर कितेंय मेळतागी म्हळ्ळो दुभाव म्हजा मतिंत आसल्लो. आनी हाकाच्च कोंकणी सेवा केली म्हण दांग्रो मार्चो. तितलेंच कित्याक हाका व्हय म्हण हूं कुट्टुंवचिंय धाराळ..!!.
कवी मिर्जा घालिबान खरेंच सांगलां ’दुनियामे बेवकूफोंकी कमी हे क्या, एक को डूंडो, हजार मिल्ते है’. आसों! गोंगो वरूं त्या मिर्जा घालिबाक. आमी आमचा कोंकणी सेवेक पाटीं येव्यां;
’गत नातल्ल्याक मत नातल्लो बरो’ म्हळ्ळेपरीं, असलें गतिगट्टचें कामय जायनातल्ल्या ह्या सुडकाडांत कोंकणी फुलंवची सोड, आमची कोंकणी उरंवचीय तितली सलीस न्हय. तरय हांव कांय काळोकाक दुर्सोंवचो आनी अपले हात भांदून बोसचों न्हय, म्हजा तांकिफर्माणे ज्ये कितें आसा तें करुंक प्रेतन कर्चों. बोंबोंयत पांच-स वर्सां शिक्षक जावन वावर केल्ल्यांत जाव्येत, सांगाता शिकचें कित्याकगी म्हाका पसंद. ’काळोकाक दुर्सनाका बगार वात पेटय’ तत्व कित्याकगी म्हाका चड आंवडता, देकुन्ंच हांव तवळ तवळ फोंडांत पडोन आसां आनी ह्या खातीर राखोन आसचांक ताळियो पेटून तांचा दर्भारांनी हासोंक नीब जाय पळे.
आसों! तांचें दर्भार अशेंच आसों. म्हाका म्हजें काम करून गेल्यार जालें, कवितापाठ - असलेंच चिंताप म्हजा मतिंत किरलोन येवंक प्रेरण दिल्लें जावनासा ईश्ट एच्चेमान. ताणें फकत म्हजा मतीक एका चिंत्पाचें भीं वोंपलें मात्र. आनी तें भीं म्हजा मतीन वोपून घेतल्लेपरकार मुखारून वरुंक प्रेतन केलें. आज एका वर्साक संपवन दूसऱ्या वर्साक पांय तेंक्ताना आमीं कवितापाठांत कितें साधन केलां म्हळ्ळें आमचेलागीं सवालां कर्ची गर्ज उदेल्या.
महाभारतांतली एकलव्यची काणी तुमीं आयकल्या जाव्येता, तो तवळचा श्रेषट मेसत्री जावनासल्ल्या ध्रोणाचारयलागीं अपणाक धोण्वी(बिल्लू) विध्या शिकची आशा वेक्त कर्ता तरय ध्रोणाचारय एकलव्यक शिकवंक कबूल जावंक ना देकून एकलव्य कितें कर्ता? अपल्या घर्चा आंगणांत ध्रोणाचारयची पुतळी दवरून ताचेमुखार ती विध्या शिक्ता आनी एका दिसा त्याच ध्रोणाचारयचा अत्त्युत्तम विध्यार्थी जावनासल्ल्या अर्जुनाक सलवायता.
ही एक काणी - चडावतांक कांय एक पोट्टू काणी म्हळ्ळेपरीं दिसोंक पुरो. पूण ह्या काण्येक आनी कवितापाठाक कसलो संबंध? अश्टमी परबेक आनी कासीम सायभाक संभंद ना - खरें. ह्या काण्येथावन म्हजे विचार हे - शिकची उर्भा आसल्यार, शिकचें साधन करुंक मन आसल्यार वाटो सभार आसात म्हण सांगचो. शिकची उर्भा नातल्ल्याक कोणेंय शिकवंक जातावे तर? भोवशा कवितापाठ असल्याच काण्येक लागसिल्यान ताळ पडता. अशें म्हण म्हाका कांय असल्या खंचाय ध्रोणाचारयन इनकार केलें म्हळ्ळो म्हजो अर्थ न्हय, जेदनांय म्हजीं कविता वाचून ताचेर अपली प्रतिक्रिया दिंवचांत मित्रांनी एच्चेम जांव, आंड्रू जांव, मेलवीन रोड्रिगस जांव हाणीं केदनांय इनकार करुंक ना. तरय अपणाक एक असलें एक संवादाची गर्ज आसल्ली, आमीं रचल्ल्या साहित्याचेर एकामेका संवाद कर्चो, एकामेका संवाद करून एकामेकाचा साहितीक वाडावळेक काराण जांवचो. आनी ह्या इराद्यान उदेल्लेंच हें कवितापाठ.
म्हाका हांतूं कोण आयलीं आनी कोण गेलीं म्हळ्ळे चुर्चुरे नांत, बगार संतोस आसा, कित्याक म्हळ्यार असल्या चिंत्पाचीं मात्र हांतूं उरोंक सक्तात, लंकडाक लंकड मात्र धर्ता प्लासटीक न्हय, भांगाराक भांगार मात्र धर्ता लंकड न्हय. हांतूं कसलेच हुद्दे नांत तरय जवाब्धारी आसात, हांतूं कोणाकय कसलीच बंदड नां तरय कामां कर्तेल्यांक जायतीं कामां आसात.
म्हाका भोव संतोस आनी अभिमान भोग्ता जेदनां मेलवीन जे वास केलराय तसल्याक एका विमर्शकाचा नद्रेन हेरां वळकताना, जोमेलाक एका कविचा नद्रेंत हेरां मान दिताना, प्रियाचा कविता बरंवचा, उलवपाचा तालेंताचेर हेरां गूण-गानां गायताना, वीणाचा, लेसलिचा उलवपाविश्यांत हेरां होगळीक दिताना आंटनिचा मटव्या काण्येविश्यांत या हेरांचा एकेका रितिचा देण्यांचे उल्लेक कर्ताना. पूण हाचो अर्थ हो न्हयकी कवितापाठांत आयिल्लेवर्वीं हांकां हीं देणीं फावो जालीं म्हण. कवितापाठ एक माध्यम, एक आवकास, जो देणीं आसचांक आसा केल्लो. हांतूं कोण्ंच व्हड/ल्हान न्हय, सगळीं एक.
सर्वां एकाच्च रितीन चिंतुंक सकानांत, सगळ्यांनी चिंतची रीत वेगळी, समजोंवची रीत वेगळी. ही शिकची प्रक्रिया, सदांच चालू आसोंदी म्हळ्ळें म्हजें चिंताप. चड लोक येवन थोडो तेंप चल्ची न्हय बगार थोडो लोक आयल्यारय चड तेंप हें अभ्यास चलोंदी म्हळ्ळीच म्हजी आशा आनी अत्रेग जावनासात, म्हाका कवितापाठाचेर जायतें शिकोंक मेळ्ळां म्हणताना एका सताक आमीं मांदून घेंवचें भोव गर्जेचें;
*. कवितापाठ कोणायचीय आसत-वसत न्हय, बगार कोंकणी कवितांक लग्ती जाल्ल्या संग्त्यांचेर एक संवाद मात्र.
*. कवितापाठांत अपणाची हाज्री शिकची शिवाय शिकंवची न्हय. सर्वांक चिंत्पासकत देवान दिल्या म्हणताना आमचे विचार हेरांक शिकोंक प्रेरण दिल्यार तेंच पुरो, पूण कसलिंच पिसांट सिंतिमेंतां हांगा चल्चिनांत.
*. कवितापाठ एक उग्तें अध्ययन देकून आपलें चिंताप विसतार करुंक हरयेकल्याक आवकास आसा, हांतूं एकल्यान उलंवचें आनी हेरांनी बस्वापरीं तकली हालंवची न्हय, सगळ्यांनी अपापले विचार वेक्त कर्चे.
- वल्ली क्वाड्रस
