बूक समीक्षा - ११
पिंतुरां
बूक: पिंतुरां
कवी: मा|आलवी कार्मेलीत
प्रसतावन: एल्येर, ताकोडे
छापल्ली लिपी: कानडी.
पानां: ८२
मोल: रू. ३०
प्रकाशक: सांगाती मीडिया
पर्गट जाल्ली इस्वी: २००५
समीक्षा चलयणार: जोमेल, बोंदेल
तारीक: १० फेबरेर २००६
जागो: साल्मिया, कुवेयट
कविंची व्हळोक:
कोंकणी कविताशेतांत ’आलवी कार्मेलीत’ नांव आयलेवार वळकिचें जाल्लें तरय हाचा कवितांत आसची परिपकवता, खंचाय वाचप्याक हाचीं कविता नवीं जावन दिसानासतां लिसांवाभरीत जावन दिसतात. हाका कवीन अपल्या जिण्येंत एदोळ भगल्लो जिण्ये अनभोगय एक काराण. हाचें कविता ’कविताझर’ चेर पर्गटलां. कोंकणी कविताशेतांत अपलोच म्हळ्ळो प्रकार आसोन तो प्रकार कोंकणेंत लोकामोगाळ कर्ची श्याथी हाचा कवितांनी येत म्हळ्ळें आमचें चिंताप.
समीक्षा लेखन
उत्रांनी पिंतुरां [ - जोमेल बोंदेल]
’कविता’ साहित्य म्हळ्ळ्या दरयांतलो एक थेंबो. जेदनां कवी ह्या थेंब्या विश्यांत चिंता, तिळता, नियाळता तेदना तो ह्या थेंब्याकच सागोराचें रूप दीवंक सक्ता. ही कविची श्याती म्हण्येत. पूण थेंब्याची रूच पार्कुंक जाणा आसलेल्यांक, थेंब्यांत रेवडोन आसचीं गुपीत विवीध रुपां, विवीध चित्रां आनीं पिंतुरां दिसतात. हें सांगुंक साक्स दिंवची तर आमचीच ही कवितापाठ कामासाळ. आमिंच एका कविची कविता गूंड रितीन शिंदताना आमका तांतूं दिसच्यो जायत्यो इमाज्यो, विवीद सन्निवेश हरयेकल्याक वेवेगळ्या रितिंनी दिसोन येतात. आशें एका कवितांत जायती रुपां पिंतुरां दिसोन येतात जाल्ल्यान तें रचलोलो कवी एक कलाकार म्हण सांग्येत. देवान रचिनातल्लो संग्त्यो कवी रचता मात्र न्हय, कवी सोभित्त थरान पिंत्रायता. आन्येका उत्रान सांगचें तर, कवीन रसच्यो कविता पिंतुरां जावन निर्मीत जातात.
कवी बाप आलवी कार्मेलीत हाणीं रचलोल्यो असल्योच कविता सांगाता हाडून ह्या कविता घोसाक "पिंतुरां" म्हळ्ळे नांव दिल्लें खंडीत सार्कें जावनासा. ह्या कविता पुंज्यांतली कविता, विवीद वर्णांची, विवीध रुपाचीं आनीं विवीध शैलिचीं पिंतुरां जावन दिसतात. प्रसतावनांत कोंकणेचो प्रसतूत तेंपाचो कवी एल्येर ताकोडे आशें सांग्ता "ह्या पिंतुरांनी, तुकलावण्यों आसात, रडणीं आसात, अत्रेग आसात, उमाळे आसात, धारुणाय आसा, करुणाय आसा, सवालां आसात, जापी आसात, शीण आसा, आभिमान आसा"
पिंतुरां पळेवंक दोळ्यांची गर्ज आसा, पूण तीं पार्कुंक दीश्ट जाय. ती कसली दीश्ट जाय म्हण कवी ’पिंतुरां’ म्हळ्ळ्या कवितेध्वारीं सुर्वात कर्ता.
देवाक सोधून भंवताय कित्याक गुड्या वयल्या दिवळांनी
दिसातगी तो बसचें वेळीं फिचार करून गोवळांनी
ताचें पिंतूर पळेवंक तुजे दोळे भरल्यात खोवळांनी
दीश्ट नितळावन सोध ताणें चलोन गेल्ल्या पावलांनी [ "पिंतुरां", पान १३]
ह्या कवितेंतली इमाज्यो पळेया ’गुड्या वयल्या दिवळांनी, पिचार करून गोवळांनी, दोळे भरल्यात खोवळांनी, दीश्ट नितळावन सोध’
पवित्र पुसताकांत तशेंच हेर धर्माचा ग्रंथांत दोंग्राक प्रमूक स्थान या दोंग्राक एक पवित्र जागो जावन आमकां वाचुंक मेळता आनीं आसल्याच जाग्यांनी देवान दिसोन येंवचे दृषटांत आमका तवळ तवळ मेळता. गुडो आनी दोंगोर एकाच रितिचो अर्थ दिता तरीकयी ’गुडो’ म्हणताना आमकां पवित्रपणाचीं भगणां येनांत. तर हांगासर कवीन सांगचेबरीं गुड्यावयलीं दिवळां खंची? म्हनीस देवाक सोधुंक खंच्या गुड्यावयल्या दिवळांनी भंवतात? म्हनशाच्या पयश्याचा बळान उभें जाल्लीं व्हड व्हड बांदपां जावनासात हीं गुड्या वयलीं दिवळां. ह्या दिवळांनीं सगळें आसा पूण देव मात्र खंयसरयी दिसोन येना. देवाक पळेवंक कुडिच्या दोळ्यांनी साय या खोवळां उदेवन आयिल्ल्यान देव आमकां दिसोन येना. जेदना आमी आमची अंतसकर्नाची दीश्ट उग्तें कर्न ताका सोधून वेतांव ताणें रुतां केल्ल्या वाटेर आमी पुडें चल्तांव, तेदनां देव आमकां दिश्टेक पडता. देवाक मेळोंक कसलीच परिदी रचिजाय म्हण ना. कसलीच नक्षा, आकाराची गर्ज ना म्हण कवी सांग्ता. देवाचें पिंतूर ताणे रचल्ल्या रचनेंत शिंपडोन गेलां ताका पळोवंक वेची या सोधून वेची तान आमची.
हावें वयर सांगल्लेबरीं पिंतुरां पळेवंक दोळे जाय, पूण तीं समजोंक दीश्ट जाय. प्रत्य्येक जाव्या ह्या कविताजम्यांतलीं पिंतुरां पकत्त वयल्या वयर वाचून चोयशी तर खंडीत जावन तुका तीं मिसतेर जावन दिसतीत. काळजा दिश्टेन नदर भंवडायताना विवीध रितिचीं पिंतुरां दिसोन येंवचें म्हाका झळकाता. दाकल्याक कविचीं हीं उत्रां पळेया.
पेलो म्हजो बरो जाता
पोटाका कित्याक तडवना?
भुकेन पेल्यान मूरयो दितां
कानांक कित्याक आयकाना?
मोगोरल्याच्या नाकांत कित्याक
गंधा पर्मळ अपटानां
काळकाय जाल्ल्या दोळ्यांक कित्याक
दुस्रो रंग झळकाना? [मिसतेर]
म्हजो भाव व पेलो बरो जाताना म्हजो स्वार्थ आनीं मोसोर म्हज्या दोळ्यांचेर साय मांडता. तशेंच सेजार्ची शिता मोडकी खाली ऊरताना थंय थावन बायर येंवची पिंर्गोवण दाड्ड्या कानांक आयकाना. हे काळकाय जाल्ले दोळे कसले? हीं समाजेची पिंतुरा. हें समजोंक, पार्कुंक आमी गांवगांव भवोंक वचाजय म्हण ना. पकत्त अमच्या काळजाच्या दोळ्यां भंवारीं नदर चरयल्यार जालें.
म्हन्स्या-पिंपरे किरलावन नळांत
म्हन्याक हांगा वेग्यान आस्रो
क्लोनिंगाच्या नव्या शाळांत
नियामांचो जाता कस्रो
देवा देवा शिणानाका,
आमकां पळेवन हासानाका
तुंच रचना नंयगी देवा
तुकाच्च रचुंक स्पर्धो हांगा...[तुजेविणे]
’तुजेविणे’ कवितांत उत्रांच्याकी चड म्हनश्यांचे स्वार्थाचे पिंतूर सोडयलां. दाकल्याक वयल्या उत्रांतच पळेया. "मनश्याक हांगा विग्यान आस्रो, नियामांचो जाता कस्रो". मनश्याखातीर देवान रचल्लो हो सोभित्त संसार आनी ताची सोभित्त रचना, देवा विरोध स्पर्द्याक रांवचे हें पिंतूर. म्हनश्याक मेळल्ली बुकाची जाण्वाय या शिकाप ताका देवाची वळोकच विस्रून गेला. अनी नवी बदलावण, संसोधन, तांत्रीक वडावळ आनीं विग्यान मनश्याक आस्रो जाला. देवच ह्या जाण्वायेची झर या आरंभ तर मनीस ही जाण्वाय उर्जीत करून ह्याच नश्वर जाण्वायेचो गुलाम जाला. नियामांचो खस्रो तर, कोणाचीं हीं नियामां? खंय थावन उदेल्लीं ही नियामां? देवान ताच्या स्वरूपाचो आमकां रचला म्हण ध्रड पात्येतांव व्हय तर खंडीत जावन क्लोनिंग म्हळ्ळी ही नाड उग्त्यान भंवता जाल्ल्यान देवान रचल्ल्या नियामांचो खस्रोच जाला. म्हणजे म्हनीस देवाकच रचुंक पुडें सरला. ह्याच कवितेंतली थोडीं व्यंग उत्रां पळेया :
... नीद दिंवची तुंवें देवा
तुकाच विस्रोन निदल्यात हांगा...!"
"... वयजांचो तूं वयज देवा
तुजेविणेंच वक्तां हांगा...!"
"...तुंच नंयगी जिण्ये झर
तुकाच विस्रून खोंडतात हांगा...!"
हीं वयलीं उत्रां विवीध रंगाची आनीं असलीं उत्रां एका काव्या रुपार येजाय तर कवी एक कलाकर म्हण सांगोंक दुभाव ना.
पाय झरवन वाट केल्ले
वाटे पंदली धूळ जाले
त्याच वाटेर चलोन गेल्ले
वाट केल्ल्यांक विसरले
धूळ केल्ल्यांक पूरपरले [अनुपकारपण]
ही एक मटवी कविता, पूण हांगासर सोडयिल्लें पिंतूर काळजा गुंडायेंत रोंबचे तसलें. एकेका पंग्तेर एकेक इमाज्यो या पिंतुरां दिसोन येतात. हांगासर वाट जावंक पुरू देकिचो, वाट जावंक पुरो समाज या समुदाय बांदून हाडचें, या वाट जावंक पुरो मलघड्यां थावन वाळोन आयिल्ली संसक्रती चलवन वर्ची या कसलीय ती वाट बांधून हाडिजय तर रग्ता घामाचो लेप दिजय पडता. आनीं तसली ती वाट ’बेफिकीर’ मनश्यांक त्या वाटेचो शेवोट सोड्यां, वाटे वयली धूळ मात्र दिसता. मलघड्यांनी भोगल्लो कांट्या कुंट्याचो हुलोप, ताचो खरो अर्थ नेणासल्यांक वाटे वयलो कांटो जावंक पावता. आशें तांका आमी विस्रोन वेचें स्वाभावीक. कित्याक म्हळ्यार, आतांच्या इन्सटंट या रेडिमेड वेळार, शोर्टकट वाटो जायत्यो दिसतात. पूण ह्यो शोर्टकट वाटो शेवोटाक पावयतातगी ना म्हण मात्र जायतें चिंतून पळेयजाय पडता.
कोडू कोडू कारातें
पावलें सगळ्या पून शेतांक
पवित्र न्हंयत बुडलें तरयी
कोडसाण ताची गेलिना [वोजेली]
ह्या कवितेंतली सादीं उत्रां माज्वानातल्लीं बळाधीक चित्रां. जायतीं मिसां, नोवेनां, रेतीरयो आनीं विवीध भक्तीक विधाना मनश्या संबंध गोडसाणेन वाडाजय शिवाय कोडसाणेचो मुदो जांवचेंच न्हय. म्हाका हेरानीं पळयजाय मळ्ळ्या चिंत्नान, विवीध धार्मीक संग्तेंत मेतेर जाल्यारी काळजांतली कोडसाण बदलानातल्यार फायदो कितें? उत्रांक आनीं कर्न्यांक जायतो फरक आसा म्हण जाणा आसचो कवी बाप आलवी ताच्या शेर्मांव कवितांत आशें सांग्ता.
आयकोंक मेळचो न्हय तो पुर्तो
कानांक मात आयकोव्येत
कर्नेन दिंवचो शेर्मांव व्हर्तो
दोळ्यानिंच पळेव्येत... [शेर्मांव]
ह्या पिंतुरां बुकांत मनश्याक जाग्रूत कर्ची कविता जायतीं आसात. कवी पाद्रिगार जाल्ल्यानगी तें हांव नेणा, पूण ताचो याजाकपणाचो प्रबाव ताच्या जायत्या कवितांचेर दिसोन येता. कवीन विंचल्ल्या बेसाचो प्रकास या झळक हांगासर पळेया
पात्का वोडणी पेटचें पयलें
करुंक जाय पारोत
पेटचें पळेवन रावशी तर
इंगळ्यांत जिवीत मोरात [जाग्रूत]
जिवीत मोरचें तसलो इंगळो कितें म्हण तुमिंच वोरावन पळेया. ही कविता वाचतानांच काळजाक आनीं आत्म्याक जाग्वण दिंवचे पिंतूर दिसानांगी?
...कुंकडा गणांत जिणें तुजें
उभोंक दीना कुडी वोजें
बरयांतले बरें कुंकाड जागो
तेंच दिता सोभाय [आपवणे]
कवितांत कवी एक नायक जावन आसचें ताच्या चडवत कवितानी दिसोन येता. कवितांत लिपोन आसचें मिसांव जारी करची आशा आनी अत्रेग जायत्या कवितांनी दिसोन येतात. कविची तीक्ष्ण नदर वाचप्याक, परत परत हीं कविता वाचुंक प्रेरीत करता.
दोळे म्हजे मोळबा वयले
जोवळे सूरयो जाल्ले
कोनश्यां कोनश्यांत उज्वाडायतों
रातीक पारून दावलेंत.
मोग म्हजो उदकाबरीं
व्हाळोंक पोळोंक सक्तो
मोगा दुकोळ भगच्या काळजांक
दोवा धांपणे धांप्तो [आशा]
जेदनां मेजा पंदलो दुडू
जाता सताक कापचो मोडू
वेग आरावन मार झाडू
म्हेळ्या हातांक कांडगा
खंयसर व्हाळता रग्ताव्हाळो
थंयसर दवर जत्ने दोळो
जेदना मनीस पुसता तिळो
सगळोच कोंकून काडगा [गीदाक उलो]
हांगासर मेजा पंदलो दुडू म्हळ्यार पकत्त पयशे दीवन लोंच दिंवचेंच म्हण सांगोंक जायना. सगळें आमचे जिविताचें भ्रषट नियाम म्हण सांग्येत. हांतल्यो इमाज्यो ’मेजा पंदलो दुडू’, ’कापचें’, ’मोडू’, ’वेग’, ’आरांवचे’, ’झाडू’, आनीं ’कांडचें’. ह्या उत्रांचेर आमी गूंड रितीर अध्ययन करचें जाल्यार आमका विवीध विशय दिसोन येतालें तें खंडीत.
कायले मदलो पानपाळो
पिंर्गोन गायान करताना
ताळ दिंवच्या कांकणानी
वळोक तुजी धर्तलों
दोळ्या पंदलो सळसळो
गळोन पोलो भिजताना
किरलोन येंवच्या उडासानी
रुपणे तुजें देक्तालो. [जोप]
हें अन्येक कवी ’विल्सन कटील’ हाचा उत्रांनी सांगों तर; "ही एक आफूरबायेची मोगा कविता. आसली मोगा वोळी कोंकणी बाशेक उंचल्या पांवड्याक पावायनांतगी? धणसल्यांक दुबळ्यांक सुशेग दीवंक ह्यो वोळी पावानांतगी पानपाळो भाजचें रांदचें कूड आनी जळचो मोग दोनांयकी आयच्या काळार कीरकोळ म्हण लेकचें एक व्हड विपरयास".
ह्याच कविता पुंजांतली हेर कविता जशीं ’दुभळो’ ’काकामाय’ ’मेट्टी मिसाक पावलेंना’ ’बोल्कावांतलो तर्नाटो’ ’मोल’ ’बांदाप’ तसलीं कविता समाजेची असतित्व दाकोंवची पिंतुरां जावनासात. तशेंच ’केदनां धन्या पांतें जायत...?’ ’अपवणे’ ’स्वतंत्र’ ’तान’ ’उत्रां’ ’व्हाळचे झरीक विनती’ ’गिदाक उलो’ ’मऱ्याद’ ’सयराण’ आनीं ’दरयाक धांव उदका’ तसलीं कविता परत परत वाचून वाचप्याक दाधोस कर्चे तसलीं जावनासात.
एकाच्च उत्रान ’पिंतुरां’ बुकांत म्हाका उत्रां उत्रांनी पिंतुरां दिश्टीक पडतात.
देव बरें करूं!
[२००६ इस्वेचा फेबरेर १० तारिकेर कुवेयटांत चलल्ल्या भाराव्या कवितापाठांत हें लेखन वाचून सांगलां]
