जॅस फर्नांडीस हांची कोंकणी आध्यात्मीक कविता

कोंकणी आध्यात्मीक कवितेच्या मळार कवी जेस फर्नांडीस हांचें म्हत्वाचें योगदान आसा. पांयवाट, किरवंट, मोतयां आनी पाकळ्यो दोशणिच्यो, रतन बावली ह्या कविता संग्रहांतल्यान तशेंच ‘वोंट म्हजें क्रिस्ताक गायतात’ ह्या महाकाव्यांतल्यान कवी जॅस फर्नांडीस हांणीं कोंकणी आध्यात्मीक कवितेचो मळो फुलयलो.

अध्यात्म म्हळ्यार फकत धर्माची शिकवण न्हय. अध्यात्म धर्माच्या पलतडी वचून आत्मो आनी परमात्म्याच्या नात्याचेर उजवाड घालता. कवी जॅस फर्नांडीस हांणी हें नातें वळखलां. तांच्या जिणेच्या कणा-कणांत भरिल्ल्या देवाचें अस्तीत्व, तांचो देवा वेलो मोग हांचो दिश्टावो तांच्या जायत्या कवितांनी पळोवंक मेळटा. देखीक ‘तुजी सावळी’ हे कवितेंत कवी म्हण्टा

तुजो मोग करूंक
समींदर काळीज म्हजें
तुजो नियाळ करूंक
अंतराळ मन म्हजें
आनीक म्हज्या आत्म्या रूपान
आसा ती सायबा
तुजीच सावळी

देवाची भक्ती करूंक मागणें, पुजा, नामजप, रोजार हांचे पेल्यान वचून एकांमेकां खातीर माया, मोग, दुस-यांक भोगसुपाची बुद्द मनशां भितर आसप गरजेची हाची शिकवण तांच्या कवितांनी मेळटा. देखीक दीन-दुबळ्यांक आदार करपाची तांक कवी ‘उमाळे’ कवितेंत देवा कडेन मागता.

देवा! म्हजी एक व्हडली शाल कर
आनी फुटपायरेर न्हिदतल्यांक
फाडून ती पांगरूंक दी

देवा! म्हजी कृष्णाची मुरली कर
गोरवा-राखण्यांक दी
रानां-वनांत भोंवतना मन रिजोवं दी

संवसारांत भौतीक सुखा फाटल्यान धांवतना मनीस स्वार्थ आपणायत भावार्थीपण, मनीसपण शेणयत चल्ला. वज्रांच्या लखलखीत उजवाडाक भुलून देवाच्या अज्रंवर मोगाचें मोल मनशाक समजलें ना ही खंत ‘किरंवट’ कविता संग्रहांतल्या ‘अज्रंवर’ कवितेंत दिश्टी पडटा.

आयज समाजांत देवा धर्माच्या नांवान स्वताचो स्वार्थ सादोवपी एक प्रवृत्ती वाडत आसा. देवा-धर्माच्या नांवान मनशां-मनशां भितर झगडीं-झुजां पेटोवन स्वताचो स्वार्थ सादोवप जाता. आपल्या ओम शांती, धर्म, रंग आदी कवितांतल्यान कवी ह्या अधर्मी प्रवृत्तीचेर उजवाड घालता.

सुवार्था खातीर हांगां व्हांवतात न्हंयो रगताच्यो
पदवेच्या रोटा खातीर गळटात तोकल्यो भक्तांच्यो

धर्मानांवान घुस्पट घालतांव
मनीसजात जाल्या रानटी
दुस-यागेले कंडे फोडतांव
आपल्यागेल्या पोटासाटी

खरो धर्म कितें हें कवी ‘धर्म’ हे कवितेंत पटोवन दिता. 
धर्मा नांवान अधर्म परगोटपी
धर्म गुरू नाकात
आपल्या शब्दांची निंदा करपी
म्हाजनय नाकात

म्हज्या देवाक मनशाच्या काळजांत
एक देवारो जाय
मनशाच्या मनांत मनीसपण जाय

अध्यात्म हें धर्माचें विस्तारीत रूप. तातूंत धर्माच्या शिकवणी सांगांता मनीसपणाच्या शिकवणीचो सांगोड आसता हो तांच्या कवितेचो सार. देव हें एक निर्गूण तत्व जें देवा-यांत, आल्तारांत न्हय तर मनशाच्या काळजांत आसता हाचो साक्षात्कार कवी आपल्या कवितांनी घडयता.

जेजू क्रिस्ताचो मोग तशेंच क्रिस्ताची शिकवण तांच्या कवितांनी मेळटा. ‘आनीक एक पेटय वात’ ह्या कवितेंत कवी वाचप्यांक खुरसाक मेणवातीची वात पेटयतनाच आपल्या जिणेंतूय कर्तव्याची वात पेटोवची हो संदेश दितात.

कर्तव्याचो खुरीस
अर्द्या वाटेरच दवरूं नाका
जिवाक जीव दिवपी जा
जीव घेवपी जावूं नाका

जेजू क्रिस्तान खर कश्टान, यातना सोशीत खुरीस आपल्या खांदार घेतलो. हातूंतल्यान आपलें कर्तव्य करतना कितलेय कश्ट सोंसपाचो जेजू क्रिस्तान दिल्लो संदेश कवी  कल्पकतायेन आपल्या कवितेंतल्यान दिता. ‘गोंय सुटके उप्रांतची कोंकणी कविता’ ह्या संशोधनपत्रांत डॉ.नंदकुमार कामत अशें म्हणटात. जॅस फर्नांडीस हांच्या कवितांनी मोगाची शिकवण दिवपी क्रिस्ती धर्म तत्वांचो कल्पक प्रभाव दिश्टी पडटा. तांच्या कवितांनी खुरीस प्रतिकात्मक तरेन येता.

बापूय तुजो अवतार
त्या कश्टवतल्या क्रिस्ताचो
आवय मोगाचें ल्हार
अवतार देवाचे मातेचो

‘वोंट म्हजे क्रिस्ताक गायतात’ हें महाकाव्य तांणीं रचलां. ह्या महाकाव्यांतल्यान जेजू क्रिस्ताच्या पुराय जिविताची वळख घडयल्या. हातूंत जेजू क्रिस्ताच्या जल्माची सुवात, बेलेशार, ज्योकी आनी एना, जेजूचो जल्म, मारिया मांयचें भुरगेंपण अश्यो जेजू क्रिस्ताच्या जिणेंतल्यो सगल्यो घडणुको स्तवनाच्या रूपान गुथंल्यात.

तांच्या कवितांनी परमात्म्याक जाणून घेवन त्या परमात्म्यातूच समर्पण करपाची भावना पळोवंक मेळटा. परमात्म्याचें निराकार रूप पळोवन ताच्या स्वरूपांत भरसून वचपाचो हावेस ते धरतात. परमात्म्याचें हें निराकार रूप जॅसबाबाक सैमाच्या घटकांनी दिश्टी पडटा. दोंगर, दर्या, फांतोड, सुर्या हातूंत तांकां देवत्व सांपडटा. देखीक वृंदावन कवितेंत कवीक सैमाच्या सुंदरतायेंतूच वृंदावनाचो अणभव मेळटा आनी सैमाच्या मोगांतूच इश्वरी प्रीत फुलता.

कवीक देवाची सासाय पळोवपाचो ध्यास. देवाची सासाय कवी वेगवेगळ्या गजालींनी सोदता....खरशेता. पूण निमाणे कडेन देवाची सासाय ताका स्वताच्या काळजांत सांपडटा.

मागीर सुर्याक विनोंती
कोरपा खातीर हांवेन
म्होजे दोनूय हात जोडले
सुर्याच म्होज्या सोर्वआंगात भितर सरलो
आनी म्हाका म्होज्या मोनाच्या
मोंदीरांत घेवन गेलो
आनी दाखोयली थंय चोकमोकीत
वोर्णान कोरी नोजो तोसले
उजवाडाची सासाय

देवाचो ध्यास, सोद धेवपाच्या ह्या प्रवासांत कवीक आत्मसाक्षात्कार घडटा. स्वता भितर आशिल्ल्या अथांग शक्तीची, आत्म्याची ताका वळख घडटा. हो आमचो आत्मो म्हळ्यारूच परमात्मा हो बोध तांच्या कवितांनी घडटा. असो आत्म साक्षात्कार घडिल्लो आत्मो जणेंत आयिल्ल्या खंयच्याच संकश्टाक भिना हें तांच्या ‘आसोर’ कवितेंत सुंदर तरेन चित्रायलां.

मनीसपणाचो खून कोरतोल्या
निर्जोन भोगभोगीत झुजा मळार
केल्यो म्होज्या जिणेच्यो तिसल्यान-तिसल्यो
खिळायलो जायते पावटी म्हाका
ओपमानाच्या खिळ्यांनी
ओनउपकाराच्या खुरसाक आनी
व्हांवयलीं म्होजी पोवीत्र
तांबड्या रोंगाची गंगा

पूण एक्कूय पावटी म्हाका
मोर्ण आयलें ना
हें काळीज म्होजें
म्होज्या जिवा सोगोत
सोर्मापण केलां
ह्या जिविताच्या पुरसाक

तेन्ना साकूच
तोच जियेता म्होज्यांत
प्रोत्येक खिणाच्या खिणाक

घोडये तीं मोडां आतां
निरशेल्यांत जावंयेता, कारोण
तांच्या प्रोत्येकाचो म्होजेर
कोसलोच पोरिणाम जालो ना

जॅसबाबाच्या कवितांनी सकारात्मक्ता, मोग, मनीसपण, करूणा, सैम, शांती, आत्मसाक्षात्कार हांच्या रूपान अध्यात्म फुलता.

संदर्भवळेरी
1 फेर्नांडीस,जॅस, पांयवाट, माणीक प्रकाशन, आमोणें, केपें-गोंय,1994
2 फेर्नांडीस,जॅस, किरंवट, माणीक प्रकाशन, आमोणें, केपें-गोंय,
3 फेर्नांडीस,जॅस, रतन बावली, माणीक प्रकाशन, आमोणें, केपें-गोंय,2017
4 फेर्नांडीस,जॅस, वोंट म्हजे क्रिस्ताक गायतात, माणीक प्रकाशन, आमोणें, केपें-गोंय,2022
5 फेर्नांडीस,जॅस, मोंतयां आनी पाकळ्यो दोशणिच्यो, माणीक प्रकाशन, आमोणें, केपें-गोंय,2024
•    MS. Pooja R.Sangodkar
•    Educational Qualification- M.A, B.ed
•    Working as an Assistant Professor in Carmel College of Arts, Science and Commerce for Women, Nuvem-Goa.

(आशावादी प्रकाशन आनी कार्मेल कोलेजिच्या जोड पालवाखाल, २२ फेबरेर २०२६ वेर, नुवें गोंयांत ’कार्मेल कोलेजिच्या सभांगणांत’ आयोजीत केल्ल्या ’कोंकणिंतल्यो आध्यात्मीक कविता’ राषट्रीय सेमिनारांत ’रोमी लिपिच्या कोंकणिंतल्यो आध्यात्मीक कविता' प्रकारांत जेस फेरनांडिसाच्या कवितेंचेर सादर केल्लें प्रपत्र)