युसूफ बाब शॆख स्मारक मयन्याची कविता

कवी आनी हक्क-मान - १२.

युसूफ बाब शॆख स्मारक मयन्याची कविता

अमूर्त कविता म्हळ्यार स्पश्ट, प्रत्यक्ष अर्थ वा कथात्मक रचणुकेपरस आवाज, ताल, मनोभाव ह्या सारक्या घटकांक प्राधान्य दिवपी काव्याचो एक प्रकार. ह्या प्रकारच्या कवितेंत चड करून उतरांची संगीतताय, आवाजांचो नाद, मजकूराची दृश्य मांडावळ हांचेर भर दितात. उतरां आनी वाक्यांचे खासा अर्थ अस्पश्ट वा मुद्दम अबोध दवरिल्ले आसले तरी अमूर्त कविता भाशेच्या वापरांतल्यान भावनेक उलो मारूंक शकता आनी वातावरण निर्माण करूंक शकता.

अमूर्त कवितेचीं मुखेल खाशेलपणां म्हळ्यार ध्वनी आनी ताल हांचेर लक्ष केंद्रीत करप. उतरांच्या श्रवण गुणांचेर, देखीक अलंकार, अनुनाद, यमक हांचेर चड भर दिवप. अश्या कवितांनी भास आनी उतरां अर्थापरस तांचे उमळशीक निर्माण करपी शक्ती खातीर वेंचून काडूंक मेळटात. कविता कशी जाणवता हातूंत मांडावळीचो म्हत्वाचो वांटो आसूं येता. सरळ काणी सांगचेपरस वा स्पश्ट संदेश दिवचेपरस एक खाशेली भावना वा मनोवृत्ती उक्तावपाचो हे कवितेचो हेत आसता. अमूर्त कविता चड करून जायत्या अर्थांक परवानगी दितात आनी वाचप्यांक आपापले परीन अर्थ सोदून काडपाक प्रोत्साहन दितात. तातूंतल्यो प्रतिमा आनी आवाज एक भाव निर्माण करता, पूण अचूक अर्थ वाचप्याच्या अन्वयार्थाखातीर उक्तो आसता.

ह्या म्हयन्याचो कवी हक्क आनी मान मेळोवपी कवितेचो आस्पाव अमूर्त कवितेच्या प्रकारांत जाता. कविता स्पश्ट कथन वा ठोस संदेशा परस संवेदी आनी भावनिक अणभवाक प्राधान्य दिता.

सोदूया आमीं

शेणलां तें,

पुरुया सबंद खणलां तें...

ह्या ओळींचो अर्थ जायत्या तरांनी करूं येता, चड करून तो खंयच्या संदर्भांत वापरला ताचेर आदारून आसा. संभाव्य अर्थ म्हळ्यार त्यो ओळी फाटले प्रस्न, अणभव वा यादी उक्ती करपाची प्रक्रिया सुचयतात आनी मागीर त्या उक्त्या घटकांचें निराकरण, सोडप वा रुपांतर करप (खणून काडिल्लें पुरप). त्यो चिंतन आनी वैयक्तीक वाड हांचे चक्र सुचयता. आमच्या इतिहासाचें विसरून गेल्लें वा लिपील्लें आंग परतून सोदून काडप आनी मागीर ताचे कडेन शांतताय करप वा ताकां सुशेग दिवपाची कृती हाचें हें प्रतीक आसूं येता.

"अधीर पावलांक

नासता खबर,

मुखार कितें माणलां तें"

ह्यो ओळी फुडें कितें आसतलें हाची अंतर्निहित अनिश्चितताय आनी गूढताय दाखयता. जिणेची अनिश्चीतताय आनी फुडार सदांच अज्ञात आसता हें तातूंत मान्य केलां. अमूर्त काव्यांतल्या संशोधनाक हो एक गिरेस्त विशय, जाचेर खोलायेन भावनीक आनी तत्वगिन्यानी चिंतन करपाक मेळटा. फुडार हो एक गूढ आनी सदांच बदलपी दृश्टीकोन, संभाव्य आनी अनिश्चिततायेन भरिल्लो देखावो. वाचप्यांक जिज्ञासा आनी आदर हांची भरसण करून अज्ञाताक गोपांत घेवपाक आपोवप, तशेंच तांचेमदीं अजाप आनी चिंतनाची भावना निर्माण करपाचो हे प्रतिमीचो हेत आसा.

"घामेल्ली कुराड

कडेक दवर,

पळय कितें हाणलां तें..."

ह्या ओळींतल्यान कवी निर्णायक वा संभाव्य विध्वंसक कृती केल्या उपरांत चिंतन आनी मुल्यांकन करपाची सुचोवणी करता. फुडें वचचे पयलीं आपल्या कृतीच्या परिणामांचें मुल्यांकन करपाखातीर आत्मनिरीक्षणाचो एक खीण सुचयता. अमूर्त काव्यांत हो विशय चिंतन, जापसालदारकी आनी कृती हांचे मदल्या परस्पर क्रियाकलापाची भावना उक्तायता. कृती आनी चिंतन हांचे मदल्या समतोलाची खोलायेन समजूत मेळोवपाक प्रोत्साहन दिवन ध्यानात्मक वातावरण तयार करपाचो हेत तातूंत आसा.

"नात्यां गाटी

सैल सोड

सुटू एकदाचें ताणलां तें..."

नात्यांविशीं लवचीक आनी अनुकूल पद्दत सुचयतना कवी हांगां संकुचीत वा कडक बंध दवरचेपरस स्वातंत्र्य आनी वाड हांचेर भर दिता. तातूंत चड नियंत्रण दवरिनासतना नात्यांमदली जोडणी सांबाळपाचें म्हत्व दिसून येता.

"नाका जाल्ले

सोडून दी

कित्याक पळयता साणलां तें..."

ह्यो ओळी सोडप आनी मान्यताय हांची संकल्पना मुखार दवरता, भूतकाळाचेर निंबून रावचे परस फुडें पळोवपी नदरेक प्रोत्साहन दितात. हो विशय अमूर्त काव्यांत सशक्तपणान सांगूंक मेळटा, तातूंत त्याग, बरेपण आनी भितरल्या शांतताये कडेन वचपाच्या प्रवासाचेर भर दिवंक मेळटा. तेभायर सत्यांचो सोद घेवपाचो आनी मागीर मुखार वचपाचो प्रवास हो ओळी सुचतयतात. फाटल्या निर्णयांची वा कृतीची परतून मोलावणी करप आनी मागीर परत रूपकात्मक रितीन नवी नदर सोदपाचीय कल्पना तातूंत आसूं येता.

चड अमूर्त पांवड्यार मनशाच्या कांय यत्नांच्या चक्रीय वा विरोधाभासी स्वरुपाचें प्रतिनिधित्व ही कविता करता. अमूर्त कवितेच्या संदर्भांत तातूंतल्या उतरांचो उपेग स्पश्ट, ठोस अर्थ दिनासतना अस्पश्ट भावना वा कल्पना उक्तावपाखातीर करूं येता. तातूंतल्यान हालचालीची आनी रुपांतराची भावना निर्माण जाता, अमूर्त कविता वाचप्यांक जिवीत, याद आनी अस्मिताय हांच्या चक्रीय स्वरुपाचेर चिंतन करपाक आपयतात. हे कवितेंत वाक्यां चिंतन आनी नूतनीकरणाचें वातावरण तयार करतात आनी वाचप्यांक प्रतिमा आनी भावनां भितर आपले अर्थ सोदून काडपाक प्रोत्साहन दितात.

[कविता] सोधुयां आमीं (अमेय नायक)

सोधुयां आमीं

सोधुयां आमीं

शेणलां तें,

पुरुया सबंद खणलां तें...

अधीर पावलांक

नासता खबर,

मुखार कितें माणलां तें...

घामेल्ली कुराड

कडेक दवर,

पळय कितें हाणलां तें...

नात्यां गाटी

सैल सोड

सुटू एकदाचें ताणलां तें...

नाका जाल्ले

सोडून दी

कित्याक पळयता साणलां तें...

सोधुयां आमीं

शेणलां तें,

पुरुया सबंद खणलां तें...

-  अमेय नायक  [ज्यून, २०२४]

12. Amey Naik