[संपादकीय - ३४]  मोलां देंवल्यांत

म्हज्या भुर्ग्यापणाल्या दिसांनी म्हजो पप्पा सांग्तालो ’हांव बस्साच्ये टिकेटिचे सात रुपय दिवून बोंबोय गेल्लों’, पूण म्हज्या काळार ते सात रुपय आसले सत्तर रुपय जाल्ले. आतां तेंच मोल हजारांक मिकवलां. दिसान‌दीस चडून येंवचीं मोलां गांवांत तशेंच पर्गांवांत सदांचें जालां तर‌यी आयलेवार म्हाका मोलां देंवचीं दिसून आयलें. विज्मीत पांवचें न्हय, हें सपण न्हय बगार हकीगत. तेंपादीं पेट्रोलाचें मोल पन्नास रुपय डिजिलाचें मोल पांतीस रुपय आसले. एक लिटर दुदाचें मोल वीस रुपय. टोमेटोचें मोल चाळीस रूपय.. आनी आतां मोलां देंवल्यांत.

हांवें सद्द्याक वसती कर्चो गांव पर्गांव; सपणांचें शेर व मायानगरी म्हणून लोकांनी वळकुंच्या बोंबोंयत. चाली-कोलोनी, बंगले-टवरांनी, जोपडीं-महलांनी एकामेका चिडकून एकापरास एक उंचायेक पांवुंक आतुर्च्या कोंक्रेटिच्या भांदपांनी वेडो गाल्ल्या ह्या मा-शेरांच्या कोट्रेंनी कुसकोन पर्की लोकां मधें अपलीं/आपलेंपणाची सोधनां करून जियेतलो मनीस यांत्रीक जिणी जियेल्लेशिवाय निर्वोग ना. एका फांत्यार उटोन दर्वडांत बस्सां,आटो,रयलांनी लोकांच्या खेटिंत चिर्डोन, मुर्डोन कामाक वचून, काम संपवन परत त्येच खेटिंत एकामेकाचो घाम आपल्या मुसतायकेंत पुसवन घेवन कसोय अपल्या कोट्रेक पाटीं पावताना अपल्या कामाच्याकी चडीत मापान थकावळ जांवची पयणाची. आनी ह्या दीस्पडतेंत कोणालागीं वेळ आसा चिंतुंक ’कोण अपलो आनी कोण पर्की’. साहीर लुध्यान्विच्या उत्रांनी सांगचें तर ’जो मील गया उसीको मुकद्दर समज लिया’ म्हळ्ळेपरीं ह्या म्हाशेरांत जियेतलो दरेक मनीस अपल्या-आपल्या चिंत्पांत दाधोस.

समाजीक परिवर्तन (Transform): कोंकणी समाज पोळकुरी समाज म्हळ्ळो वाद मांडपी जायते आसात. जेराल रितीन सांगचें तर ह्या वादांत थोडो सार‌यी आसा; जेदनां गोंयांत इंकविजिसांव आयलें, धर्मीक, भाशीक बंधड आयली, तेदनां लोक गोंय सोडून पोळ्ळो, आनी गोंय भंवतोणिच्या सुवातेंनी अपलें नवें जिवीत सुरू करून जियेवंक लागलो. चडताव लोक पणगील जाग्यांत घाम व्हाळवन शेतां, भाटां, तोटां करून अपल्या कुटमाचो पोस करुंक लागलो. चडतीक शिकप तांचेलागीं नात‌ल्लें आसुयेत पूण समजणी नात‌ल्ली म्हणुंक जायना. तांच्या समजणेची गवाय जायतेकडे आमकां मेळता. हें सुर्विलें परिवर्तन म्हणून लेकलें तर;

उपरांत गांवांत शेतां, भाटां, तोटांनी चडीत मिनत केल्यार‌यी धा बोटां झरवन पांच बोटां बिजंवच्या काळार मनीस अपलो गांव सोडून गेलो. घाटांनी वचून कापिये-तोटांनी काम करुंक लागलो. कोण कार्खान्यांनी काम करुंक लागलो आनी कोण तार्वांनी तार्वटी जावन काम करुंक लागलो, कोण बोंबोय पावलो, ड्रायवर, बोटलेर, होटेलांनी, बंगल्यांनी, आया जावन, कुजनांनी मेसत जावन, बेकरिंनी पीट मोळून अपल्या कुटमाची जतन करिलागलो. पर्गांवांत काम करून आसचो जेदनां आपल्या मांय‌गांवाक पावलो, तेदनां गांवचो लोक ताका मेळतालो, सूक-दूक उलयतालो, अपलेंपण रूप रूप पळेवंक मेळतालें. फेसतां संभ्रम, रिती रिवाज्यो, पयशिल्या गांवच्या अपल्यांक सयत तवळ तवळ मेळुंक एक आवकास करून दितालो. कोण मोग्रें जांवच्या गांवांत जियेता तर कोण तर्कारी जांवच्या गांवांनी तर आनी कोण भाटांनी यथेश्ट मापान तांदूळ जांवच्या जाग्यांनी जियेतालो. अशें एकामेका मेळताना फुलां जांवच्या गांवचीं सयरीं फुलां घेवन येतालीं आनी तर्कारी-फळां, तांदूळ घेवन वेतालीं. हांगासर अपलेंपण, मायामोग एकामेका वांटून घेंवचें सदांचें म्हळ्ळेपरीं जाल्लें. पयसिले गांव पांवुंक दोन-तीन बस्सां बदलुंक पडतालें, मयलांगटले वोतांत चलुंक पडतालें. एक सगळो दीस पयणांत खर्चुंक पडतालो तर‌यी कुटमीक काऱ्यीं चुकंवचें म्हळ्यार एकारितिचो अपराद म्हळ्ळें चिंतप आसलें.

एका तेंपार एक संभ्रम एका वाड्याचो संभ्रम कसो आसतालो. एकल्याच्या घरांत काजार तर एकल्याची माडी अन्येकल्याचीं मोडलां, अन्येकल्याचो तांदूळ आनी नम्यारलेल्या दिसा सगळीं मेळून रांदतालीं, शिंदतालीं आनी सगळीं एकामेका हात दिवून माटोव घाल्ताले, आंब्याच्या खोल्यांनी सुंर्गारायताले, ब्यांडा व्हाजपांत हें काजर अपल्याच पयकिच्याचें म्हळ्ळेपरीं संभ्रमतालीं.

त्ये उपरांत लोक गल्पाक पावलो, चडीत जोड आयली, गांवांनी शेतांनी घोळचो उणो जालो. शिकपी जांव अशिकपी जांव धावी जातच बोंबोय वा गलफाक पावलो. दुडू कमांवचोच अपल्या जिण्येचो ध्येय म्हळ्ळेपरीं काम करिलागलो. गांवांनी बंगले उभे जाले, आदीं आसलीं कोडकीं, कोलवा/नळ्याचीं पाकीं बदलून कोंक्रेटिचीं जालीं. मयलांगटले मातियेचो रसतो आसलो डामर/कोंक्रेटिचो रसतो जालो. आटो, बस्सां, कारां, बायकां येवंक लागलीं. तोटां, शेतां, भाटांनी घोळचो ना जालो. केटरिंग आयलें, आर्केसट्रा आयलें, शामियाना आयलें, काजरांचीं होलां उभीं जालीं, दरेका शेतांनी स्पेशलिसट आयले; स्पेशलिसट उलवपी (एम्सी), स्पेशलिसट भलायकी माग्तले (टोसट मासटर), स्पेशलिश्ट रांदपी (केटरर्स), स्पेशलिसट गावपी (आर्केसट्रा), सगळ्यांनी स्पेशलिसट... इतलेंच कित्याक, आमकां रेतिरो दीवंक सयत ’स्पेशलिसट’. आनी ह्या स्पेशलिसटांच्या खेटिंत पडोन, चिर्डोन, मुर्डोन गेल्लें कितेंय आसा तर तें आमच्या पुर्वजांनी अपली वांटून दिल्ली जाण्वाय; रिती रिवाज्यो, संसकृती, वोविवो - वेर्स. इतलेंच न्हय, ह्या खेटिंत लाचार जाल्लेंच अपलेंपण.

समाजीक परिवर्तन (Social reform/transform ) म्हळ्यार पयलें आसचेंच परत पाळचें खंडीत न्हय. पूण पयलें आसचें पुर्तें नास कर्चेंय न्हय - हे म्हजे खासगी विचार. तें आसूं. म्हज्या आज्या-आजियेन जियेल्लो काळ रेडियोचो काळ, म्हज्या बाबाब जियेल्लो काळ टिविचो काळ, हांवें जियेल्लो काळ कंप्यूटराचो काळ, आतांचो काळ आधुनीक; कृतीम भुध्वंत्कायेचो (Artificial Intelligence) काळ. हें तांत्रीक परिवर्तन. फुडलो काळ वर्चुवल रियालिटी (Virtual Reality) चो काळ. आळवोन गेल्ल्यांचें रुपणें दोळ्यां समोर रूप रूप उभें कर्चें. पळेताना अशें भग्ताकी जो मनीस ह्या संसाराक सांडून गेल्लो आज परत आमच्ये मुकार उभो आसचो. फुडल्या वर्सांनी हेंय आमी पळेवंक सक्तेल्यांव.

आज आमचीं फेसतां, संभ्रम ना वा उणोंच जाला. बंगले आसात पूण मनशां नांत. शेतां पणगील आसात, भाटां सुकल्यांत वा भांदपां उभीं जाल्यांत. कोणालागिंच वेळ ना. आतां गांवांत ’गर्जेवंत’ आसा पूण तांची गर्ज फकत ’दुडू’ जावन उरुंक ना. चडतावांच्या घरांनी कारां, बायकां आसात. चलून वेचे भोव अपरूप दिश्टीक पडतीत. सगळ्यांनी खेट आनी गडदी. मेटां मेटांनी प्रायवंताचीं घरां, असल्या एकेका आश्रमां/प्रायवंतांच्या घरांनी भेटो दिल्यार कळता ’मोलां देंवल्यांत’, बावोन गेल्ल्या तोंडार, मिरियो पडलेल्या कातिंचेर वाचुंक मेळचीं कविता/कथा; ही फकत तांची न्हय, आमची सरवांची व्यथा.

ह्या सोशियल रिफोर्म/ट्रान्स‌फोर्मांत आमी शिंपडून आयिल्लें मनशापण परत हाडच्याक कांय ’स्पेशलिश्ट’ आसात काय? तुटोन गेल्ल्या भांदांक परत गडसुंचे ’स्पेशलिसट’ आसात काय?, मनीस एकामेका फकत तोंडां, गाडी, काम सोडून काळीज वळकुंक कुमोक कर्चे ’स्पेशलिसट’ आसात काय?

सुर्विल्या वोळिंत ’मोलां देंवल्यांत म्हळें’, पयलें चाळीस रुप्यांक एक किलो टोमेटो मेळतालो, चाळीस रुप्यांक एक किलो तर्कारी मेळताली, आतां तीस रुप्यांक मेळता. अज्याप पावून ’खंच्या गांवांत?’ म्हणून विचारिनाकात, मोलां देंवल्यांत तशेंच माप‌यी देंवलां; पयलें चाळीस रुप्यांक एक किलो टोमेटो मेळतालो आतां तीस रुप्यांक काल्दो किलो मेळता, तीस रुप्यांक काल्दो किलो तर्कारी मेळता. सक्कड देंवताना माप‌यी देंवाजय न्हय?

बोंबोय म्हाशेरांत पर्क्यां थंय दिसचीं अपलीं, माय‌गांवांत आपल्या थंय दिसाक चूड घेवन सोधल्यारी दिसाना. अखेरीक एक अधुरें सवाल; ह्या सोशियल रिफोर्मांत आमी सांडून गेल्ल्या, पुर्तें सांडून वचुंक आसच्याचो नियाळ सयत करुंक आमच्यान जाता? व तशेंच चिंतुंक सयत कुमोक कर्चे ’स्पेशलिसट’ जाय?

- वल्ली क्वाड्रस  [मार्च, २०२२]

[Sompadoki-i - 34]  Molam Demvleant