’रोमाचें श्हेर एकाच्च दिसांत उभें जावंक ना’
पाटीं पळेवंक ना
वरस : २०११
मयनो : सप्तेंबर
कोंकणी पत्रांची आयची परिगत दिसानदीस असकत जावन येते आसा, कांय तेंपाधीं भर्वसो हाडुंक सकल्लीं पत्रां सयत बंध पडल्यांत. आर्थीक दिवाळी वा लाचारपणांत संसार कंगाल जालासतां, कोणाकयी अपलें कुटाम, अपलें काम शिवाय हेर संग्तेंक गुमान दिंवचें तितलें सलीस न्हय. अशें आसतां, पावसाळ्या आवरान न्हंयदेगेल्या माती-रुकांक कोसळोन वर्चेपरीं, ह्या कोंकणी वर्तुलांत कांय इल्लो वावर कऱ्यां म्हणोन उदेल्ल्या उर्भेवंत, तालेंतवंतांक सयत ह्या स्थितेन अपणासवें कोसळोन व्हेलें. फुडें कितें?
कोंकणी पत्राक वाचपी चडाजय म्हण सभार पत्रानी, संस्थ्यांनी प्रेतनां केलीं, पूण वर्गणेदार मात चडले शिवाय कोंकणी पत्रां वाचतेले उणेंच जाले. आधल्या काळार घरांनी आसच्या प्रायेसतांक-बायलांक कोंकणी पत्रां वाचुंक मेळतालीं, पूण आजकाल टी.वी.ंनी सीरियल्स आसात. इसकोलां-कोलेजी थावन येवन थोडे पावटीं पत्रां-बूक वाचतेल्यांक आजकाल जायत्यो विंचवण्यो आसात, जायतीं माध्यमां उपलब्ध आसात, अंतरजाळ हांतूं प्रमूख. देकून अंतरजाळिचेर कोंकणी साहीत वाचतेल्यांचो संखो चडोन येंवचो एका दिशेन बरेंच म्हण्येत. सभारां अजून पऱ्यांत कोंकणी सायटिंतलें वाचतात मात्र न्हय, प्रिंट काडून घरा सयत व्हर्तात म्हण सभारांनी सांगलां.
कोंकणेची परिगत ह्या स्थितेक पावोंक कसलींय कारणां आसोंदीत, थोडो वेळ आयलेवार कोंकणी साहितीक शेतांत जाल्ली बदलावण पळेयां;
सांगाती मीडियान भोव उर्भेन, नवें चिंतप, नवी दिशा दीवंक प्रेतन केल्लें ’मित्र’ बंध पडलें. ’झेलो’ पत्र बंध पडलें. कांय नवीं पत्रां पर्गटोन येंवचीं खुणां दिसोन येनांत. पर्गटोन येंवच्या चडताव पत्रांच्या चडताव पानांनी अर्गां-इसतिहारांनी भरल्यांत शिवाय साहीत भोव उणें. अशें सांग्ताना एक सवाल मतिंत धोसुंक पुरो; ’साहीत म्हळ्यार कितें?’
ह्या सवालाक जाप कांय दोन-अडेज दाकड्याधीं खडापान दिल्ली आसा; "ज्ये कितें बर्पान आसा, तें साहीत, जांव तें वक्ता साहीत, धर्मा साहीत वा कलात्मक साहीत".
आतां असली साहितीक सुकिधाड कशी आयली? एकच्च पावटीं सर्व बरवप्यांनी अचानक बरंवचें उणें केलें व लिखणी बंध केली कित्याक?
’कोंकणी साहितांत एक बरवपी जावंक कसलीय अरहता गर्ज ना’ म्हळ्ळी एक खोड अडहूक तरयी सत. हें कोंकणी साहिताक मात्र सीमीत न्हय, हऱ्येकाक लागू जाता, जांव संपादक, गावपी, प्रकाशक व विमर्शक. देकून हांगा उलयिल्लें पुरा भाशण जाता, बरयिल्लें पुरा साहीत जाता. कितेंय/कशेंय पर्गटललीं पर्गटणार जातात. कसलीच साहितीक अऱ्हता गर्ज म्हण ना. इतलेंच न्हय, विमर्सो म्हळ्ळ्या निभान कितेंय बरव्येता, कशेंय बरव्येता. साहितीक मऱ्याद म्हळ्ळी गर्ज ना.
पूण कोंकणेची खरी व्हाडावळ आशेतांव तर अशें जायनाये. भिल्कूल अशें जायनाये. साहीत एक माध्यम, एका तकलेंत आसचे विचार सभार तकलेक रिगोन काम करुंक सकचे तसले. साहितामुखांत्र अभिव्यक्त जाल्ले विचार वर्सान वरस हऱ्येका वाचप्याक महत्वाचे म्हण भगाजय शिवाय ’कांठाळो’ हाडचेतसलें जायनाये. हांगासर विचारांची परिपकवता गर्जेची, मूळ नैतीक शिकपाची गर्ज आसा, कितें बरें/वायट म्हळ्ळें तुलन कर्ची श्याथी आसची गर्ज आसा, अनभोगाची साय गर्जेची, साहितीक प्रभुद्दता भोव गर्जेची, अभिव्यक्तेक विंचलेल्या साहितीक भासेची मरयाद राकची भोव गर्जेची’.
आतां अन्येक सवाल मतिंत उदेवंक पुरो, असलो साहितीक कोंकणेंत कसो येतलो? सर्गीं थावन देंवतलो? वा धर्ती फुटोन उदेतलो? तो/ती सयत आमचेच पयकिंत येवंक जाय न्हय? कशें येतलो? ह्या सवालांचेर विचार गर्जेचो.
आज आमच्या साहितीक परिगत असल्ये स्थितेक पावल्या म्हळ्यार आमकां पत्रां/सायटां/फिर्गज पत्रां असोनयी तीं सर्वांक ’एक माध्यम’ जायना. ’संघटनां/संस्थे’ आसोनयी, ’एकवटीत’ मनोभाव ना. ’मेटां मेटांक दोरे’, कुडक्याचें पर्त्याक कुडके, त्या कुडक्यांनी सयत वेवेगळे रितिचे मान-सम्मान, बिरोदो आनी एदोळ मेळल्ले सर्व बिरुदेंक कुडसिलें तर, तो संखो सद्द्याच्या कोंकणी वाचप्यांच्या संख्याकी मिकवत.
आसों - कोंकणेचें उद्दार जाता तर हें सर्व बरेंच. पूण म्हाका हें समजाना, कित्याक कोंकणेंत तुटाफट? भोवशा कोंकणेच्याकी वेक्ती प्रमूख जाल्लेनिमतीं कोण्णा. आसों.
बदलावण एक प्रक्रिया, खंच्याय भासेंत ’श्रेषट साहिती’ बरया साहितीं थावन मात्र उदेता, ’बरे साहिती’ साधारण बरयणारां थावन उदेतात, ’साधारण’ (कोंकणेच्या मट्टार सांगचें तर हव्यासी) बरयणारां थावन उदेतात. अशें आसतां, कोंकणेंत कोणयी एकलो हव्यासी बरयणार उदेलो तर, ताच्या लिखपाचेर एकच्च पावटीं श्रेषट साहिताची अपेक्षा कर्ची खरिच्च जावन त्या बरवप्याचेर दिंवचो ’खांदी खुरीस’ नासतां आनी कितें?. आतां उदेता अन्येक वाद. पूण थोडे अजून म्हणासर कंय थावन सुर्वात केल्लिकी, तेच्च मट्टार आसात, वाचपाची आळसाय, चिंत्पाची आळसायेन. असल्यांक कोणेंय खोंकून वा गुड्डावन बदलुवेता?. देकून आमी घोड्याक उदकालागीं मात्र आपवन वऱ्येता शिवाय घोड्याचें तोंड उदकांत धांबून दवरुंक (घोड्याक उदाक भरवंक) वेचेंच नाका. जो तानेला, तो पियेंवदी.
सद्द्याच्या परिगतेंत एक संग्तेचो उल्लेक गर्जेचो म्हण म्हाका भग्ता, सद्द्याच्या कोंकणी साहितीक परिगतेंत कोंकणी कवितां ’गूण मट्टा’न बरीं जावन्ंच आसात. ह्या पासत जायत्यांनी मिनत केल्या, कर्न्ंच आसात. आनी हीं गूण मट्टाचीं कविता बरयतेलीं सर्वां नविंच न्हय, सभार तेंपा थावन कविता बरवन आयिल्लीं. आनीं हांच्या साहितीक सुर्वातेर जर असलोच्च खांदी खुरीस हांच्या खांदार दिल्लो तर भोवशा केदिंच असलीं बरयतिंनांत कोण्णा. हांतलीं सर्वां फुडाराचे चा.फ्रा. जातीत म्हण सांगचो म्हजो इरादो न्हय तरयी, कांय थोडे जातीत तर तांच्या स्व-परिश्रमांत म्हळ्ळें खंडीत.
हेंच म्हजें चिंताप, जशें इंगलिशांत एक सांगाप आसा; "Rome is not built in a day", तेच्चपरीं हऱ्येक बदलावण एक निरंतर प्रक्रिया, आनी फकत्त वेळ-काळ मात्र ’केदना’ म्हळ्ळ्या सवालाक जवाब दीवंक सक्ता. पूण तेदोळ म्हणासर सयरण गर्जेचें. कित्याक म्हळ्यार सयराण चुकोन कोणेंय कितेंच साधन केल्लें ना; शिवाय असल्या हव्यासी बरयणारांक कोंकणी साहिताचेर कांठाळो येंवचेपरीं कर्चें.
पूण आमी त्या दिशेन चिंतुंक वेचेंच नाका, आमचें मिसांव संपें आनी सुडाळ, देकून पाटीं पळेंवचेंच नाका.
कोंकणी साहिताचें तशेंच सर्वांचें बरेंच जांव.
देव बरें करूं,
खाल्तेपणीं,
- वल्ली क्वाड्रस, अजेकार
