[संपादकीय - ३६] भितरलो कवी भायर तिळताना
’वल्ली, तुज्या बर्पांनी तूं समाजीक किर्कोळ कर्नेंक खिळायताय, ह्ये विशीं तुजी अभिपराय कसली?’
हें प्रश्न २०१८ इस्वेंत मंगळुरांत चलल्ल्या कविता फेसतांत म्हज्येलागीं संवाद चलवन आसल्ल्या कवी आंडऱ्यूचें जावनासलें. ताचें उत्तर जावन हांवें दिल्लें उत्तर हें; ’समाज म्हळ्यार कितें? समाज म्हळ्यार भांदपां न्हय, समाज म्हळ्यार तांतूं जियेतेलीं आमी. आमी म्हळ्यार हांवयी तांतलो एकलो म्हळ्ळें महत्वाचें. देकून समाजेंतलो एकलो जावनासच्या म्हाका पयलें म्हज्येभितर कांटभर कुस्डेंपण चेपून/लिपवन/थापून समाजेक बोट जोकून बुदी सांगची बाळबूद म्हाका तरयी ना. देकून म्हज्या बर्पांनी हांव खिळायतां म्हज्येभितरल्या त्या खोट्या/किर्कोळ कर्नेंक. कित्याक म्हळ्यार एका समाजेच्या बरेंपणाची सुर्वात पयली जाताच ’म्हजे थावन’.
हें म्हजें प्रामाणीक चिंतप जावनासलें. देकून म्हज्या चडताव बर्पांतलो गुन्यांवकार स्वता हांव. आनी हें स्व-प्रतिफलीत (Reflective) जावंक म्हाका धयर तशेंच श्याथी आसा. पूण प्रश्न हें: ’कितलेश्या हेरांक हें धयर वा श्याथी आसा?, हाचें मुळावें कारण भोव सोंपें; ’तीं हासुंक जाणांत पूण सोसुंक नेणांत’.
’भितरलो कवी’ पुसतकाचें बुन्यादीं चिंतप आंडऱ्यूच्या प्रश्नांत उदेल्लें. आयलेवार विमला वी. पै. पुरसकारावेळार विश्व कोंकणी केंद्राच्या डिजिटल स्टुडियोंत बाब मेलवीन रोड्रिगसान प्रश्न केलें; ’तुज्या भितरलो कवी’ चिंत्पापरकार तुवें लाट्यांतलें उदक काडलांय, रुकाचेर उमकळचीं फळां झडयल्यांय, रसत्याचेर चलून आसच्या पेट्यांक फांत्रायलांय, शांत तळ्यांत फातोर मार्न ल्हारां उदेशीं केल्यांय. पूण आतां तुका तेदनां आयकानातली लाट्याची पिंर्गोण, रुकाची दूक, पेट्यांचो विळाप आनी तळ्याचे सुसकार आयकतात. ह्ये विशीं तुजे विचार कसले?’
ताचें उत्तर जावन म्हजें उत्तर जावनासलें ’व्हय, हांवें एका तेंपादीं केल्ल्या कर्नेंक त्या वेळार समजुंची श्याथी नातली पूण आतां समजुंची श्याथी म्हाका आसा मात्र न्हय, तांतल्यो चुकी तिद्वुंचें उग्तें/प्रामाणीक मन म्हज्येलागीं आसा... आनी ताचें प्रेतनच भितरलो कवी’. पूण म्हज्या मतिंत अधुरें ऊरल्लें प्रश्न हें ’कितलेश्यांक हें धयर वा श्याथी आसा?’
साहित्य म्हळ्यार मतीक आयिल्लें अपल्या फायद्याक पडता तर अपल्या अंतरमनाक कोनश्याक लोटून तरयी बरंवचें सोडल्यार, अपणान बरयिल्लें अपणाक कितलें लागू जाता म्हळ्ळें प्रामाणीक प्रश्क कर्चें कितलेश्यांक साध्य? कोंकणी एक ल्हान समुदाय. हांगा एकामेकाच्या चिंत्पाक, कर्नेंक आनी दाकवपाक (डोंग) समजुंक कांय मशीन ल्यांग्वेजाची गर्ज ना, बूलियन आलजीबरा वा पायथागोरसाचो प्रमेय जांव गर्ज ना. लोक मुकल्यान उलयना पूण पाटल्यान हांच्या हणेबरपाचेर हासता आनी थुक्ता.
आतां कवितेंच्या संग्तेंचेर उलंवचें तर, आयलेवार म्हज्या एका मित्रान म्हाका एका कविगोश्टीक भोव वत्तायेचें आपवणें दिलें. ताची जाप दितासतां हांवें खुशालायेन म्हळें ’अळे भावा... हांव भितरलो कवी.... जशें भितरल्यो माद्री भायर येनांत तशेंच हांव कविगोश्टिंनी येंवचो तितलो व्हड कवी न्हय....’ थोड्या तेंपान भोव गडदायेची कविगोश्टी जाली, आनी कांय शेंबोरांवयर कवी हाजर आसले, पुसतकाचें विमोचन जालें, गडदायेचें जेवण आसलें, आनी पिटकयी आसलें म्हणालो. ताचें उत्तर जावन हांवें एक ल्हान प्रश्न केलें;
’कितलेशीं पुसतकां विखून गेलीं?’
वोडल्यारी ताच्या तोंडार जीब नातली.
म्हळ्यार हांगा शेंबोरां वयर आयिल्लो लोक ’पिटकाच्या, जेवणाच्या वा हेर कसल्याय लब्दोणेक आयलासतलो, कविता बरयतेलीं आसतीत पूण कितलेशीं वाचतात म्हळ्ळें प्रमूक प्रश्न’. वाचतात - हेरांचीं कविता. कविता सोड्यां, कवितेच्या पुसतकाचीं नांवा सयत कळीत नातलीं भरोन गेल्ल्या बजारांत खंच्याचोय भोंगोसतोळ जाता तर तो कवितेचो म्हळ्ळें खंडीत.
थोड्या तेंपादीं म्हाका मंगळूर थावन एकल्या कविचें फोन आयलें, वोरां कांय सकाळचीं ९:३५ जातीत. पाटापाट च्यार-पांच पावटीं फोन आयलें देकून कांय अर्जंट खबर आसासतेली म्हणून हांवें पाटीं फोन केलो. तो युवकवी म्हाका प्रश्न कर्ता "आशावादी प्रकाशनाच्या पुसतकांचीं नांवा दी.... अर्जंट जाय......". म्हाका मिसतेर समजलोना. अछानक आशावादी प्रकाशनाच्या पुसतकांचीं नांवा अशें दर्वडांन विचार्चें पळेवन. जाप दिवीन एक प्रश्न केलें "आशावादी प्रकाशनाचीं पन्नास पुसतकांचीं नांवां, आयलेवार पर्गट जाल्ल्या खंच्याय पुसतकाच्या भितरल्या पोराचेर आसात. "
म्हजीं उत्रां आयकून तो दर्वडलो; "म्हज्येलागीं चड वेळ ना.... हांव आकाशवाणी मंगळूर रेकोर्डिंगाक आयलां, धा वोरांक रेकोर्डिंग, म्हाका कोंकणी पुसतकांचेर उलवंक आसा आनी बाय कन्सेपटा फेर्नांडिसान म्हाका सांगलें ’हांतूं आशावादी प्रकाशनाच्या पुसतकांचीं नांवां नांत, देकून तुका फोन केलो...."
ही अवस्था आमच्या कोंकलेची... (उसतुरें गेल्ल्याक माफ करा) आमच्या कोंकणेची. ही हकीगत आयची. असल्या अशीर/आण्व्या चिंत्पाचे भरून गेल्ल्या वर्तुलांत कोण मुकार येतेले तुमिंच सांगा. साहित्याचो खचरो करून आसचे साहित्याक उग्तो बजार करून अपल्या फायद्याक गळसून आसात.
’कविता म्हळ्यार कितें? कविता कशी बरंवची?’ - हीं प्रश्नां सभारां म्हज्येलागीं करून आसात.
"कविता म्हळ्यार कोणाक काळजाची भास, आनी कोणाक मतिची भास (लेका-पाकाची) पूण म्हाका तरयी ’जिण्येच्या मिसतेराच्या गोंदोळांक सुटवंक मजत दिंवची एक अदभूत सकत". आनी हे विचार म्हज्ये. हें चिंतप म्हजें.
’आमकां कविता बरवंक उत्तेजन मेळाना’
हें उतर हांवें सभारां थावन आयकलां, विचित्र म्हळ्यार म्हज्याकी प्रायेन व्हड आसच्यांनी सयत हें उतर सांगल्लें आसा. पूण एक प्रश्न; "उत्तेजन म्हळ्यार कितें?". एका थराचें प्यांपरिंग आसुयेता, जशें भुर्गें चलुंक शिकच्या वेळार त्या नेणतुल्या पावलांनी उभें रावून लकून लकून मुकार मेटां काडतासतां, बगलेन रावून धयर दिंवच्या भुर्ग्याच्या व्हडिलां परीं उचार्चो सयलाप. तर साहित्य/कविता म्हळ्यार अशेंच काय? तर साहित्यांत उत्तेजन म्हळ्ळो सब्ध कंय थावन आयलो? साहित्याक प्रेरण जोड्येत, कविताय तशीच, अपल्या अनभोगाच्या मजतेन, अपल्या चिंत्पाच्या श्याथियेंत केल्ली अपलीच अभिव्यक्ती. हें मुळावें गिन्यान नासच्यांनी साहित्यांत कितेंच करुंक साध्य ना. अजीक वीस-तीस वर्साधीं एका नव्या बरवप्याक हेरांचीं पुसतकां वाचुंक लैबरेरी सोधून वचुंक पडतालें, पूण आयच्या काळार वेग-वेगळीं डिजिटल माध्यमां आसात, जायती जाण्वाय जोडच्यो वाटो आसात, इतल्यो सगळ्यो उपलब्द्यो आसूनयी आमचे कवी चडल्यात पूण कविता देंवल्यात. हाचें मूळ कारण सोंपें;
आमी पळेनांव, वाचिनांव, आयकनांव. पळेल्यारी, वाचल्यारी, आयकल्यारी आमी पार्किनांव, पार्किल्यारी समजनांव पूण आमी फकत बरयतांव आनी वाटसापाचेर वा हेर समाजीक माध्यमांनी छापचो होर्भोस चडला.
आमी बरवपी/कवी म्हणून चिंतेल्यांनी पयलें अपल्या मतिंत आसच्या अशीर/पिडेसत मनोगतेंतले भायर येवंक जाय. कविता म्हळ्यार बांय न्हय, कविता म्हळ्यार सागोर म्हळ्ळें समजून घेवंक जाय. फकत अपलें वा आपल्यांचें मात्र वासची पिसांट सवय सोडून हेरांचें वाचुंक जाय. जितल्ये मापान हें काम प्रामाणीक रितीन एकलो कर्ता तिलो मुकार तो वचुंक पावता तें खंडीत.
पूण अखेरीक एक अधुरें प्रश्न; ’हांतूं आमचो कितें फायदो?’
- वल्ली क्वाड्रस [फेबरेर, २०२३]
[Sompadoki'i - 36] Bhitorlo Kovi Bhair Tilltana
