मनशाजिण्येंत हर समाजेंत हें सामान्य जावन चल्ता. जावंक आमचेलागीं बरो धर्म आसा, बरो देव आसा, बरीं लिसांवां आसात पूण कितलें बरें आमचेलागीं आसा तरयी हेरांविशीं आमचें अशीर चिंतप मात्र खडपाफात्रापरीं घट आसा. देकून आमी अजून जडजमेंटल, हेरांविशीं सडील उलवप, सडील चिंतप जें आमच्या भागेवंत मतिंत कुसोन आसचें एका ना एका रितीन भायर येताना कोणाच्या वेक्तित्वाक भस्म कर्ता म्हणच्याक ही काणी गवाय दिता.
सदां हासकुरी तोंडाची बाय बेन्नी टीचर कोंकणी वर्तुलांत नामणेची तशेंच सुडसुडीत गावपीण, नटन, बरवप, क्वीज, समाज सेवा हिची सवय. दुभाय शेरांत वसती करून आसा तरयी अख्खी कोंकणी समाज हिका व्हळकता. २०१८ इस्वेंत पयणारी-वीज हाणीं मांडून हाडल्ल्या विल्पी रेबिंबस स्मारक (पयलो राश्ट्रईय मट्टाचो द्वी-लिपी) साहितीक स्पर्ध्यांत हिच्या काणियेक हुमेदिचें पयलें इनाम लाभलां. आनी ह्या काणियेक वाचुंक आतां तुका उलो दितां.
[पाटल्या थोडे दिसांथावन भलायकी बरी नासताना आसच्या बेन्नी बायेच्या भलायकेपासत मागुंक सर्व कोंकणी लोकालागीं विनती कर्तां.]
सं
[मटवी कथा]: सुक्या बोंडियेचो कापूस [बेन्नी टीचर, दुभाय]
आदल्या सांजेर राघवाच्या आंगडी सामकार भाजी मोलायताना सेजार्च्या रेमेद बायेन पुस्पुसोन उचारल्लीं उत्रां अजून दुल्सीन बायेच्या कानांनी गुंगुरलो जावन पोकोर्तालीं! थोड्या दिसां आदीं सुशीला, ताच्याकी पयलें; हप्त्या आदीं डोराबाय आनी काल रेमेद बाय! हाचे आदिंय अशेंच थोड्या बायलांनी सांगल्लें आयकोन तिणे आपल्या धुवेची झडती केल्ली. उपरांत कळ्ळेंकी तांकां चूक समजणी जाल्ली म्हण! आतां परत ही नवीच खबर. पात्येवंक कश्ट मार्तात तरी, काल परत तोच विशय तीसऱ्यान सांग्ताना...!
झलाच्या कोनश्यांत, गेंदाळी माडा मुळांत बगलेक कट्टेंत गोबोर दवर्न आदल्या दिसाचीं म्हेळीं आयदानां घसच्या दुल्सीन बायेच्या हाताक लागल्ली करी, तिच्याच धुवेन मरियान तिच्या तोंडाक पुसल्ले परीं भोगलें तिका. आपल्या मती भितरलें वादाळ उस्मडिच्या पिडेन कश्टोंच्या तिका अनिकी चड असकत कर्ताना, मरिया आपल्या कुडा भितर कोलेजीक वेच्याक न्हेसोन आसल्लें. “हांव एक दोन पावटीं न्हेसल्यां. नवेंच. तुजें धूव गोरें न्हंय, ताका बरें वोंबात” म्हणोन सिकेरामाच्या सुनेन हप्त्या आदीं दिल्लें तांब्दें चूडिदार घालन ताचेर भांग्राळ्या रंगाचो शोल नेटवन आसल्लें मरिया; अपुरबायेचें बावलें, अपूट चिताळ! फुलोन येंवच्या एकुणीस वर्सांच्या आपल्या कुडीक तें वसतूर सार्केंच वोंबातालें तें पळेवन मरियाच्या वोंटार अमृको हासो उदेल्यो.
``मांय, भुती रेडी जालिगी?’’ धुवेन कुडाथावन बोबाटताना दुल्सीन बाय उडोन पडली. पाटल्या अर्द्या घंट्याथावन ती एकच कुंडलें घासून बसल्ली! धडबडोन उटल्ली ती रांदच्या कुडाक धावली. पेज खत्कत्ताली. तिणे मोडकी भुंय दवर्न मांड-कुर्पोन घेवन शीत वाळुंक वाळणेचेर मोडकी दवर्ताना मरिया रांदच्या कुडाक रिगलें.
``आजून भुती तयार जावनांगी मांय? म्हाका वेळ जालो’’ म्हणताना आदल्या दिसाथावन मतिंत खत्कतोन आसल्लें फुगासांव एकाच्छाणे भायर घालें दुल्सीन बायेन - ``कितें म्हण चिंतायगो तूं? कोणा कोणा संगीं मिर्वोंक तांक्ता तुका, शीत वाळुंक कितें तुज्या हाताच्यो गांटी मोडल्यातगी?”
“मांय!” खिळंच मारली मरियान. “ कितें जालां तुका? येदोळ आशी उलयिल्लीच न्हंय तूं. तुका कितें जालां सांग मांय? सांग मांय सांग ... नां तर... तुज्या तोंडाथावन हें उतर आयकोन हांव जियेवंक आशेनां... मांय...” मरिया सगळेंच कांप्तालें!
आपल्या धुवेविशीं सेजार्च्यांनी सांगल्लें आयकोन येदोळच देदेस्परार जाल्ली दुल्सिनबाय आतां धुवेची बोबाट आनी जिनोस पळेवन कंगाल जाली.
“मरिया...” तिणे आपल्या धुवेक वेडकोळ घालो. “मरिया... म्हज्या बाळा... तशें म्हणानाका. आर हांव येदोळ जिवंत आसां तर तें तुज्ये खातीर पुता. तुज्या बऱ्या फुडाराक लागोन्ने हांव, कूडिंत बळ नातल्यारी घरां-घरांनी वचोन हांड्यो घासतां? तूं आनी मनू सोडल्यार म्हाका ह्या संसारांत कितें आसा जियेवंक?” ती घळगळ्यां रडोन कुसकोन बसली.
मरियाय हुसकारून रडतालें. ताच्या मनांत भिरांकूळ तुपान्ंच उटल्लें. कोणायच्याच रगळेक वचानासतां आपल्या असकत कूडिंत खेवादिची पिडा कानघेवन तरी फरां-घरांनी काम कर्न आपणाक पोसच्या मोगाळ आवयक हो लोक कित्या समाधानेन जियेवंक सोडना म्हळ्ळें चिंतां चिंतां... एका वाटेन हाका सर्वाकी आपुण्ंच कारण म्हण ताका ताच्या जल्माचेर्च कांठाळोय आयलो. पूण दुस्रे घड्ये, `हांवें तरी कितें चूक केल्या? एका दुबळ्या कुटमांत सोभीत आसोन जल्माल्लीच म्हजी चूकगी? खूद बरें बरें वसतूर घेवंक तांक नां तरी, मांय कामाक वेच्या मंथनाच्या घर्च्यांनी `धर, कोलेजीक वेच्या तुज्या धुवेक जालें’ म्हण हात उकलन दिल्लें सोभीत कर्न न्हेसोंकी आपणाक हक्क नांगी? आमच्या पोटाचो हुसको नातल्ल्या ह्या लोकाक हांव खंय वेतां, कितें कर्तां म्हळ्ळी खंत कित्या? काळकाय जाल्ल्यांक सगळें हळदुवें दिसच्ये परीं हांचें वर्तन. मोसोर केल्यारी व्हडना, फडकिरीं घडपां कर्न ह्या म्हज्या भोळ्या आवयलागीं खास आपले धुवे विरोदच वीक वोंपचें म्हळ्यार!
चिंत्तां चिंत्तां मरियाक दूख सोसाना जालें. पूण खिणान ताची चिंत्पादिशा बदलाली. `म्हजी आवय साधी-भोळी. तिका आपल्या पोटाच्या भुकेच्याकी मान-मान्सुगी पयली. ती आपली जीव होगडायत पूण मऱ्याद होगडावन जियेंवची ना! देकून ती लोकाचें आयकोन म्हजेर रागार जाली...
एकाच्चाणे मरिया बसल्लेकडचें उटलें आनी आपल्या दोंपरांचेर तकली दवर्न हुसकार्च्या आवय मुकार दिंब्येर पडलें. तिच्या दोनी भुजांचेर आपले हात दवर्न “तर कित्या मांय तुवें म्हाका तशें म्हळेंय? हांव आनी मनू दोगांय जाणांव तूं कितले कश्ट काडन आसाय म्हळ्ळें. आमी ल्हान आसताना मोडकेंत आसल्ली इल्लिशी पेज आमकां दोगांयकी वांटून, खाली मोडकेक बावाडें धांपून `हांव मागीर जेवतां, तुमी जेवन निदा’ म्हणोन तूं उपाशीच निदतालीय! तसल्या तुका हांव खंच्याय रितीन दुकयन्ंगी मांय? मनू सेमिनरीक भर्ती जावंक नातल्लो तर तुंवें आज घरां-घरांनी घसटो काडिजे म्हण नातल्लो. पूण कितें कर्चें; देवाच्या आपवण्याक पाळो दीवन तो सेमिनरीक रिगलो. आनी दोन-तीन वर्सां मांय, शिकप जातेच हांव कामाक लाग्तेलीं. उपरांत तुका कामाक वचोंक दिंवचिनां.” अशें म्हणोन ताणे तिका आपल्या गोपांत आरायलें. दुल्सीन बायेन्यी आपल्या धुवेक आरावन धरलें.
“सांग मांय, परत तुका कोणे म्हजेविशीं नाका जाल्लें गुंतून दिलें? खूद म्हज्या भावाक आनी म्हाकाच बांधून दिल्ल्या ह्या लोकान आनी कितें करुंक बाकी उरलां?” मरिया पयलेंचें घडीत चिंतून घळगळ्यां रडलें. आवय-धूव एकामेकाक पोटलून धर्न मसत वेळ हुसकेवन हुसकेवन रडलीं.
“हांव आज कोलेजीक वचाना मांय” म्हणाले मरिया आपल्या पोल्यावयल्यो दुकां झरी पुसित्त. “ना पुता, बेसटेंच इसकोल चुकयनाका, तूं वच. देव आसा. आमकां सोडन घाल्चोना” दुल्सीन बायेन आपली असहायक दीसट अल्तारिवयल्या खुर्साचेर खंचयली.
***
पयलेंच उस्मोडीन कश्टोन आसल्ली दुल्सीन बाय ह्या घडिता उपरांत पुर्ती जिरली. तिच्या काजारी जिवितांत तिणे कांय समदानेन सारल्लीं वर्सां बोटांनी मेज्येत तितलीं! तशें म्हण तिचो घोव पिंवडो न्हंय, पूण कामचोर. अपरूब कामाक गेलो तर जालें, नां तर आळसायेन ताच्या पायांक रेवोड घाल्लेबरी, खावन जेवन घरा वोगेच निदतालो.
``कामाक वचानातल्यारी पर्वा ना. खावन वोगेच दीस भर निदानाका. इल्लेशें भायर वच. पेंटेक तरी वचोन हात-पांय सदीळ कर्न ये... अल्तारीर भास दिल्या देकून म्हाका जातासर फोळोन तुका आनी भुर्ग्यांक नीस या पेज वाडतां... म्हजी पिडा म्हाका केदाळा ससणाक निदायत म्हळ्ळें हांवच नेणां. त्या उपरांत...” तिका ताळो फुमार जालो. “... रचल्लो देव आसा, पोसतोलो.” तिणें नीळ श्वास सोडलो.
पूण दुल्सीन बायेचीं उत्रां तिच्या घोवाचेर कसलोच प्रभाव घालुंक सकलिनांत. ताच्या आवकाचो चडतीक वांटो ताणे निदोन्ंच पाशार केलो. तशें म्हण ताका लांब आवक कांय फावो जालें ना. म्हालघड्या चेकऱ्याच्या सात्व्या जल्मा दिसाच अवचीत रगत वोंकोन मेलो! ताच्या मर्णान दुल्सीन बायेचेर कांय व्हड प्रभाव घालोना. तिणे एकीन पणान तिचें सदांचें काम मुकारिलें. तिणे जोडल्लें तिच्या वोक्ताक आनी कषटांनी तेगां जणांच्या पोटा खर्साक पावतालें शिवाय तिच्यान फुडाराक कांय पुंजावन दवरुंक जालें ना.
ह्या मदें म्हालघडो चेर्को मनोज धावेक पावलो. धूव मरिया सवेक. धावे उपरांत मनूक कितें शिकंवचें, कशें शिकंवचें म्हळ्ळे विशीं तिणे कितेंच चिंतुंक नातल्लें. चेकऱ्याची पबलीक परीक्षा जाल्लीच एकच विगारालागीं या वाड्याचो गुर्कार चारली मासटरालागीं हे विशीं उलयजे म्हण चिंताली दुल्सीन बाय. चेर्को एक कामाक लागात तर आपणाक इल्लो सुशेग मेळतलो. वाडोन येंवच्या मरियाकी राकोण भोडवो जातलो म्हण चिंतून आसलेल्या दुल्सीन बायेक देवाचो वाटो विचित्र म्हण कळलेंच कापुचीन प्राद विशेंत सोज तांच्या घराचीं मेटां चडताना!
***
आपल्या पुताच्या निर्धाराक आड येनासतां दुखान तरी, देवाच्या खुशेक खाल्तिमान घालन मनोजाक देवाचा सेवेक भेटवन दिलो दुल्सीन बायेन. कश्टांनी तिचे दीस धांवताले आनी वेळाचीं रोदां घुंवतां घुंवतां मरिया बाळपण उत्रोन धावेक पावलें.
चेडूं धावेंत पयल्या वर्गांत उत्तीर्ण जालें तरी, ताका कोलेजीक घाल्लेंच दुल्सीन बायेक उंडी तोंडाक पावाना जाली. देकून अनिकी चडीत मापान बोटां झरयजे पडलीं. चेडवाक नसटो आनी भुती तयार कर्न फांत्या फरार घर सोडन वचात तर तिणें पाटीं येंवचें सूऱ्यो बुडताना.
सेमिनरीक गेल्लो मनू अपरूब पुर्सत कर्न आपल्या आवयक आनी भयणीक भेट दीवंक घरा येतालो. सेमिनरीक रिगोन जिवान पुडपुडीत जाल्ल्या मनुची वोळोक मेळनातल्ल्या थोड्या सेजाऱ्यांनी मरियाक मेळोंक `कोणगी एकलो’ येता आनी आवय पाटीं पर्तोंच्या पयलें निकाळटा म्हण गाब केली. खबरो सुक्या खर्डाक उजो लागल्लेपरीं घड्येन तोंडाथावन तोंडाक वचोन निमाणे दुल्सीन बायेच्या कानाकी पावल्यो! खबरो दिल्ल्यांक तिणे सत गजाल विवरिली. “पर्को कोणी न्हंय, म्हजोच पूत मनोज ब्रेसतारा दिसा सेमिनरिथावन घरा येता. भयणी सांगाता उलवन बसता. हांव येवंक तडव जाल्यार ताका सेमिनरीक वेळार पावोंक आसा देकून म्हाका मेळनासतानांच पाटीं वेता...” म्हण तिणे सत्त्यान समजयल्यारी खबरो जांवच्यो रावल्योनांत!
“मनूक आमीं पळेवनाये कितें? तो बारीक शिर्पुटो. हो पुडपुडीत युरोपी दुक्रा पिल्यापरीं आसा. चेडूं कशेंय सोभायेची पुतली पळे... आवय कशीय घरा आसाना... प्रायेची खराय...”
“आनी कितें? तिच्या आंगान नवें कापाड पळेयनासतां वर्सां कितलीं जालिंगी! हें कोलेजीक वेताना दिसाक एक फ्याशन! फकत हांडियो घासून दुल्सीन आपल्या दुवेक इतलेंय नेटयत म्हणतायगी तूं?”
***
ज्या दिसा आपल्याच धुवेक “कोणा कोणा संगीं मिर्वोंक तांक्ता...” म्हळ्ळेंगी त्या दिसा थावन दुल्सीन बाय कुडीन आनी मानसीक थरान कुर्वोन्ंच आयली. आपल्या धुवेचेर तिका पुर्तो भर्वसो आसल्लो. तरी सेजारी स्त्रीयांच्यो जिबो अश्योय उलयताल्योकी तिका मरियाचेर दुबाव उदेलोच! उजो नासताना धुंवोर उटाना म्हणोन्यी खबराळ्यां पयकिंतल्या एके स्त्रीयेन सांगल्लें! देकून तिचे भितर मुर्मुरोन आसल्लो उजो त्या दिसा तिणे भायर घाल्लो. हाचो परिणाम मरियाचेऱ्यी दिसोन येतालो. तेंय गुपीत खर्गातालें. एके कुशीन भिगडोन येंवची मांयची भलायकी, अन्येके कुशीन आपणाविशीं फटकीऱ्यो खबरो. ह्या दोनायकी फावोतो परिहार सोदिजे म्हण ज्या दिसा ताका गम्लेंगी त्याच दिसा तें आपल्या आवयक घेवन तिच्या दाक्तेरा सर्शीं पावलें. दाक्तेरान तिका खडक्क ताकीद दिलिकी तिणे संपूर्ण रितीन विशेव घेजे, म्हणजे भायल्या कामाक वचोंकच नजो!
दाक्तेराक मेळोन पाटीं येताना मरियान कोलेच शिकप अर्द्यार्च रावंवचो निर्धार कर्न जाल्लो. कित्या ताका आवयच्याकी वर्तें ह्या संसरांत कितेंच नातल्लें. दूसऱ्यान ताका लोकाच्या खबरांक खाडूं घालिजेच आसल्लें. येदोळ पऱ्यांत `केल्लो खाता, वाटल्लो पियेता' म्हण घडपां कर्तेल्याविशीं गण्णें करिनासतां वोगेच बसल्लें पुरो म्हळ्ळ्या निर्धाराक आयिल्ल्या ताणे ह्याविशीं जायते चिंतून निमाणे, आपल्या आवय संगीं मनुच्या सेमिनरिचो रेकटर बा| फेलिक्स पिंताक मेळचो दीस नमियारलो.
***
तो दीस सन्वार. सगळ्या संसाराक तो हप्त्याचो निमाणो दीस तर दुल्सीन बायेक तिच्या जिण्येचोच निमाणो दीस जावंक पावल्लो! पाटल्या दोन दिसांनी उस्मड चड जावन हांतुळणार आसल्ली ती त्या दिसा सकाळीं उटलीच ना. मरिया तिका उटवंक म्हण येताना तिची कूड थंडगार जाल्ली. तिचे ते कळंक नातल्ले दोळे उग्तेच आसोन दीश्ट अल्तारी कुशीन आसल्ली!
***
सुंर्गारायिल्ल्या पेटेंत दुल्सीन बायेची कूड इगर्जेंत आल्तारी मुकार दवरल्या. मीस जालां मात्र. दुकेसत कुटमाक भुजवंक सेमिनरिचो रेकटर बा| फेलिक्स पिंत उबो जालो. ताणे एक पावटीं मनुचेर आनी अन्येक पावटीं मरियाचेर दीश्ट घाली आनी आल्तारी मुकल्या अत्म्यांक उद्देसून म्हळें “मोगाच्यांनो, मरिया आनी मनोजाक भुज्वोण पाटवंक म्हजेलागीं उत्रां नांत. तांकां हांव देवा अधीन सोडतां. तोच तांकां तांच्या मोगाळ आवयच्या मर्णाचें दूक सोसची तांक आनी तिच्या मोर्णाक कारण जाल्ल्यांक भोगस्सुंक कुर्पा दींवदी. पूण हांव आतां हांगासर उबो आसां तुमचेलागीं दोन उत्रां उलवंक. आदल्याच हप्त्यांत ती आनी मरिया म्हजेलागीं आयिल्लीं. मरियाक मेळोंक येंवच्या एका `अनामीक’ चल्याविश्यांत सेजार्च्या बायलांनी आशार-पाशार कर्च्या घडपां विश्यांत ती मसत दुकेसत जाल्ली. पयलेंच उस्मोडीन कश्टोंच्या तिका आपल्या धुवेच्या व्यभिचाराच्या खोबरांनी पुर्तें कंगाल केल्लें. मरियाक मेळोंक येतालो दुस्रो कोण्ंच न्हंय, बगार ताचोच भाव ब्र| मनोज. आनी मरिया दीसाक एक नवें नवें न्हेसतालें म्हळ्ळ्यालागीं हांव विचार्तां; कोणेंय तरी ताणे न्हेसचें वसतूर खंय थावन घेतल्लें म्हण विचारल्लें आसागी? दुल्सीन बाय दिसाक चाचार घरांनी आयदानां धुवंक, वसतूर उंबळुंक वेताली आनी थंयच्या बायलांनी दिल्लें पर्णें वसतूर हाडन मरियाच्या आंगार घाल्ताली! फकत एकलो `अनामीक’ आनी मरियाच्या आंगार सोबचें वसतूर - हाचेर होंद्वोन कसलीं पूरा घडपां कर्न वाऱ्यार उबयल्यो तुमी? उडास दवरा खबरो केदनांय सुक्या बोंड्येच्या काप्सा बरीं. एक पावटीं बोंडी फुटोन कापूस उबात तर तो खंय पावात म्हण सांगोन जायना. परत तो धर्न पाटीं हाडुंकी जायना. तशेंच तुमी उलंवच्यो खबरो. काना थावन कानाक पावताना तें ‘सू’ आसल्लें सुक्रुंडे जाता म्हळ्ळें तुमीं जाणांत. दुल्सीन बाय आपल्या पोटाच्या भुकेक भियेलिना, तिका ग्रासुंच्या पिडेक भियेलिना, बगार कषटांक तिणें धयरान फूड केलें. पूण ती भियेली आपल्या धुवेच्या चाली विश्यांत आशार-पाशार जांवच्या घडपांक. कित्याक तिचे तसल्या भोळ्या स्त्रीयेक मान-मान्सुगीच पयली. तिच्या आत्म्याक शांती माग्ताना, तुमी केल्ला चूकीक तिचेलागचें भोगसाणेंय मागा. आनी कोणायकी अशें जायना जांव.”
[जनेर, २०१९]
बेन्नी टीचर दुभाय: मंगळूरी कोंकणी वर्तुलांत हिका व्हळकनातल्लो तशेंच तिचो मधूर ताळो आयकनातल्लो कोणयी ना. वृत्तेन शिक्षकी पूण एक अपुर्भायेची गावपीण, नटन, बरवप, क्वीज, समाज सेवा.. हिच्या तालेंताची पट्टी लांब आसा. २०१८ इस्वेंत पयणारी-वीज हाणीं मांडून हाडल्ल्या विल्पी रेबिंबस स्मारक (कोंकणिंतल्या पयल्या राश्ट्रीय मट्टाच्या द्विलिपिच्या) साहितीक स्पर्ध्यांत हिच्या मटव्या काणियेक हुमेदिचें पयलें इनाम लाभलां.
