कोंकणी २५ वर्सांनी आनी फुडें
४ फेबरेर १९८७: कोंकणी भास गोंयची राज्य भास म्हणून मांदून घेतली. २० अगोसत १९९२: कोंकणी भासेक भारताच्या संविधानाच्या आटव्या वोळेरिंत रीग.
कन्नड लिपियेच्या कोंकणिंत अजीक पंचवीस वर्साधीं मंगळुरांत तशेंच मुंबयांत थोडीं लोकामोगाळ पत्रां छापून येतालीं; मुंबय थावन ’पयणारी’ जांव, मंगळूर थावन ’राकणो’, ’मित्र’, ’उदेव’ हफ्त्याळीं तर, ’काणीक’ पंद्राळें, ’झेलो’, ’सेवक’, ’उमाळो’, ’आमची मांय’ आनी थोडीं हेर मयन्याळीं पत्रां, ’अमर कोंकणी’ स-मयन्याळें पत्र आनी हेर थोडीं पत्रां. भूरग्यां खातीर आसलीं ’जेजुराय’, ’काजुलो’ पत्रां. युवजणांक ’आमचो युवक’ पर्त. अशें ह्या पत्रांक जायते वाचपी आसले आनी ह्या पत्रांनी पर्गटून येंवच्या सांकळ काणियांक/कादंबरिंक सयत वाचुंक आनी तांचेर आपली प्रतिक्रिया दीवंक जायते वाचपी आसले. गांवांत तशेंच पर्गांवांत सयत ह्या पत्राचे वर्गणदार आसले, खूब वाचपी आसले. सभार कोंकणी बूक पर्गटून येताले आनी लोक सयत ते बूक मोलावन वाचतालो. हें साहितीक स्थराचेर तर, कला-सांसकृतीक स्थरार सयत तवळ-तवळ नाटक, संगीत-सांजो पळेवंक वेच्या लोकाचो संखो चड आसलो. मनरंजनाच्या नद्रेन सयत फिल्मां मात्र दुस्रो निर्वोग जावनासलो.
हेच्च काळार टिवीन आमच्या देशांत अपलें अस्थित्व धाखवंक धरल्लें मात. शेरांनी आसच्यांक डिडी मेट्रो चानल मेळतालें तर ग्रामीण प्रदेशाच्या लोकांक फकत डिडी चानल मेळतालें. हफ्त्याक एक फिल्म चड जावन लोकांक पळेंवचो आवकास आसतालो. कंप्यूटर आयिल्लें मात्र आनी ताची क्रांती सुरू जावंक नातल्लो काळ तो जावनासलो. मोबायलां सयत नातलीं देकून लोकाक अपल्या मोगाच्याच्यांसवें संपर्काक फकत कागदां आशार पाशार करुंक पडतालें. गांवांनी सयत नाटक, खेळ, जात्रे, उत्सव, सर्कस गांवार गांव सदांचें जावनासलें, हांचेमधें पर्गटून येंवचें साहीत चडीत लोकाक खायस जातालें.
गांवांनी तशेंच पर्गांवांनी वसती कर्तेल्या कोंकणी लोकांनी वेवेगळीं ’संघटनां’ घडून कोंकणी जिवाळ उरवंक जायती मिनत केली. गांव-पर्गांव, देस-विदेश अशें कोंकणी कलाकारांक सयत एका थराचो थेंको लाभतालो. हेच्च काळार मुंबयांत ’दिवो’ हफ्त्याळें सुरू जालें. कोंकणीक आमच्या देशाच्या संविदानाच्या आटव्या वोळेरिंत स्थान लाभलें म्हणतच कोंकणी भासेक नवें त्राण लाभाजय आसलें पूण हेच्च वेळार टिवी, कंप्यूटर मोबायल आनी इंटरनेट क्रांतीन एक तांत्रीक प्रगतेची वाट रुतां केली. टिविंनी नवीं च्यानलां येवंक सुरू जालीं. प्रांतीय भाशेचीं च्यानलांनी लोकाचो वेळ कयद केलो. मोबायलांनी कागदां बरवन दीस/हफ्तेभर राकून रांवची अनिवाऱ्यतेक एक पऱ्याय वाट करून दिली, इंटरनेट्टान खिणान माहेत आनी गिन्यान दीवंक लाग्ताना खरेंच जावन दिसानदीस बुका/पत्रांरुपार छापून आयिल्लें साहीत वासची सवय उणीं करुंक लागलो. थोडेच्च वर्सांनी सभार कोंकणी पत्रां बंध पडलीं; ’उमाळो’, ’उदेव’, ’काणीक’, ’मित्र’, ’उमाळो’, ’पयणारी’, ’कुरोव’, ’झेलो’ हांतलीं प्रमूक पत्रां. वाचप्यांचो संखो देंवोन येवंक लागलो आनी बरवप्यांचो संखो सयत दिसान दीस उणो जावन आयलो.
हें पत्रिकोध्यम/साहीत शेताची गजाल तर, माध्यम-कला-संसकृती शेतांत सयत; टिवी सीरियल्स, डोक्युमेंटरी, फिल्मां आयलीं पूण लोकांचो जोक्तो पाटिंबो नासताना बंध पडलीं वा उणीं जावन आयलीं. कला-सांसकृतीक स्थरार सयत हाचो परिणाम दिसून येवंक लागलो; कोंकणी नाटकां, संगीत-सांजो, कोवळ्यांचो संखो उणो जावन आयलो. आनी नाटकांक तशेंच संगीत सांजेक सयत येंवच्या लोकांचो संखो देंवून आयलो. हरयेका हफ्त्यांत एक म्हळ्ळेपरीं मुंबयांत जावन आसले नाटक मयन्याक व दोन-तीन मयन्याक एक म्हळ्ळेपरीं देंवून आयले.
तांत्रीक प्रगतेचो थेंको घेवन कांय जाळिजाग्यांनी कोंकणी साहीत पर्गटून येवंक सुरू जालें. पूण तांत्रिकतेन सयत तितली प्रगती जावंक नातली देकून इंटरनेट्टाचेर आसची कोंकणी साहितीक कृषी सयत एकाच्च मापान लोकामोगाळ जालिना. पूण दिसानदीस वाचप्यांचो संखो चडून येतालो म्हळ्ळें नख्खें. पयलें मायभास.कोम, उपरांत दायज.कोम अशें कोंकणी साहित्याक सीमीत जाल्ले जाळिजागे उदेले. ई-बूक पर्गटून आयले, ई-काण्यो, ई-कादंबरी आयल्यो पूण एक पर्नो समस्सो अजून तसोच्च आसलो ’वाचप्यांचो संखो उणो जांवचो’. हाचेसवें हेर थोडे समस्से आज आमचेमुकार आसात;
आज आमचेसमोर उभे आसचे समस्से चडताव प्रांतीय भासेंतलेच;
१. अजून सयत आमची समाज ’धर्म केंद्रीत’ शिवाय ’भास-संसकृती केंद्रीत’ न्हय.
२. भुर्ग्यांचें प्राथमीक शिकप इंगलिशांत जाता आनी आवय-भास एक ऐच्चीक भास जावन मात्र उरल्या.
३. कोंकणी लिपिवाद आमकां संघटीत करुंक एक भोव व्हड शर्थ उभें कर्ता.
४. वाचपाचो हव्यास उणो जाल्लो, तशेंच लोक जसो पत्रां थावन टिवीक, टिवी थावन मोबायलाक गेल्लेपरिंच वाचतेल्यांक सयत जाता तितलें मटवें आनी उणें वाचुंक जाय (म्हळ्यार वेळाचो अभाव)
५. स्थळांतर समस्सो - जायतो लोक जायत्या कारणांक लागून ग्रामीण परिसराथावन शेरांक स्थळांतर जाताना, चडताव लोक वाचपाथावन पयस रावता.
६. थोडेच्च लिपिंक मान्यता - केंद्र साहीत अकाडेमिचो पुरसकार फकत्त ’नागरी’ लिपीक प्रमूक जावन लाभता शिवाय हेर लिपिंत आसच्या साहित्याक ती वाट सलीसायेची न्हय.
७. कोंकणी आज सयत ’सायलो (अयसोलेट)’ रितीन जियेवन आसांव - गोंयांत कितें जाता म्हळ्ळी माहेत मंगळुरांत जांव केरळांत जांव ना. केरळांत कितें जाता म्हळ्ळें मुंबयांत माहेत ना. अखील भारतीय मट्टाचें संघटन आमचेलागीं आसा पूण अखील भारतीय मट्टाची माहेत आटापचें एक पत्र जांव एक जाळिसुवात जांव आमचेलागीं ना. राज्य-राश्ट्र मट्टार जांवच्या परिशद/सम्मेळानी सयत संवाद-परिसंवादांनी फकत्त एकाच्च राज्याविशीं वा एकाच्च लिपिविशीं वा एकाच्च समुदायाविशीं मात्र चडताव उल्लेक/विवर आटाप्ता शिवाय ’अखील भारतीय कोंकणी - जी समेसत लिपी, राज्य, समुदायांक’ आटापलेलेविशीं उलवप जांव वाचप जांव आमकां मेळाना - हें भोव व्हड दुरंत.
८. भासेचें प्रमाणिकरण (’स्टांडर्डयजेशन’): कोंकणी भास च्यार राच्यांनी कांय पन्नासां वयर समुदाय उलयता. पांच अधिकृत लिपियांनी व्हापार्तात म्हणतच हें भोव गर्जेचें. भासेचो व्हापार, बर्पारीत (ओर्थोग्रपी) एक व्हड समस्सो जाला. जेदनां लिपियांतराचो वावर जाता तेदनां हो समस्सो आमचेमुकार उभो जाता.
बरे दीसयी आयल्यात वा फुडें ते येंवचार आसात:
१. कोंकणी भाशेंत शिक्तेल्यांक ’फुडार’ साध्य आसा.
२. आतां प्रिंट माध्यमापरिंच ई-माध्यमांत सयत कोंकणी साहितीक कृषी जायती वाडल्या आनी ताका वासचो लोक सयत चडून आयला. आज कोंकणी भास/साहीत/संगीत/कला हाच्या प्रचाराच्या इराद्याचे सभार जाळिजागे आसात - तेयी वेवेगळ्या लिपियांच्या वाचप्यांक सलीसायेन उपलब्ध जावनासात.
३. कर्नाटकांत इसकोलांनी कोंकणी शिकयतात, कोंकणेंत पद्युत्तर शिकपाक वेदी आनी कोंकणी अध्ययन पीठ सयत मंगळुरांत स्थापीत जालां.
४. तांत्रीक प्रगती जायती वाडल्या. तांत्रिकतेचो उपेग करून आमी कोंकणी भास विसतारुंच्यो वाटो आमी करुयेता; जशें वाटसापाचेर आज सभार साहितीक, भासीक, कला-सांसकृतीक पंगड करून, देस-विदेशाच्या कोंकणी मोगिंक कोंकणेखातीर वावर करुंक एकामेका थेंको मेळता. हें इतल्यारच सीमीत ना - भाशेविशीं, बोलिविशीं, कोंकणी सब्धांविशीं, साहिताविशीं एकामेका स्पंदन करुंक सलीसायेची वाट आसा. यू-ट्यूबा मुखांत्र आमी रेकोर्ड केल्लें साहीत वा संगीत खंच्याय प्रदेशाच्या व खंच्याय लिपिच्यांक पाववंक एक सलीसायेची वाट आसा. हांगासर ’भास’ म्हळ्ळें सिंतिमेंत गर्जेचें पूण ’गूणमट्ट’ म्हळ्ळें भोव गर्जेचें.
५. ई-बूकांचो संखो चडाजय, आनी चडीत लिपियांनी तो आसुंक जाय, लिपियांतर हांगासर भोव महत्वाचो पात्र घेता - सुर्वात जाल्या पूण ह्या दिशेन जायतो वावर करुंक साध्य आसा.
अखेर करच्याधीं: एक गर्जेची संगत आमी सर्वांनी समजुंक जाय जाल्ली जावनासा - संघटन जांव, सर्कार जांव, मुखेली जांव - फकत्त घोड्याक उदकालागीं व्हरुंक मात्र सक्तीत शिवाय, तें उदाक फकत्त घोड्यान पियेजय. म्हळ्यार कोंकणी आमची भास आनी ती आमी पयली एक वर्ती जवाभदारी जावन घेवंक जाय आनी पाळुंक जाय - तेदनां मात्र कोंकणेच्या बरया ’फाल्याचीं’ स्वपणां आमी आज करुयेता. नांतर असलीं उलवपां आमी फुडल्या पंचवीस/पन्नास व ताच्याकी चडीत वर्सां परयांतयी उलवनच उर्तेल्यांव. देकून आमचें एकच्च सूत्र, तंत्र, मंत्र आसुंक जाय; ’कोंकणी उलय, कोंकणी उरय, कोंकणी आमची आवय’
- वल्ली क्वाड्रस (फेबरेर, २०१८)
(कर्नाटक कोंकणी साहित्य अकाडेमीन २०१८ इस्वेच्या फेबरेर १० तारिकेर दांडेलिंत आसा केल्ल्या कोंकणी मान्यतोत्सवांत आसा केल्ल्या संवादांत, महाराश्ट्राचें प्रतिनिधित्व केल्ल्या वल्ली क्वाड्रसान प्रसतूत केल्लें उलवप)
