[संपादकीय - २६] आटव्या वोळेरिंत कोंकणी आनी आमची खोंकली
साहीत अकाडेमीन फेबरेराच्या १७-१८ तारिकेर गोयांत दोन दिसांचें राश्ट्रीय काऱ्यासाळ आसा केल्लें. तांतलो विशय जावनासलो; ’आटव्या वोळेरिंत/अनुसूचिंत कोंकणी आयिल्ल्या उपरांतली कोंकणी परिगत’. तांतूं महाराश्ट्र तशेंच गलफांतल्या कोंकणी वावराविशीं एक प्रबंध सादर करुंक म्हाकाय आवकास आसलो. पूण हांगासर विशय आसचो बाब बसती वामन शेणय हाणीं जागयिल्ल्या विचारांचेर मात्सो नियाळ कर्चो.
बाब बसती वामन शेणय कोंकणिचो भीषम, एक वेक्ती न्हय तो एक संस्थो, म्हजेतसल्या जायत्यांक हुमेदिचें टोनीक, देक आनी प्रेरण. दूसऱ्या दिसाच्या अखेरिच्या परिसंवादाचो अध्यक्ष जावन मंगळूर थावन गोयां येवन उलयिल्लीं थोडीं उत्रां खंडीत जावन गोंय मात्र न्हय, आमकां समेसत कोंकणी लोकान अपल्या कोशेडदांत तिळून परत विचार करुंक जाय आसलो विचार.
भारत संविदानाच्या आटव्या वोळेरिंत कोंकणी भास रीगल्ली १९९२ इस्वेच्या अगोसत २० तारिकेर. पूण कोंकणी ताच्यादीं सयत आसली. फाल्यां कांय ती परत आटव्या वोळेरिंतली काडली तरयी जीव आसतली. हांगासर आटवी वोळेर/अनुसूची म्हळ्ळें फकत एक नीब आनी कांय थोड्यांक एक आवकास. गोयांत कोंकणी राजभास कर्च्याक गोयांत चलल्ली चळवळ, ही भास हेर देशभासां पयकिंत एक जावंकयी ही चळवळ प्रमूक कारण म्हळ्यारी चूक जांवचिना. पूण फकत आमचो कोंकणी भास आटव्या वोळेरिंत/अनुसूचिंत अयली म्हणतच आमचें काम संपलें म्हण चिंतचेबदलाक, आमचें काम सुरू जालें म्हण चिंतल्लें तर भोवशा कोंकणी आज वेगळ्याच स्थरार आसती. थोड्या संग्तेंचेर तरयी अमी आटोव कर्ची गर्ज आसा.
कोंकणी पत्रिकोध्यम सुरू जाल्लेंच महाराश्ट्रंत (१८८९ इस्वेंत पुणेंत सुरू जावन उपरांत मुंबय (तवळचें बोंबे) आयिल्लें पत्रिकोध्यम), उपरांत कोंकणी चळवळेचो मुळावो वावर सयत सुरू जाल्लो मुंबंयत. त्या प्रकार आज मुंबयांत साहीत अकाडेमीच आसुंक जाय आसली, कोंकणी भवनां आसुंक जाय आसलें, इसकोलांनी कोंकणी शिकुंक आवकास आसाजय आसलो, कोलेजिंनी/युनिवर्सिटिंनी सयत कोंकणिंत पद्वी, पद्युत्तर तशेंच संशोधनां चलुंक जाय आसलें. इंगलिशांत एक सोभीत सांगणी अशी आसा; 'If wishes were horses then beggars might ride’, पूण दुर्भागपणान हें कितेंच मुंबयांत ना. सगळें सोड्यां, कोंकणिचो बूक पर्गटल्यार तो घेंवची एक लैबरेरी वा संस्थो आज मुंबयांत erना. आज आमी कोंकणी पांच लिपियांनी, च्यार राज्यांनी, कांय पन्नास/चाळिसांवयर समुदाय/बोली उलयता म्हणून वेदिचेर सांग्तांव पूण वेदिसकला आमिंच एकामेका पर्की. आमकां अजून एकामेका च्युरे करुंक लिपी/बोली/जात/धर्म/प्रांत्य निबां जाय.
कोंकणिंत एक सोभीत सांगणी अशी आसा; ’मडवळाचें मोडें भायर दवर्ताना कळता’; हाचो मतलब असो आसा; हेरांची मुसतायकी न्हेसून सवय जाल्लो मडवळ जेदनां मोर्ताना अपलें म्हळ्ळें वसतूर कितेंच नासताना उदेंवची घडी. हांगासर ही सांगणी कित्याक म्हळ्यार, कोंकणी प्रकाशकांची परिगत सयत एकावाटेन तशीच जाल्या.
पांच लिपियांक सद्द्याक बगलेन दवऱ्यां, एक लिपी घेव्यां; नागरी लिपी. आतां नागरी लिपिंत सयत बूक पर्गट केल्यार, गोयांत आमी भायले. देकून आमचे बूक तीं घेनांत. मंगळुरांत विश्व कोंकणी केंद्र थोडे बूक मोलाक घेता, आनी कर्नाटक कोंकणी साहीत अकाडेमी दोन हजार रुपय मोलाचे बूक घेता सोडल्यात हेर कसलोच थेंको कोंकणी बुकांक ना. एका वाटेन उणे जावन आयिल्ले वाचपी, अन्येका वाटेन चडून आयिल्लें छाप्याइएं आनी कागदाचीं मोलां ह्या परिगतेंत खरेंच जावन रग्ताचो घाम हाडयतात. आतां तुमिंच चिंता आनी सांगा - कोंकणी भास/साहीत कशी फुल्तेली? ह्या परिगतेंत गोयां भायर कोंकणी बूक पर्गटतेल्यांक ’पिशे’ नासताना अनी कितें म्हण्येत? वेदिचेर सर्वांक आमी वोंटाची सेवा (Lip Service) दीवन, हकीगतेंत कोणाक कोंकणिचें पडोन गेलां म्हळ्ळें पयलें सवाल.
बसती मामान खरेंच कोंकणी मनशाच्या स्वाभिमानाक जागयलां. आतां ’अपल्या स्वताच्या आवयक आश्रमांत लोटुंक पाटीं सरानासच्या लोकाक, आवयभाशेचो हुसको येतलो तरयी कसो?’ म्हळ्ळें अन्येक सवाल. पूण स्वाभिमान म्हळ्ळो आसल्यार, अपूण एक कोंकणी, देकून अपल्या आवयभाशेक कितें तरयी देणगी दीवंक जाय म्हळ्ळो मनोभाव मतिंत धरून तो वावर करुंक बसती मामाचें उलवप खंडीत एका रितिचें प्रेरण लाभलें म्हणच्याक सगळ्या होलांत भरल्ल्या लोकांच्या तोंडांनी पडल्लीं बिगां पळेतानांच सुसततालें.
हो समस्सो गोयां आनी गोयां भायल्यांचो न्हय. आमच्या कोशेडदा आनी आमच्या चिंत्पामधल्या तफावताचो. जेदनां आमी आमच्या कोशेडदालागीं प्रामाणीक जावन नांव तेदनां कोणें कितें केल्यारी तें फात्राचेर वोतल्ल्या उदकापरीं. हें चिंतप आमी चिंतचें भोव गर्जेचें. बसती माम प्रायेन ८० उतरला जाव्येत पूण स्पिरितान आनी कोंकणी मोगांत तो अजून तर्नाटो. ताचेसवें थोडोच वेळ खर्चिल्यार अपशेंच कोंकणिखातीर कितें तरयी करिजाय म्हळ्ळें प्रेरण येता म्हणच्याक हांवच गोवाय.
दोन दिसांचो राश्ट्रीय परिसंवाद जालो, हांतूं सादर जाल्लीं बर्पां/प्रबंध बुकारुपार पर्गटची येवजण साहीत अकाडेमीन येदोळच घाल्या. पूण कोंकणीक नवो जीव दिंवच्याक इतलेंच पावता? हीं सवालां आमी कोणाकयी न्हय, आमकांच विचारल्यार आनी ताची जवाब आमच्या कोशेडदांत तिळ्ळ्यार कळता. बाकिची सर्व गवज.
- वल्ली क्वाड्रस [फेब्रेर, २०१९]
