[संपादकीय - २२] रडोंक मेळ्यां आमी समेसत
अगोसताचो मयनो आयलो म्हणतच, दोन संग्त्यो म्हज्या मतीक येतात; पयली - देशाचे बावटे विकून पोट भर्च्याक, रसत्यांनी दिसचीं ल्हा-ल्हान भुर्गीं, तशेंच दुस्री - अगोसत मयनो अखेर जातानांच सुर्वात जांवचो ’फुलां एकटांय करून बाळोक मरियेक भेटंवचो’ काळ. भुर्ग्यापणाल्या दिसाची गजाल वेगळी, फुलां एकटांय करुंक आमी व्हचानातलीं घरां नातलीं, जांव तीं बोंटांचीं, दिवरांचीं, भोटाचीं वा सुतारी. हीं कोणयी तांच्या वोडतांतलीं फुलां खुंटून वर्च्या आमकां आडायनातलीं. त्या पावसांत, एका हातीं सत्री घेवन अन्येका हातीं ’घराच फुलांनी सजवन दिल्ल्या’ वाटलेक घेवन वेताना, वाटेर पावस/वारें आयलें तर सजयिल्लीं सगळीं फुलां वाटलेंतच वयर पंदा जातालीं.
पूण अगोसताच्या पंद्रा तारिकेर बावटो उभार्चो, देशभक्तेचीं पदां, कांतारां, भाशणां आयकुंचीं अन्येक उडास. अगोसत पंद्रा तारिकेचो महत्व सोळा तारिकेरच विस्रोन सोडचो आनी आमचीं हर्शेंचीं कामां करूनच वेचें - हेंच आमचें मुळावें स्वातंत्र आनी चिंताप.
पूण पाटल्या सवीस वर्सांनी अगोसत २० तारीक, आमकां अन्येक संभ्रमाक तयार जाल्ली जावनासा, कोंकणी भाशेक मान्यता लाभल्ली तारीक. गोयांत जशें मुंबय, मंगळूर आनी केरळा अशें वेवेगळ्या सुवातेंनी वेवेगळीं कोंकणी काऱ्यीं जातात. इंगलिशांत एक सांगणी आसा; 'Something is better than nothing'. म्हळ्यार, हेर कितेंच जायनातल्ल्या संसारांत एका दिसाचें आचरण जाता, तेंयी कोंकणेच्या निबान म्हळ्ळें दाधोसकायेचें म्हण्यांगी?
बरें! कोंकणी उद्दार जांव, अशें म्हणताना म्हजें उण्या भावाडताचें एक सवाल उदेता; ’असल्या आचरणांत वा स्तुतेनिमतीं कांय कोंकणी उद्दार जाता? वा जाल्या?.’
बरें आमी सकारात्मक चिंत्यां तशेंच सकारात्मक उलव्यां, कोंकणेक सक्कड बरेंच जाता आनी बरेंच जालां.
म्हज्या उण्याभावाडती मतिंत उदेता अन्येक सवाल; ’असल्या आचरणांनी कोंकणेचें बरेंच जालां वा जाता तर, आज कोंकणी इतली लाचार आनी कंगाल कशी जाल्या?’
हें हांव घडपां करून सांगिना, बगार आयलेवार छापोन आयिल्ल्या काणिस्मारिच्या खबरेच्या बुन्यादिचेर सांग्तां. कोंकणी भास उलेयतेल्यांचो संको उणो जायीत आयला. अरे! आमी वर्सान वरस इतली स्तुती कर्ची भास अशी कशी आळवोन वेचीं खुणां धाखयता? म्हज्याय कट्ट्याक हें वार्जीक रिगाना. आमी वर्सांत एक पावटीं मेळचो आवकास गळसुंक केल्ले सर्कस कितले? डयाबीटीस/गोडमुताच्यो गुळियो, रग्तादाबाच्यो गुळियो, गांटी दुकिचें मुलाम, केरळाचें पंडिताच्या अयुर्वेदीक तेलांत मसाज करवन सयत मिटिंगां आपयल्यांत, पत्रांनी जाहीरातां छापल्यांत, इमेयलां-वाटसापांनी संधेश धाडल्यात, जेवणाचो मेनू सयत बदलिला तरयी आमचो लोक पाटिंबो दीना, आमचीं भुर्गीं कशिंय कोंकणी म्हणतानांच ’कोंकणी कोंकली काडतेल्यांक मात्र’ म्हणून कांठाळता. पूण कित्याक?
कोंकणेंत एक सोभीत सांगणी आसा; ’व्हगोच बोसच्याकी खोड्यार बोस’. म्हळ्यार जायत्यांक, विशेस जावन पर्गांवांनी आसच्यांक रिटायर्ड जाताना ’कोंकणिचो मोग उदेता’, हांतूं गुन्यांव ना, बरोच. आबराहमाक भुर्गें जाताना ताची प्राय वीस-तिसांची न्हय आसली. भारी बरें, साठ सत्तर लागीं जाताना पुणी कोंकणिचो खत्कतो मोग तांच्या काळजांत खिरलता वा मुळां/पाळां/बिळां सोडटा म्हणचें कोंकणेक व्हडविकायेचेंच म्हण लेक्यां. देकून पयलें मेट, असलेच चिंत्पाच्या हेरांक एकटावन कशें पुणीं एक संघटन करिजेच. जांव तें सांताच्या नांवार, फिर्गजेच्या नांवार, वा कोंकणेच्या नांवार. कोंकणेच्या नांवार केल्यार अनिकी बरें, जिण्येंत कोंकणी भास, साहीत, संगीत वा हेर खंच्याय शेतांनी तीन कासांची देणगी सयत दीवंक नातल्यारी कितें? आतां साठ सत्तर वर्सांत दीवंक साध्य नांगी? एकादावेळा कोंकणेक घासच्या निबान संघटन पयलेंच केल्लें आसल्यार तांतूं रिगचें आनी कशें पुणीं एक हुद्दो घेवंक दीस-रात मिनत कर्ची. एकादावेळा त्या संघटनांत पयलोच अपलो कोणयी कुंपाद्र, कुमाद्र वा पोदोर्न आसा तर काम अनीकयी सलीस.
उपरांत?
उपरांत कितें? जितले दीस वेतातगी तितले लागीं सर्गाक; म्हणजे, कोंकणेच्या नांवान एक दीस पुणी वेदी चडोंक आवकास मेळताने? जिण्येंत आल्तार भुर्गो आसताना सोडल्यार इगर्जेच्या वेदीक चडनातले आतां तेच्च वेदिचेर ’एलवीस प्रेसली, केन्नी रोजर्स आनी लायनल रिची’ म्हणून कोयेरां गावंक लाग्ताना बगलेच्या गांवचे रेडे सयत ’होंंंंंंं’ कर्न सांगात दितात. इसकोलाच्या दिसांनी टिचेरांनी वत्ताय कर्न एक ’वेस न्हेसवन वेदीक धाडलो’ म्हळ्ळ्या कर्माक लागून हे बाल नट वेदिचेर चडोन कर्चें ’अल-पचीनो, अमिताभ बच्चन, राज कपूर, आनी मेहमूद’ नटन. मक्कर अनीकयी आसा, ह्यो वयर सांगल्ल्यो गुळियो घेवन, पेंकटाचो वाय सोसून मिरिया कसाय पियेवन साठ सत्तरांचीं बायलां अजून मतिंत ’इक्रा/भारा वर्सांचीं मासूम चलियो’ म्हणून गायताना कावळे सयत आपल्या ताळ्याचेर अभिमान भगुंक लाग्तात.
उपरांत वेदिचें काऱ्यें; भोव प्रमूक; कांय आत्तां मोर्तात वा मागीर मोर्तात म्हळ्ळी ग्यारंटी नासचे हुद्देदार कांपोन कांपोन वेदीक चडताना म्हज्या उण्या भावाडती मतिंत अन्येक सवाल उदेता; ’हे फकत रिटायर्ड मात्र वा रिटार्डेड?’ तुमी विचारिनाकात, सगळो गांव सांग्तां हांची कोंकणी जाण्वाय कितली म्हणून. कोंकणी मान्यता म्हळ्यार कितें? आटवी वोळेर म्हळ्यार कितें म्हण हुद्देदारांलागीं विचारा. कोंकणी पत्रां हे वाचिनांत, कोंकणी पत्रांचीं नांवां तरयी कळीत आसागी पळेया हांकां. कोंकणी बूक पळेताना हांचो रग्तादाब चडता ’अब्बा देवा म्हज्या कोणे वासचे ते?’, कोंकणी संगीत, कोंकणी लोकवेद, कोंकणी जानपद..... राव राव.... पुरो. हाच्याकी चडतीक प्रकार सांगन तर कोंकणी म्हळ्यार इतलें सक्कड आसागी म्हणून हांचो अत्मो फुक्क जावंक आसा.
हां! एक आवकास आसा, फुक्क जाल्ल्यांक मातियेक पावयताना तो कोंकणी झुजारी, कोंकणी फुडारी, कोंकणी भाशेक हाणें अमक्या संस्थ्यांत जीव दवरला (सत सांगचें तर असल्यानिंच कोंकणेचो जीव काडला) म्हळ्ळ्यो सुको तारिफो लाभतल्यो. कोणयी न्हय तर, संस्थो पुणीं पत्रांनी एक फोटो छाप्तलो. आनी तो फोटो पळेवन सां|मिंगेल वेगीं वेगीं सर्गिंचें कदेल पुसून हाका बसयत कोण्णा.
आतां म्हजी उण्या भावाडती मत पुर्ती घुस्पडता;
हे मेल्लेच कोंकणी मोर्ता? तर जीव आसताना मुखल्या पिळगेक मुकार येवंक कित्याक हे सोडिनांत? फकत वर्साक एक आंगवणेच्या लेकाचो स्पर्धो केलो, तोयी कसलो स्पर्धो? ’नाच स्पर्धो’, ’गायनां स्पर्धो’, ’नटन स्पर्धो’, ’उलवपा स्पर्धो’. बापरे पर्तून ह्या रिटार्डेड सोरी रिटायर्ड हुद्देदारांच्या पाटीक पडलाय. कोंकणेंत इतले सर्व प्रकार कित्याक? एकच प्रकार पावानावे? आमी सगळे जल्मान गावपी देकून फकत गायन स्पर्धो पुरो. फिर्गजेंनी कोगुळो, कावळे पुरो. आतां बाकिचे प्रकार कित्याक?
मक्कर न्हय, शीदा सांग - हांतूं कितलेश्यांक कोंकणेच्या हेर प्रकारांची वळोक आसा? वळोक सोड, नांवांची वळोक आसा? देकून वर्साक एक पावटीं ह्या च्यार प्रकारांनी स्पर्धो कर्तच आंगवण तिर्सली. भुर्ग्यांक इनामां दिताना आमचोय फोटो आयलो म्हणतच कोंकणी उद्दार जाली न्हय? व्हय तर, आज कोंकणी भास उलयतेले उणें कशे जाले? हांकां कोंकणी साहिती कोण कळीत ना. साहिती सोड्यां, साहीत म्हळ्यार कितें म्हण कळीत आसा? हांकां भास आनी बोलिमधलो तफावत कळीत ना. तें पूरा बगलेन दवरून एक मुळावें सवाल करुयां;
’खंच्याय संघटनान, फाल्यांचें मुखेलपण घेंवची पिळगी तयार केल्यागी? वा तसल्यांक आवकास दिलागी? तुमचीं भुर्गीं कोंकणी उलवंक, वाचुंक, बरवंक जाणांत? ती बेजवभदारी कोणाची? तुमच्या घरांनी कोंकणी नासताना तुमी कोंकणेंत कितें गोंयटां खुंटुंक आयल्यात?’
"आवकास जायतो आसा पूण कोणयी मुकार येनांत" - अरे कोण तो कांपोन पिंर्गोन उलयता, मात्सें घट उलय. आदीं एकल्येन कुड्ड्याक उकलून धाखयिल्लेपरीं तूं आनी तुजेतसले म्हाका उकलून धाखयनाकात. तुमच्या हणेबरपाचो पर्दो उकलीन तर तुमच्या हणेबरपाचेर तुमिंच खुद्द थुकाजे पडत. कोंकणी भाशेचे तुमी राकवली न्हय, तिचो गळो कापल्ले माल्दिसांव नालायक तुमी. नाक्षेइड्यांत कांय इल्ली लज तुमकां आसती तर ’कोंकणी भाशेक’ घासचें तुमी सोडतेल्यात. हेरांक मुकार येवंक सयत कांठाळो उभजयिल्लो तुमिंच ने? तुमच्या हव्यासी बुदिनिमतीं?
तुमी आतां म्हजेर रागान तुमचे दांत (दांताचे सेट) खिरलून आसात हांव जाणा, आनी तुमी हर्शेंचेपरीं पाटल्यान म्हणश्यात; ’आमीं इतलो लोक येकटांय कर्तांव, तो कितें कोंकणी लोक न्हयगी?, अरे बेप्पांनो, मिर्जा घालिबाचीं उत्रां यादीक हाडा; ’दुनिया मे बेवकूफों की कमी नही है, एक को डूंडो, हजार मिल्ते है’. म्हळ्यार, हो लोक तुमच्या काजाराकी येंवचो, तुमच्या भोज्याकी येंवचो लोक, हांतूं कितलेशे अपल्या मतीक घेवन आयल्यात म्हळ्ळें विचार करा. मत भाड्याक दिल्ले ’जिवीं मोडीं’ तुमकां लोक म्हण दिसता तर तुमचेलागीं वार्जीक कित्याक?
आतां रेतिरो, फेसतां, संभ्रमांभायर कांय इल्लो सुशेग आसा तर एक सवाल कर्तां. आळवोन वेच्या कोंकणी भाशेच्या ह्या स्थितेक चिंतून, नियाळून गळगळ्यांनी रडोंक तुमकां वत्तायेचें आपवणें असा, येया तुमी, तुमच्या कुटमासमेत येया, आमी सांगाता मेळून रडोयां, दुकां गळव्यां आनी कोंकणी मायेची कीर्त गाजव्यां.
- वल्ली क्वाड्रस [अगॊस्त २०१८]
