[Sankøll Nibøndh] KonknnipØnn : Bhas Ani SØmaz

1939 vørsa pøyli Konknni bøska Karwar-ant bhørløli. Hem 2019, øyxim vørsam bhørtat. Hyach ghødditachya ugddasak he niyall. Bharøtachye svatøntrøtaye uprant tya tya bhaxik rajyamni tanchye tanchye bhaxek tenko dilo ani tyo bhaso ful’lyo føll’llyo. Punn Konknni bhaxechem ani Konknni lokanchem chitr vegllench køxem dista. Svatøntrøtaye adim firøngi søt’te khal ami vellgim aslølim, azunuy vegllinch asanv. Khørem, Konknni lok ekach rajyant nam ani amcho ankddoy bhov unno. Ødmasan ami føkøt pønchvis lakh Konknni lok, Bharøtachya char rajyamni jiyetanv. Fuddlye pillgek apli Konknni øsmitay rakunk ani samballunk ami kitem yevjilam? Amchye mødem ekvøtt ghøddtølo kay? Amkam ekvøtt zay va naka? Øslim søbar søvalam Konknni mogyank dhostat. “Konknnipønn” nanvachya hya sankøll nibøndamni (serial essays) hyach vixøyacher kholayen niyall kørun, Konknni tørnattyam mødem ek zagrutay nirmann kørcho mhøzo ud’dex. Tacher bhasabhas ani chintøn mønthøn zavn mukli vatt ami tenkchi. Dha prøbøndam mødlo, ho mhøzo pøylo nibønd – bhas ani sømaz.

Bhas ani bøli

Mønis uløyta, ti ekye tørechi bhas. Punn granthik rupar ti bhas børøytanam, to ekye tharavik ritin ti børøyta. Dekun bhas ani boli mødem førøk asa. Bhas, boli pørøs vhødd. Bhaxik sømazant ekye bhaxek boliye pørøs chødd man asa. Bhaxek ek prømann rup asta. Punn boli thøllavya zømyanchya ulovnnya pørmannem køxiy asum yeta. Thoddkyant sangchem tør, boli ekye bhaxecho bhovrupi (diverse) prøkar.

Rajki ani itihasik karønnank lagun ekye bhaxek bhas mhønn rup mellta. Dekik døkxinn London-achi Inglix boli, ji thønychya rajghørannyachi bhas, hi “Inglix bhas” va “ranniyechi bhas” (Queen’s English) mhønn vistarli. Inglix bhas xikøytanam, tich bhas – Inglix bhas mhønn xikøytat. Konknni lok eka rajyant nam, dekun prømannikørønnachi (standardization) gørøz amkam kednanch disli nam. Hakach lagun Konknnichyo kany boliyo granthik rupar vøyr sørlyo.

Konknni boliyo

Dhørm, zat ani vøtthara pørmannem Konknni boliyo gholltat. Punn granthik rupar aschyo char mukel boliyo øxyo:

1. Xikxønnik ani prøxasønachya panvddyar Gõyant vapørchi Øntruji Konknni, ji Devnagøri lipiyent børøytat.

2. Gõychya Kristanvamni aplya dharmik karyavøllimni vapørchi Bardexi Konknni, ji Romi lipiyent børøytat.

3. Møngllurant ani Møngllur bhonvtim aslølya Kristanvamni aplya dharmik karyavøllimni vapørchi Mønglluri Konknni, ji Kanøddi lipiyent børøytat.

4. Karnataka-chye køravølli vøttharant Sarøsvøtamni aplye sømajik ani dharmik karyavøllimni vapørchi GSB Konknni, ji Devnagøri ani Kanøddi lipiyamni børøytat.

Pøylya tin granthik boliyam mødem zaytem sarkepønn asa. Amchya Konknni mhalgøddyamni khønychiy ek boli prømann mhønn vaprun, Konknni bhaxechi udørgøt kørchyak va granthik rupar vapørchya hya char mukel Konknni boliyam mødem ekruppønn haddlølem zalyar Konknni bhaxechem ani amchya sømazachem chitr az vegllench astem. Bhas mhønn man’yøtay mellchyakuy Konknnin sønghørx kelo ani man’yøtay mellovnuy ti sønghørx kørit asa. Tichya sønghørxacho barik itihas hanga dila.

Konknni – Ek bhas

Sumar attvya xekddyant Konknni ek vingødd bhas mhønn zølmak ayli. Tika rayall asro mell’llo nam. Køn’nødd, Turki, Ørbi, Møratthi ani Purtugez bhaxikanchya xeka khal ti ful’li. Tika “Konknni” mhøll’llem nanv søyt magir labhlem. Gõyant Purtugezanchya xeka khal tika, lingua brahmani, lingua kanarim ani lingua terra øxim nanvam aslim. Survechya Purtugezanchya xeka khal missionary-ni ani kany thøllavya Konknni møn’xamni Konknni børpavøll røchli. Tika ami Pornni Konknni mhønntanv. Hi Pørnni Konknni, Gõyam bhayr Karnataka-nt ani Kerallant rabito kørtølya Sarøsvøtanchye Konknni boliyek chødd lagim. Tøxench Gõyant, Saxtti vøttharant tichi kany rupam azunuy gholltat. Inkvijixøna uprant ji Konknni børpavøll amkam mellta ti mødhyøkalin Konknni børpavøll, ji Pornnye Konknnik ani aychye adhunik Konknnik ek sankøv.

Hyach adhunik kallant, Konknni bhaxek bhas mhønn man’yøtay mellchye adim Gõyantuch tichya østitvacher prøxn udelo. Purtugezanchya xekantlyan sutt’tøch Gõy Maharashtra-nt vilin zanvk zay mhønnchya iradyan – “Konknni hi Møratthichi boli” ani “Gõychi bhas Møratthi” mhøll’llo vitørk vad kany Møratthivadi lokamni manddlo. Søgllya vadøllank fudd kørun 1975 vørsa tika ek svatøntr bhas mhønn Sahitya Academy-chi man’yøtay mell’lli. 1987 vørsa ti Gõychi raj bhas zali ani 1992 vørsa tika sønvidhanik man’yøtay mell’lli. Tøxench Kerala-nt (1980) ani Karnataka-nt (2006) Konknni xikpak sønd mell’lli. Gõy mekllem zatøch hachye adim 1962 vørsa pasun Gõychya xallamni ti ek bhas mhønn thøny xikøytale. Itlem søgllem børem zavnuy ami axel’lo ekvøtt favo zalo nam. Lipivad ani bolivad mhønn Konknni sømaz duspøttla.

Konknni somazacho fuddar

Bhas eka somazachi vølløk. Hantum køsloch dubav nam. Sømaz-xastryam pørmannem bhas ekye sønskritayechem vahøn. Tya sømazacho arso. Dekun to somaz fuddem vøchunk sodta zalyar, tya sømazan apnnachi bhas samballun døvrunk zay. Karønn aplye bhaxe vørvinch tya sømazak øsmitay labhta. Bhaso zølmak yetak ani bhaso mørtat. Kany bhaso mørnnachye tønnir pavlyoy asat. Ti bhas samballchi, tya kallant jiyetølya lokanchi zøbabdari mhønnchyant kany chuk nam. Zøxem her bhaxe vixim ani tanchya sømaza vixim hem khørem, tøxench Konknni bhas ani Konknni sømaza vixiny hem khørem.

Adhunik kallar bhaxechya adharar raxttram ghøddlim. Spanish bhas ulovpiyamni Spain røchlem, French ulovpyamni France, German ulovpyamni Germany, ityadi. Bharøtant bhaxanvør rajyam zølmak aylim. Brittixanchya kallachem Madras prant (Madras Presidency) bhaxechya adharar, Tamil Nadu, Kerala, Andhra Pradesh (ani magir Telangana) rajyam mhønn zølmak aylim. Her prantancheny tøxench zalem. Purtugezanchya xeka khal charxim vis vørsam vøyr aslølem Gõy, ek Konknni rajy mhønn zølmak aylem. Amchyey bhaxechye ani sømazachye udørgøti khatir, 1939 Karwar-ant pøyli Konknni bøska zømløli. Tye bøskechem sutr – ek lipi, ek bhas, ek sahity, ek sømaz. Hem 2019, 80 vørsam bhørlim. Kitem zoddlem ami? Konknni sømazacho fuddar kitem?

Bharøtant Konknni lok char rajyamni ximpøddla – Maharashtra, Gõy, Karnataka ani Kerala. Tin mukel lipiyo vapørta. Maharashtra-nt ani Karnataka-nt kany vøttharamni Konknni bhaxecho vapør granthik rupar bilkul zaynam.

Ami føkøt pønchvis lakh Konknni møn’xam – hem amchem durdøiv/ nirbhag kay ami pønchvis lakh vibhajit aslølim Konknni møn’xam – hem amchem durdøiv/ nirbhag. “Konknnipønn” mhøll’llem tøtv amkam ekttanvk søkta. Mallya-y amchoch Deepika-y amchench, Girish Karnad-uy amchoch, Bakibab Borkar-uy amchoch nhøy! Ami Konknni møn’xam.

Amcho Konknni sømaz bandunk, ho pøylo niyall sompøytanam søvalanch søvalam ubim distat. Gõyant prøxasønachi bhas asun søyt Møratthi ani Inglix bhaxecho xek asa. Her Konknni suvatyamni Konknni vachunk børonvk yenaslya møn’xank søyt hud’do dila. Ekye bhaxek ek lipi aslyar tye bhaxeche nem’, rup, moddnni ghøddnni puray tøren xikunk mellta. Her boliyanchi utram ani rupam aspav kørunk suyog labhta. Dekun amchya sømazachi øsmitay rakunk thoddem amchem, thoddem tumchem hem gønntantrik sid’dhant vaprun Konknni møn’xamnich Konknni bhaxechya fuddarachi yevzønn manddchi pøddtøli. Øslye pøristhitint “Konknniponn” køxem ghøddovp hachye vixim “Konknni Team” mhøllya fuddlya mhøynyachya nibøndant pøllenya.

Lamb jiyenv Konknni May!

- Fr.Jason Pinto, Udyavar (Mar 2020)

Fr.Jason Pinto Udyavar: Ek onkonn‌kor, kothakar, nibondh‌kar toxench somikxok zaunascho Ma|BaJason Pinto, Udyavar gamvcho. Sod'dyok ittolint unchlem sikop zoddun asa. Axavadi prokaxonacho soho-sompadok zaun seva diun ascho ho kanoddi, romi toxench nagori lipiamni konkonni boroita.