संपादकीय - १४. लाख कोंकणी पूण एक आसटीन
म्हज्या साहितीक पिसायेर, एक वाचपी जावन म्हाका भोव पसंद जाल्ली कोंकणी कादंबरी जावनासा; एट्येलाची ’तूं बरो जा’. राकणो पत्राचेर पर्गटून येंवच्या ह्या कादंबरेचे एकेक पात्र तशेंच सभार अमोलीक उत्रां म्हज्या यादिंत अजून खंचून ऊरल्यांत, तांतूं दोन अपुर्भायेचीं उत्रां जावनासात हीं;
१. रुंवांत सर्ग.
२. आमी हासुंक जाणांव, सोसुंक न्हय.
हीं दोन वाक्यीं विविंगड करून तशेंच एकाच अर्थान वाचलीं तर एक अत्वोच मतलब उभो जाता. पूण दुस्रें वाक्य त्या वेळाच्या पूण केदिंच बदलनातल्ल्या आयच्या काळाच्या कोंकणी समाजेच्या चिंत्पाचेर अपुर्भायेचो आर्सो धर्ता.
समाज म्हळ्यार भांदपां न्हय, गांव, न्हंयो, बांयो, गुडे, दोंगोर, रानां-मोलीं न्हय; मनीस. आनी मनीस, अपलें कुटाम, आपलो सेज-संबार, आपलो गांव, राज्य, देस.... आनी जेराल रितीन एकेका मनशाचें चिंतापच समाजीक चिंतप.
लेकनाच्या माताळ्याक आनी एट्येलाच्या उत्रांक संबंध गडसुंक चिंतासतां तूं चिंतुंक आसाय, अषटमी परबेक आनी कासीम सायबाक कसलोगाय संबंध म्हणून. संबंध आसा, भोव गुंडायेचो, भोव महत्वाचो संबंध.
पूण सद्द्याक एट्येलाचें राजांव वा गिन्यान वा तत्वाक बगलेन दवर्न, आसटिनाचेर एकोडी नदर घाल्तां.
म्हजो जल्मागांव ’अजेकार’ म्हज्या आवयचो गांव, म्हजो बापूय बोळिये/पांगळा मुळाचो देकून भुर्ग्यापणाल्या दिसांनी म्हाका पांगळाच्या आकयच्या घरा वचुंक आवकास मेळतालो, आनी पांगळाचो सोभीत गांव, शिकपी/समजणेचो लोक, अनी वेवसतीत रितीन चलून आसचें फिर्गज घराणें म्हज्या चिंत्पाक प्रभाव करुंक सकलें, प्रत्येकपणीं कथोलीक युवसंचालन. त्ये वेळार सी.वै.एमांत एच.आर.आळव एक भळवंत नांव, ताका आदर्श मांदून जायते मुखेली शिर्वां-उडपी वाराड्यांत उदेल्ले. पांगळांत सयत जे.बी.मार्टीस (आतां देवाधीन), स्टीफन आळव, ऐवी गाग, रोनालड नज्रेत (आतां सां|लुवीस कोलेजिचो प्राध्यापक), वायलेट आळव, वाल्टसन, मेलवीन आनी सभार हेर प्रतिभावंत युवजणांच्या वावराक एक प्रेरण जावनासलें; एच.आर.आळव, आनी जेदनां एच.आर.आळव अपणाक प्रेरण दिल्लो जावनासा ’आसटीन प्रभू’ एका यूव काऱ्यांत सांग्ताना पयलेपावटीं हांवें आसटीन प्रभुचें नांव आयकलें. तेदनां तो अमेरिकांत आसलो.
अजेकार घाटाच्या पोंतार अखरेची फिर्गज, चडताव लोक कृषी/साग्वोळी कर्न जियेतालो, देकून मोसतू पाटीं (आर्थीक, समाजीक रितीन तशेंच चिंत्पान सयत). देकून हांवें सयत पांगळा सी.वै.एम.चें सांदेपण घेतलें आनी थोडे तेंप पांगळाच्या तालेंतांसवें संपर्क कर्चो आवकास लाभलो. हें कांय १९८७-८८ इस्वेची गजाल.
२००१ इस्वेंत जेदनां हांव कुवेयटाक पावलों, तेच्च वेळार कोंकणी अंतरजाळिजागे उदेल्ले. तांतूं प्रमूक जावन वाल्टर नंदळिकेचो ’दायजिदुभाय.कोम’ आनी रोशन डी’सोजाचो ’म्यांगलोरियन.कोम’. आनी त्ये संधर्भार, ल्हान जांव, व्हड जांव, कोणायच्याय प्रगतेची खबर वाचून, हऱ्येकल्याक उल्लास पाटंवचो आसटीन प्रभुचें नांव वाचुंक मेळ्ळें, पूण ताचेविशीं पाटल्यान उभच्यो जिबो सयत आयकुंक मेळ्ळ्यो; ’आसटिनाक नांव जाय, देकून पबलिसिटीक सर्वांक उल्लास पाटयता’. पूण चडावत सर्व समाजीक संघटनां जांव, काऱ्यीं जांव, हऱ्येकल्याक तवळ अमेरिकाथावन कुमोक कर्तालो आसटीन, पूण भोव वीपऱ्यासाची गजाल म्हळ्यार तोंडार सयलाप उलयतलेच्च ताचे पाटल्यान ताचीं खेळकुळां कर्ताले.
तेदोळ म्हणासर आसटिनाची म्हाका भेट जावंक नातली. पूण ’कविता’ म्हणून पानांगटले बरयिल्लें ताचें बरप सराग रितीन पर्गट जातालें. एकादिसा ताचेर शिणून (गर्जेभायर) ताका एक इमेयल धाडलें. तुरंत ताची जवाब आयली वाचून हांव अज्याप, जितलें हांवें कडक्क रितीन बरयिल्लेंकी तितलेच्च मोवाळायेची आनी खाल्ती जवाब वाचून भगलें ’निजायकी, भरल्लो कोळसो आल्कंदना’. पूण हेर थोड्याबरीं गुप्तीं स्वार्थी इरादो दवर्न ताचेथावन केदिंच हांवें फायदो जोडुंक ना. खरेपणीं म्हाका ताचेर अभिमान उदेल्लो, ताचो पयलो बूक ’आडोसांतलीं फुलां’ पर्गट करून, ताच्या हिशारएपरकार ते सर्व बूक ताच्या भावाक पावीत करयिल्ले. पूण मुखामुखी ताका मेळचें भाग म्हाका लाभल्लेंच ना.
२०१७ इस्वेच्या सुर्वातेर आसटीन अपूण मंगळुराक येंवचार आसां म्हण म्हाका कळयतच, ताका ह्ये पावटीं मुखामुखी मेळुंकच जाय म्हणून गेल्लों, ताणें आयिल्ल्या दुस्रेच्च दिसा ताका वचून मेळ्ळों, प्रायेन, अनभोगांत, जाण्वायेन म्हज्याकी कितलो उंचलो जावनासलो तो, लांबायेन इल्लो मटवो दिसलो तरयी, हासो-फोकाणां आनी मोग-मयपासांत सयत ताणें लिपवंक सोधचें दूक पळेवंक मेळ्ळें.
थोडेच्च दिसांनी ताणें भेटुंक गेल्ल्या एकेकल्याची तस्वीर फेसबुकाचेर फायस केल्ली पळेताना, पयले पावटीं आमचे कोंकणी कलाकार जे खंयगी लिपोन बसल्ले, एकच पावटीं भायर आयलेगाय म्हण भगलें. आनी ह्या सर्व कोंकणी कलाकारांक भायर हाडची सकत आनी तांक फकत आसटिनाक मात्र आसची म्हणचें धयर घेतां.
थोड्या दिसांनी आसटीन अमेरिका पाटीं गेलो, पूण मांयगांवांत मायामोगाचो शिंवोर वोंपून गेलो. मंगळुरांत आज परयांत युवसक्तेचो केदनांय उल्लेक जातलो, आसटिनाचें नांव सर्वांच्याकी वयर आसतेलें म्हळ्ळें खंडीत.
आज सयत, ताचें काळीज धडदडता हेरांपासत म्हळ्ळें सत भोव थोड्यांक कळीत आसुंक पुरो, ताका अपल्या स्वार्थाक गळसून, ताका एका कोबापरीं पिळून पिळून सयत उपरांत पाटल्यान ताचिंच खेळकुळां कर्तेले यथेश्ट मापान भरल्ल्या आमच्या समाजेक खरिंच जावन एट्येलाचीं उत्रां छाबूकेचे मार घाल्तात. आज आसटीन तसलो एकलो आसा तर, हाचें कारणयी भोव संपें; तो सोसुंक जाणा देकून तो चडूनच गेल्लो. आनी समाज फकत्त हासुंक जाणा देकून दिसानदीस देंवोनच वचून आसा. आसटीन एक दिश्टावो - म्हजेतसल्याचे दोन सब्ध ताच्या तसल्याक भिल्कूल फरक पडचेतसले न्हय, हांवें फुगार्तच तो फुगचोना, हांवें खेंडतच तो पडचोना, पूण म्हज्या काळजाच्या कोनशाथावन येंवचो ताळो होच;
आसटीन एकलोच्च कोंकणेक आनी कोणी आसचोना.
- वल्ली क्वाड्रस- वल्ली क्वाड्रस [अगोसत, २०१७]
