[मटवी काणी] तिका एकयी कळीत ना [ वल्ली क्वाड्रस]
ही फकत एक काणी न्हय, आयच्या काळार सयत वेग-वेगळ्या रुपांनी दिश्टीक पडची असतुरेची जिणी; प्रत्येक जावन एका कुटमांत जेदना एक आवय अपलो फुडार, अपलें शिकप, आपलें काम सगळें अपल्या कुटमाच्या जत्नेक लागून त्याग कर्ता आनी अपल्या घोवाची, भुरग्यांची सेवा-चाक्री कर्ता.
ह्या कतेंत सयत असलीच एक असतुरी आसा आनी तिका मेटां-मेटांक खोंकचो, हिणसुंचो तिचो घोव आसा. पूण अपल्या घोवांचीं तुकलांवचीं उत्रां आयकून सोसून जियेंवची सवय केल्ली आवय फकत मावनांत जाप दिंवची, जेदनां उत्रांनी जाप दिताना कितें जाता म्हळ्ळें समजुंक ही कथा चुकानासतां वाच.
[मटवी काणी] तिका एकयी कळीत ना [ वल्ली क्वाड्रस]
"गाडवाक तरयी इल्ली समजणी आसत पूण तुमच्या आवयक ना"
आनाचें हें सदांचे उतार आयकून भुर्ग्यांचें भुर्गेंपण संपल्लें.
"सुण्याची शिमटी पुणी नीट जायत पूण तुजी मत केदना नीट जायत म्हण हांव नेणा" अशें चडावत जावन जेंवच्या वेळार केदना पेजेक मीट उणें जाताना, वा कडियेक घाल्ली मिर्सांग चड जाताना आनान पुर्पुरिनासताना जेवल्लो उडास खुद्द भुर्ग्यांकयी ना.
पूण विचित्र म्हळ्यार आवयन केदनांय आपलो राग उचारल्लो जांव, वा पाटीं जाप दिल्ली जांव कोणेंच आयकुंक ना.
पांच भुर्ग्यां पयकी माल्गडीं चेडवां एदोळच्च काजर जावन तांच्या नोवऱ्यागेर गेल्लीं. पाटल्या तेग चेड्यांतले दोग पर्गांवाक पावल्ले आनी निमाणो कोलेजीक वेतालो.
आयलेवारच एक पावटीं भुर्गीं सगळीं घरा आयिल्लीं देकून सळ करून माल्गड्या धुवेन नवेंच एक कापड हाडल्लें आनी आनाच्या हाताथावन जबरदसती म्हळ्ळेपरीं मांयक दिवयिल्लें आनी ’ह्याप्पी वुमन्स डे’ म्हणयताना आनान सयत भुर्ग्यां समोर आपल्या बायलेक आरावन तिच्या गालांचेर कीस दिताना, ’तूं एक कालेंगा, भुर्गीं व्हड जालीं तरयी तुजी पिशी बूद आनीकयी सोडुंक नांय’ म्हणत लजेन तांबशेल्लें तोंड घेवन कुजनाक रिग्ताना, आनाचें सदांचे रजार सुरू जालेंच; "तुमच्या बेप्पा आवयक एकयी कळीत ना".
"व्हय एकयी कळीत ना, देकुन्ंच तुका आमीं पांच भुर्गीं जालीं", माल्गड्या धुवेन आवयची कूस घेवन आनाक जवाब दिली.
"खांवचें, निदचें आनी भुर्गीं कर्चें शिवाय तुज्या आवयन केल्लें कितें आसा पुता? बापूय जोडुंक आनी आवय मोडुंक न्हयवे?" आन कसो वगो रावतोलो?
अशें म्हणोन तांचे मधें मोग ना म्हण न्हय, हसतिचे दाकवपाचे दांत वेगळे आनी चाबचे दांत वेगळे म्हळ्ळेपरीं, आन भुर्ग्यां समोर बायलेक अशेंच तुकलावन उलयतालो, पूण रातिचें जेवाण जातच्च निदच्या कुडांत आपले बायलेक उलो दितालो; "आयकलेंये...."
आनान मांयक तशेंच मायन आनाक अशेंच उलो कर्चें; पूण सकाळीं, दोनपरां, दिसाचें आनी रातिचें ह्याच सब्दाचे वेवेगळे आर्थ. इतलेंच न्हय, पुरासाणे वेळार तशेंच सुशेगाच्या वेळार ह्या सब्दाचे आर्थ सयत वेगळे ते बोवशा तांकांच समजुंचे.
***
धन्याच्या गेणिच्या जाग्यांत दीस काडून आयिल्ल्या हांका हो अर्दो एक्रो जागो आतां स्वताचो जाल्लो. जाग्या मुकलो कांय पंचवीस सेंटस कुमकिचो जागो सयत आतां हांचोच जाल्लो देकून आन त्या कुमकिच्या जाग्यांत, तशेंच घरा पाटल्या लच्चिलांत काम कर्तालो.
मांयन केदनांय गोट्याक पालो, खोली हाडुंक लच्चिलाक गेल्ल्या वेळार एक पावटीं पांयांक कादऱ्याचो कांटो तोपोन दुकीन व्हळवळताना धांवून आयिल्ल्या आनान तिचे पांय आपल्या पांयांचेर धरून कांटो काडून सांगल्लें सयत इतलेंच; "लच्चिलांत कांट आसात म्हण जाणासूनयी रित्या पांयांनी कित्याक वचाजाय आसलें? बेप्पेक एकयी कळीत ना"
पोर शेतांत काम कर्तासतां, मेरेदेगेच्या झडाक बड्ड कोयतेंत भळान खात्रुंक गेल्ल्या आनाक, कोयतेचें थोरूं निस्रोन कोयतो पांयाच्या खोटेचेर लागोन रगात देंवताना, बगलेचो कम्युनिसट पालो फात्राचेर धाडवन ताचो रोस घायाचेर वोतलो तरी पाजार्चें रगात रावलेना. त्याच वेळार सोण्णा कात्यान कुंडली धुवन आसल्ल्या मांयक जीव आसाये? धांवून येवन कसलोगी पालो आनी पाळां बुड्डून तीं गंध वाटून ताचो लेप सारयताना पाजार्चें आनाच्या पांयाचें रगात रावलें. पूण आवयच्या हाताच्या तकले बोटाचेर रग्ताचे थेंबे पळेवन आनान विचार कर्ताना कळ्ळें, आनाच्या दुकी समोर तिच्या बोटाक लागल्लें तिकाच कळ्ळेंना. आनाचें रजार सुरू जालेंच; "तुका एकयी कळीत ना"
आनी आवय कितेंच जवाब दिनासतां आपलें काम करून आसली. एका फांत्यार उटल्यार रातीं सगळीं निदुंक वेतापऱ्यांत तिका विशेव नातलो. आसचीं दोन शेतां त्तरयी शेताचें काम, माड-माडी, रांद्वय, गोटो, गोर्वां, पेटे, माजार, कुंकडां, मनशां आनी चड करून हरेका वोराक एका ना एका निबान दडियो घाल्चो आन. शेतांत कोसताना नांग्राक फातोर आड आयलो तर, बायलेचेर धेंकणो, जूं कांदार व्हाववन नांगोर वोडचे पाडे काला आनी बोल्ला सयत हेवशीन तेवशीन घुंवतीत तर आवयचेर धेंकणो घाल्चो आन थोडे पावटीं विपरीत म्हण दिसतालो. पूण भुग्यानीं पार्किल्लें एक सत म्हळ्यार, आन रीत चुक्तालो पूण नीत न्हय. तांचे मधें आसचो मोग गुंडायेचो.
"माका पांयशी रुपोय दोत दिंवचें चेडूं आसलें. पूण हांवे दिल्लें उतर पाळुंक तुजेलागीं काजर जालों". रेस्पेराच्या पाद्रीन सयत सांगल्लें; तूं तुज्या बायलेच्या गळ्यार बांदच्या सुताचेर भर्वासो दवर, तुमच्या जिण्येंत भांगार पिक्तेलें". एकलेंच चेडूं भुर्गें कांय तीन वर्सांचे जाल्लेंच तिचो बापूय सरल्लो देकून आवयन तिच्याच भयणिच्या घरांत चाक्री करुंक सुरू केल्ली. तिच्याच भयणिच्या घोवान सयत सांगचे आसलें; "तुका पयशे कित्याक? तुजी धूव व्हड जावन काजाराक तयार जाताना दोती लेकार आमीं दितांव". आशें त्या चेडूं भुर्ग्याक माल्तेंत नीस दिवून, आपल्या भुर्ग्यांक बोशियेंत पेज वाडची आसली. इतलेंच न्हय, आपल्या भुर्ग्यांक इसकोलाक धाडून, "फाल्यां पर्की जावन पेल्यांच्या घर्चो गसटो काडच्या चेडवांक शिकाप कित्याक?" म्हणून हिणसुचीं उत्रां आयकू, नेणत्या प्रायेरच सोसून सवय जाल्ल्या आवयक आतां आनच देव जाल्लो.
देकून मिसता, आनाच्या कसल्याय दडियांक तिणें जाप दिल्लीच ना. ती सगळें आयकताली पूण केदनांय जवाब दीनातली.
***
आदल्या हप्त्यांत वाराड्याच्या सेजार फिर्गजेचें फेसत आसलें. पूण रातीं पावस पडल्लो देकून मोव मातियेंत कोसून घालें तर, ह्या पावटिंचे बेळें पिकवंक सलीस जायत म्हणून सकाळीं वेग्गीं उटून आन कोसुंक गेल्लो. कोसून जातच भायर भाणांतल्या उदकांत नावन आयिल्लो आपलें सदांचे पुडवें आनी बुसकोट मांयन तयार केल्लें न्हेसून, खांदार शोल पांग्रून पळेताना बुसकोटाचो एक बुतांव गेल्लो पळेवन आवयक धेंकणो घालोच्च; "आयकलेंयवे? तुका एकयी कळीत ना ... बुसकोटाचो बुतांव तुटला".
कुजनांत काम करून आसली आवय तेदनांच धांवून येवन खंय थावनगी सुवी, बुतांव आनी सूत हाडून आनान न्हेसल्ल्या बुसकोटाचो बुतांव घाल्ताना आनान उपकार भावुडलोच; "गाडांव खंचें, एकयी कळीतना..."
पोर आन आंग हून जावन पेंटेक वचून सर्कारी दोतोराथावन गुळियो घेवन आयलो. गुळ्यो घेतल्यारी ताप सुटलोना. आतां मांय सगळें आंग दोळे करून आनाची चाक्री कर्च्यांत पडली. पाल्याचो लेप सारयलो, पाळां उकडून कसाय पिवयलो, आनाच्या पांयांचे पोट्रे धांबले. सगळो दीस आन निदोन पडलो पूण आनाच्या तोंडांतून बायलेचेर धेंकणे आयकुंक मेळ्ळेनांत देकून मांय सयत बोवशा चडपडली जायजाय. देकून दोन दीस म्हणासर तिणें आन-उदाक घेतलेंना.
दोन दिसांच्या तापा उपरांत मांयच्या वक्तान ताचो ताप सुटलो, पूण कुडिंत मात्सो असकत जाल्ल्या आनान घरा भायर भितर वेतासतां, मांयन ताचे बावळे धरून आधार दितासतां भुर्ग्यांनी चिडावंक सुरू केलें ’किरा साळेरिचो मोग म्हळ्यार आमचो आना-मांयचोच सय’.
आयकून आनाच्या तोंडांतली ज्ब हुळवुळ्ळीच; "तुमच्या आवयक कितेंच कळीत ना..."
आयकून मांयच्या दोळ्यांच्या खांचियेर दोन दुकांचे थेंबे उदेल्ले तिणें आपल्या कापडाच्या पालवांत पुसताना तोंडांतून इतलेंच सांगलें;
"व्हय, आवयक कितेंच कळीत ना, तुमचे सेवा-चाक्रे शिवाय कितेंच कळीत ना आनी कळीत जांवचेंय नाका...".
तिणें तितलेंच सांगलें.
तेदनां थावन आज पासोन मांय सदांच आत्रेग्ता पूण आनान धेंकणो घाल्चोच रावयला.
[मार्च, २०२३]
वल्ली क्वाड्रस: पाटल्या तीस वर्सांनी काण्येगार जावन लगबग दोनशीं मटव्यो कथा बरयल्यात, कांय पंद्रा काण्यो कानडीक अनुवादीत जावन पर्गटल्यात, च्यार मटव्यो काण्यो नाटकुळे जावन खेळयल्यात. ’आशावादी’, ’खिळो’, ’कंगाल आनी ताची कुक्केहळ्ळी’ आनी ’बंध’ म्हळ्ळे च्यार काण्याजमे पर्गटल्यात, ’सतां आनी खतां’ म्हळ्ळो नैतीक मौल्यांच्या काण्याजमो पर्गटला. ’मुखां’, ’कथाझर’, ’कथामृत’, ’कथापाठ’ हाणें चलयिल्लीं/चलंवचीं अंकणां. दायज.कोम (२००४-२०११) अनी पयणारी.कोम (२०१५-) हाचो संपादक.
